Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ik was alleen maar kok in Auschwitz

Home

'Vijftig onrustig slapende bejaarden' stond op 9 april boven het Klein Verslag, nadat bekend geworden was dat binnen de Duitse justitie vooronderzoeken waren gestart tegen voormalig personeel uit de vernietigingskampen.

Dat het tot zulke - late - onderzoeken was gekomen was te danken aan het vonnis dat in mei 2011 in München tegen Ivan Demjanjuk was geveld; die werd schuldig verklaard aan medeplichtigheid aan de moord op bijna dertigduizend - hoofdzakelijk Nederlandse - Joden in Sobibor.

Het unieke aan dat vonnis was dat Demjanjuk niet veroordeeld was om zijn daden (daarvoor waren geen levende getuigen meer te vinden), maar louter om zijn functie. Hij was kampbewaker geweest en had derhalve meegewerkt aan de vernietigingsmachine. Men noemde het de fabriekstheorie. En hoewel het vonnis niet meer door een hogere rechtsinstantie werd getoetst, omdat Demjanjuk voortijdig overleed, geldt het vonnis als richtinggevend voor nieuw vervolgingsbeleid. Voortaan kon ieder die aan de vernietigingsmachine meewerkte, voor de rechter worden gebracht.

U begrijpt, de oorlog is 68 jaar geleden, de verdachten zijn - als ze nog leven - stokoud. En ze slapen onrustig. Deze week viel een naam. Op de opsporingslijst stond die van de 93-jarige Hans Lipschis. Het dagblad Die Welt berichtte over hem. Hij werd geciteerd met de woorden: "Ik was alleen maar kok in Auschwitz."

Mij schoot meteen een herinnering aan een zittingsdag in het Demjanjukproces door het hoofd. Door de rechter werden getuigenverklaringen voorgelezen, afgelegd in de toenmalige Sovjet-Unie door SS-kampbewakers van Sovjet-origine, mannen als Demjanjuk dus, die door dienst te nemen bij de Duitsers aan het afschuwelijke krijgsgevangenschap konden ontkomen.

Uit door de Sovjet-inlichtingendienst afgenomen verhoren bleek regelmatig dat de mannen in de vernietigingskampen vooral keukendienst hadden verricht, hetgeen de rechter in München deed verzuchten dat men zich destijds in de keuken stond te verdringen terwijl de gedeporteerden zichzelf vergasten.

Kok in Auschwitz dus.

Maar Hans Lipschis was volgens de teruggevonden personeelslijsten ook bewaker. Met Demjanjuk heeft hij evenwel gemeen dat hij geen Duitser van oorsprong is. Die Welt reconstrueerde een deel van zijn biografie. Hij werd in november 1919 geboren in het stadje Kretinga in Litouwen, dat de Wehrmacht in juni 1941 bij de inval in de Sovjet-Unie binnenviel. Al in oktober 1941 trad Lipschis in dienst van de SS, als bewaker in Auschwitz. Hoewel hij geen Duits sprak, werd hij gerangschikt onder de 'Volksduitsers'. Gedurende tien maanden was hij ook kok. Net als Demjanjuk woonde hij na de oorlog jaren in de Verenigde Staten. Tot uitwijzing dreigde.

Van wat zich had afgespeeld in Auschwitz, had hij niets gezien, zei hij tegen een verslaggever van Die Welt die hem onlangs opzocht in zijn Duitse rijtjeshuis. Wel hoorde hij een en ander. Op de vraag of hij spijt had klonk alleen onverstaanbaar gemurmel.

Deel dit artikel