Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In de VS zijn nu al 31 noodtoestanden van kracht

Home

Seije Slager

Donald Trump toont een foto met de tekst ‘Typical Standard Wall Design'. In de Verenigde Staten is een shutdown van kracht zolang Trump en de Democraten strijden over het wel of niet bekostigen van een muur bij Mexico. © Reuters

Vandaag gaat de gedeeltelijke sluiting van de Amerikaanse overheid dag 22 in en daarmee is zij de langste ooit. De gevolgen worden steeds voelbaarder, en het scenario dat Trump de noodtoestand uitroept steeds realistischer.

Hoe langer zijn patstelling met de Democraten in het Congres voortduurt, hoe openlijker Trump erop speculeert. Als het niet lukt om via de normale weg geld voor zijn grensmuur te krijgen, dan zal hij een nationale noodtoestand uitroepen en de muur door het leger laten bouwen, zonder toestemming van het Congres.

Lees verder na de advertentie

“Dat zal ik waarschijnlijk doen”, zei hij donderdagavond tegen Fox-interviewer Sean Hannity. “Sterker nog: ik kan me niet voorstellen waarom ik het niet zou doen. Want ik mag het doen. De wet staat voor honderd procent aan mijn kant.” In die inschatting heeft hij meer gelijk dan zijn Democratische tegenstanders zouden hopen.

Trump heeft de letter van de wet aan zijn kant, maar de geest
is in het geding

Want een Amerikaanse president mag inderdaad eenzijdig de noodtoestand uitroepen, en de wet die dat regelt, de National Emergencies Act uit 1976, stelt eigenlijk geen voorwaarden aan wanneer een toestand een noodtoestand is. Dat wordt geheel overgelaten aan de goede trouw van de president. Die kan via een noodtoestand allerlei speciale bevoegdheden ontsluiten: het Brennan Center for Justice van New York University telde er 136. Of die Trump vervolgens ook de autoriteit geven om te beginnen met het bouwen van een grensmuur, is juridisch gezien wel een ingewikkelder verhaal.

Amerikaanse presidenten roepen vaker dan je zou denken de noodtoestand uit. Op dit moment zijn er 31 van kracht. De langstlopende dateert uit 1979, toen de Amerikaanse ambassade in Teheran bezet werd. Ook de noodtoestand die na de aanslagen van 11 september 2001 werd uitgeroepen, is tot nu toe elk jaar verlengd.

Sancties

In verreweg de meeste gevallen worden ze gebruikt om economische sancties op te kunnen leggen. Trump riep in november nog een noodtoestand uit om de entourage van de leider van Nicaragua, Daniel Ortega, aan te kunnen pakken.

Als zo’n maatregel de trage doch zorgvuldige weg door het Congres af zou moeten leggen, hebben de potentiële getroffenen hun tegoeden natuurlijk allang weggesluisd. Voor zulke situaties is de noodtoestand dan ook bedoeld: als de regering snel moet handelen, omdat de omstandigheden zich sneller zouden kunnen ontwikkelen dan besluitvorming in het Congres bij kan houden, zoals bij een oorlog, aanslag of een natuurramp.

Als Trump nu via een noodtoestand zijn muur wil bouwen, dan heeft hij de letter van de wet misschien aan zijn kant, maar de geest is wel degelijk in het geding: dit paardenmiddel is nooit bedoeld voor die gevallen waarin een president de normale procedures opschort omdat hij zijn zin niet krijgt.

Reagan

Toch zijn er wel eerder gevallen geweest waarin de president de rand opzocht van zijn bevoegdheden. Zo lukte het president Reagan in 1983 niet om het Congres van de noodzaak van enkele exportbeperkingen te overtuigen. Uiteindelijk zette hij zijn zin door, met een beroep op een noodtoestand. Ook de noodtoestand die na 11 september 2001 werd uitgeroepen, was controversieel, omdat de president er wel erg gretig gebruik van maakte, bijvoorbeeld voor de latere oorlog in Irak. Maar het Congres steunde de toenmalige president Bush wel.

Voor een president die het echt fundamenteel oneens was met zijn Congres over de nationale veiligheid, moeten we terug naar 1952. Toen probeerde president Truman de Amerikaanse staalindustrie te nationaliseren, omdat er een staking dreigde, tijdens de Korea-oorlog. Het Congres vond dat wat ver gaan, maar Truman wilde zijn plan toch doorzetten. ‘De president heeft de autoriteit om te voorkomen dat het land naar de hel gaat’, motiveerde hij de noodtoestand. Die redenering hield echter geen stand bij het Hooggerechtshof.

Lees ook:

De Amerikaanse shutdown brengt nu ook de veiligheid in het gedrang

Het vliegveld van Miami gaat dit weekend dicht. De luchtvaart is slecht een van vele sectoren die in de problemen komt, nu de Amerikaanse overheid deels stilligt en lonen niet worden uitbetaald. Personeel meldt zich ziek.

Deel dit artikel

Trump heeft de letter van de wet aan zijn kant, maar de geest
is in het geding