Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In de Beemster daalde de bodem, voor en na het water weggepompt was

Home

Paul van der Steen

Drooglegging van de Beemster (1607-1612) © -
déjà vu

De Nederlandse bodem zakt meer en sneller dan verwacht, blijkt uit kaarten van het Nederlands Centrum voor Geodesie en Geo-Informatica die deze week werden gepresenteerd. Dat levert de komende eeuw grote uitdagingen op. Nieuw is het probleem niet. Nederland kan bogen op zo’n duizend jaar ervaring.

Met een groeiende bevolking had het Holland van de tiende eeuw behoefte aan nieuwe landbouwgronden. Al die monden moesten worden gevoed. Tegelijkertijd waren er nu genoeg mensen beschikbaar om te helpen bij het ontginnen van de veengebieden.

Lees verder na de advertentie

Al dat afgraven en afwateren bleef niet zonder gevolg. De bodem begon te dalen. In de loop van de twaalfde eeuw drong de Zuiderzee steeds verder het land binnen. De streek werd een soort gatenkaas, met water en daartussen stukjes land waar mensen onder onzekere omstandigheden woonden en werkten.

Het veenriviertje de Bamestra dijde uit tot het omvangrijke Beemstermeer. Moe van het leven met de dreiging van de ‘waterwolf’ en speculerend over de economische kansen van een droogmakerij werden in de jaren zestig en zeventig van de zestiende eeuw de eerste indijkingplannen gemaakt. Tot uitvoering kwam het niet. De strijd met Spanje eiste alle aandacht op.

Ruime voet

In 1600 probeerde Lamoraal van Gavere, de zoon van de door de Spaanse koning onthoofde graaf Egmont, het opnieuw. Maar de Staten van Holland vonden het financiële risico te groot. De kredietwaardigheid van de jonge Egmont speelde een belangrijke rol bij de aarzelingen. Die had de neiging om op ruime voet te leven.

De interesse voor het idee bleef wel. In 1607 meldde een groep kooplieden en bestuurders zich met een nieuw plan. De molens van de besluitvorming maalden snel in die tijd. Op 9 mei kreeg raadspensionaris Johan van Oldebarnevelt het verzoek binnen. Nog geen twee weken later gaven de Staten van Holland toestemming. Dat Van Oldebarnevelts broer, Elias, tot de initiatiefnemers behoorde, hielp natuurlijk.

Leeghwater gaf de principes van de Renaissance vorm in het landschap

Projectleider werd Jan Adriaenszoon Leeghwater. Hij toverde met zijn mensen het meer om in een polder met een geometrisch kavelpatroon. De principes van de Renaissance kregen vorm in een landschap; eind vorige eeuw is het uitgeroepen tot Unesco-werelderfgoed. Dat enthousiasme was tijdens de inpoldering niet algemeen. In de omliggende gebieden werd geklaagd over de afwatering van de nieuwe Beemster. Het toch al zo drassige bestaande land kon zijn water nu nog moeilijker kwijt. Landbouw bedrijven werd nog moeilijker.

In 1610 was de polder bijna klaar, toen tijdens een stormvloed de ringdijk brak. De Beemster veranderde opnieuw in een meer. Met geld van de initiatiefnemers en financiële steun van de Staten van Holland begon het malen opnieuw.

In 1612 werd de droogmakerij dan toch echt voltooid. Maar opnieuw diende zich het probleem aan dat ooit had geleid tot het ontstaan van het Beemstermeer: bodemdaling. Niet dat de badkuip opnieuw volliep. Na 1610 was de ringdijk verhoogd. Het blijven droogmalen werd nu wel complexer. 43 molens moesten volgens de plannen voldoen om het water via een drietrapssysteem naar de ringvaart te pompen. Dat bleek een misrekening. Het werd een viertrapssysteem dat alleen kon functioneren door nog eens zeven molens te bouwen. Het was niet de enige ingreep. 32 molens werden verplaatst. Vanwege de hoge kosten is de aanpassing in fasen uitgevoerd.

Die molens draaiden tot het laatste kwart van de negentiende eeuw, toen de vooruitgang ze overbodig maakte. Ze zijn vervangen door drie stoomgemalen. Nog later maakte de Beemster kennis met een andere activiteit die leidde tot bodemdaling: gaswinning. 

Paul van der Steen bekijkt wekelijks het nieuws door een historische bril.

Lees ook:

31 miljoen meetpunten geven een akelig precies beeld van een dalende bodem

Bij bodemdaling denkt iedereen aan Groningen. En terecht: die regio kleurt rood in de bodemdalingskaart. Maar op sommige plaatsen in het westen van het land daalt de bodem net zo hard of zelfs harder. Niet doordat er gas wordt gewonnen, maar doordat de veenbodem uitdroogt en inklinkt.

Deel dit artikel

Leeghwater gaf de principes van de Renaissance vorm in het landschap