Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

IJsland: het walhalla van gelijkheid, behalve voor de arbeidsmigrant

Home

Hans Nauta

Anna Marjankowska (26) helpt in de migrantenkeuken. © Heida Helgadottir
REPORTAGE

Een vijfde van alle werkenden in IJsland is van buitenlandse komaf. Volgens vakbond Efling worden ze uitgebuit.

Het eten komt uit de afvalcontainer en smaakt prima. De couscous, meloen en chocoladebroden zijn een avond eerder gevist uit containers van restaurants en winkels in Reykjavik. Nu koken immigranten samen in het enige ontmoetingshuis dat ze hebben, een leegstaande kinderopvang in de stad. Migranten zoals zij zijn onmisbaar voor de IJslandse arbeidsmarkt. Maar volgens vakbonden worden ze veelvuldig uitgebuit.

Lees verder na de advertentie

Vlak voor het eten luistert iedereen in een kring naar toespraakjes zoals van Anna Marjankowska (26), sinds een half jaar bestuurslid van vakbond Efling. Kom zaterdag naar een bijeenkomst in de stad, roept ze op, en leer hoe je vakbondsvertegenwoordiger wordt op je werk.

De werkloosheid is hier zo laag dat we zonder buitenlandse werkers grote problemen hadden gehad

Anna Marjankowska, bestuurslid van vakbond Efling

Als ‘Poolse linkse’ brengt ze vuur in het slaperige vakbondsleven van IJsland. “We hebben hier supersterke bonden nodig. We moeten mensen mobiliseren die voor hun zaak staan. Werkgevers deugen niet. Al binnen enkele maanden ontdek je dat er dubbele standaarden zijn voor IJslanders en immigranten”, zegt ze op een ander moment.

Marjankowska vertegenwoordigt de vakbond in het restaurant waar ze werkt. Afwassers en bedienden krijgen er onder het minimumloon betaald en maken dagen van 14 uur, zegt ze. “Omdat ik mijn collega’s op hun rechten wijs, ben ik voor de eigenaars het zwarte schaap geworden. Ontslaan mogen ze me niet vanwege de vakbondswet, dus zwijgen ze me dood en word ik nauwelijks ingeroosterd. Ik zei dat ik pas vertrek als iedereen een arbeidscontract heeft.” Zover is het nog niet.

Poolse vakmensen

Bijna 20 procent van alle werkenden in IJsland is migrant, meldde het nationale bureau voor de statistiek onlangs. Nooit eerder sinds de registratie in 1801 begon, lag de netto migratie zo hoog als vorig jaar. Polen zijn de grootste groep, verder zijn er andere Oost-Europeanen en Aziaten. Ze werken in het toerisme, de horeca, de zorg of de bouw.

Poolse vakmensen zetten al die nieuwe appartementen in de hoofdstraat neer, zegt Marjankowska. Ze is aan de universiteit opgeleid tot cultureel manager en kwam naar IJsland vanwege het politieke en culturele klimaat in eigen land. Er zitten meer hoogopgeleide Polen aan het diner. Ze leggen uit met een eenvoudig baantje in IJsland meer te verdienen dan met werk in Polen dat meer opleiding en ervaring vereist.

Voorspoed

Op tv gaat het regelmatig over de economische voorspoed en over de gelijkheid tussen man en vrouw op de arbeidsmarkt, zegt voorzitter Sólveig Anna Jónsdóttir (43) van vakbond Efling. “Maar de mensen die echt lijden op de arbeidsmarkt worden genegeerd. Dat zijn de buitenlanders, onder wie veel vrouwen.”

Efling richt zich onder haar leiding nadrukkelijk op migranten. Samen met Jónsdóttir werden in het voorjaar drie vakbondsleden van buitenlandse komaf in het bestuur gekozen, naast Marjankowska nog een Poolse en een Schot. Hun lijst won met 80 procent van de stemmen.

Eerder gingen zulke verkiezingen stilzwijgend voorbij, maar nu hadden ze campagne gevoerd, ook in het Engels en Pools. IJslandse media spraken van een revolutie.

Vertalen

Sólveig: “Als je bedenkt dat de helft van onze 28.000 leden van buitenlandse komaf is, is het raar te bedenken hoelang dit heeft geduurd. Er is veel te doen.” Allereerst het vertalen van de IJslandse arbeidswetgeving.

Twee derde van alle misstanden die bij de vakbond op tafel komen betreffen buitenlandse werknemers, zegt Sólveig. “Weinig immigranten kennen hun rechten. De IJslandse bedrijfseigenaren weten dit en belazeren deze mensen opzettelijk. We hebben veel voorbeelden, zoals negen volwassen mannen die zonder privacy samenleven in een klein appartement. De werkgever rekent per persoon 100.000 kronen, oftewel 800 euro per maand.”

“Dat we na de crisis een economische boom hebben gehad, is volledig te danken aan het toerisme”, gaat ze verder. “De werkloosheid is hier zo laag dat we zonder buitenlandse werkers grote problemen hadden gehad. We zijn de buitenlandse werknemers dus wat verschuldigd.”

Anarchistisch

Efling wil migranten wakker schudden. Die hebben vaak geen idee dat ze zoals alle werknemers in IJsland automatisch lid zijn van een vakbond. ‘Het gele huis’ waar het migrantendiner plaatsvindt, is daarvoor een goede uitvalsbasis. Er hangt een energie waardoor je zin krijgt in actievoeren voeren.

In de kelder is een houtwerkplaats met demonstratieborden en een donkere kamer voor de fotografie. In de hal hangt een poster met tips om publieke surveillancecamera’s in kaart te brengen. In de boekenkast gaat het over anarchisme, feminisme, de arbeidersbeweging, het milieu en dierenrechten. Iemand teelt tomaten achter het raam op het zuiden.

“Het is een anarchistisch coöperatief”, zegt Marjankowska. “Mensen met wie je geweldig kunt samenwerken.” Even later staat iedereen in de rij om z’n eigen bord af te wassen.

Lees ook:

Meisjes ravotten, jongens leren over gevoelens, welkom in IJsland

Aparte klassen voor jongens en meisjes: in Nederland laait af en toe de discussie op, in IJsland doen ze het. Om meisjes te leren meer ruimte voor zichzelf op te eisen. Dat slaat aan.

Deel dit artikel

De werkloosheid is hier zo laag dat we zonder buitenlandse werkers grote problemen hadden gehad

Anna Marjankowska, bestuurslid van vakbond Efling