Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Iedereen let op de Noord-Koreaanse kernwapens, maar die zijn het ergste niet

Home

Remco Breuker

Noord-Korea's leider Kim Jong-un slaat in 2017 de lancering van raket Hwasong-12 gade. © AFP
Essay

Iedereen let op de Noord-Koreaanse kernwapens. Maar die raketten zijn het ergste niet, stelt Koreaspecialist Remco Breuker.

Er was een tijd dat de Democratische Volksrepubliek van Korea (DPRK) een voorbeeld was voor gedekoloniseerde of dekoloniserende staten en vrijheidsstrijders over de hele wereld. Zo waren de relaties met de Black Panthers in de VS gedurende de jaren zeventig niet gebaseerd op politiek opportunisme, maar op gedeelde idealen. Noord-Koreaanse ontwikkelingshulp aan bevrijdingsbeweging Swapo, de huidige regeringspartij in Namibië, was een mengeling van een gedeeld revolutionair gedachtengoed, een manier om Zuid-Koreaanse invloed in Afrika tegen te gaan en een pact te vormen tegen het Westen.

Lees verder na de advertentie

Kim Il Sung, Noord-Korea’s leider van 1948 tot 1994, bood in 1974 genereus gastvrijheid aan de verbannen koning van Cambodja, Norodom Sihanouk. Ook de latere goede verstandhouding tussen hun landen was een verbond tussen kleine staten met een koloniaal verleden. Dat het leiderschap van de PLO en Hezbollah (Libanon) werd getraind in Pyongyang was een andere uiting van de mondiale South-Southgedachte om de imperialistische westerse hegemonie te breken.

De­nu­cle­a­ri­sa­tie is voor Kim nooit 'opgeven van kernwapens'

Laten we even vooruitspoelen naar 2017. De tijd dat een staat of een ondergrondse beweging bij de DPRK aanklopte uit ideeële motieven is al decennia voorbij. Het land heeft zijn glans verloren door extreme armoede, grote hongersnood, en onvoorstelbare mensenrechtenschendingen: waarschijnlijk zitten zo’n 120.000 Noord-Koreanen vast in de vernietigings- en concentratiekampen, en verkeert de rest van de bevolking, zeker buiten de hoofdstad Pyongyang, in een vorm van moderne slavernij. Ook de verregaande sancties en constante oorlogsdreiging hebben niet geholpen: in 2017 zette Noord-Korea alles op alles om een bruikbaar kernwapenarsenaal te ontwikkelen, op het gevaar af in een fors conflict te belanden.

Maar nu de kernwapens er zijn, en waarschijnlijk inzetbaar, dringt zich het beeld van het Noord-Korea uit de jaren zeventig weer op. Nu de wittebroodsweken tussen Noord-Korea aan de ene kant en Zuid-Korea en de Verenigde Staten aan de andere kant voorbij lijken te zijn, missen we dat aspect. Ja, er is voor het eerst weer hoop op vrede, verzoening en nucleaire ontwapening. Maar tegelijkertijd is er reden tot zorg.

Want wat heeft de DPRK het afgelopen decennium namelijk gedaan? Het weigerde pertinent om verantwoording af te leggen, kende een extreem repressief sociaal systeem met grootschalige zuiveringen waarin hele gezinnen worden geëxecuteerd of in kampen verdwijnen. Het organiseerde overzeese dwangarbeid: 150.000 Noord-Koreanen zijn naar China, Rusland, het Midden-Oosten en EU-lidstaat Polen gestuurd, om extreem lange werkdagen in gevaarlijke omstandigheden te maken, tegen een loon waarvan ze 90 procent moeten afdragen aan de partij, terwijl hun paspoort in een kluis op de ambassade ligt. Het land bedreigde individuen en staten, en verschafte Syrië gifgaslaboratoria, -recepten en -experts. En last but not least, het ontwikkelde kernwapens, tegen de wens van de VN en sancties in.

Noord-Korea’s succesvolle totalitarisme vertoont karakteristieken die overdraagbaar zijn en nu al andere - ook marginale - staten tot voorbeeld dienen. Namibië is geïnteresseerd in de toepasbaarheid van het Noord-Koreaanse ideologische model, Zimbabwe en Oeganda lieten hun elitetroepen, die de Leider en de zijnen moeten beschermen, trainen door de DPRK.

Succesnummer

De intercontinentale kernraket is en blijft het succesnummer van Noord-Korea. Zoals Noord-Korea al jaren onomwonden stelt, zal de ‘denuclearisatie’ - de kernontwapening die de VS wensen - nooit uitlopen op het opgeven van het eigen kernwapenarsenaal, ongeacht welke semantische en retorische trukendoos dat land ook opentrekt.

Daarvoor zijn alleszins redelijk overkomende redenen aan te voeren. De eerste reden is zelfbehoud. Zonder kernwapens is de kans dat een land als de VS Noord-Korea al dan niet preventief binnenvalt, vele malen groter dan met. Het lot van Libië en van Syrië hebben die boodschap op zeer urgente wijze bekrachtigd. Vandaar dat de DPRK nu zonder omhaal stelt dat kernwapenbezit een natuurlijk recht is voor de DPRK, want elke soevereine staat heeft toch het recht zich tegen agressors te verdedigen?

Noord-Korea heeft ook een formele reden om aan zijn kernwapens vast te houden: het bezit daarvan is verankerd in de preambule van zijn grondwet. De legitimering van het Huis Kim geschiedt vooral door de zelf ontwikkelde kernwapens. Door die wapens, bedacht door de vader (Kim Il Sung), ontwikkeld door de zoon (Kim Jong Il) en voltooid door de kleinzoon (Kim Jong-un), wint het Huis Kim aan macht, kracht, en aanzien. Welk ander klein land heeft dit immers in directe confrontatie met de internationale gemeenschap ook voor elkaar weten te krijgen?

Dat is geen retorische vraag. Kernwapens bekleden de bezitter ervan ipso facto met macht, kracht en aanzien. Maar ze doen nog meer. Ze veronderstellen een vijand, nee: een Vijand. Kernwapens zonder existentiële vijand zijn gedoemd geruimd te worden - zoveel is wel duidelijk geworden na de val van de Sovjet-Unie; in bijvoorbeeld Oekraïne verdwenen ze, maar de VS beperkte net zo goed hun aantal.

Handschrift van Kim Jong-un die in 2017 langeafstandsraket Hwasong-15 laat lanceren © AFP

De aanwezigheid van een Vijand verankert de noodzaak van de kernwapens, maar net zo goed die van de eigenaar en bediener ervan, in dit geval het Huis Kim en trawanten. Dat is drommels handig, nu het ook voor veel gewone Noord-Koreanen niet meer zo vanzelfsprekend is dat de Kims aan de macht blijven en moeten blijven. De nucleaire identiteit van de Kims en de DPRK wordt in woord en daad bevestigd en herbevestigd, het effectiefst nog wel in de confrontaties met de internationale gemeenschap hierover.

Dat facet wordt meestal gemist in de vaak overtrokken retoriek en beledigende uitspraken van de DPRK: in de uitwisselingen met bijvoorbeeld Donald Trump (wiens retoriek even overtrokken en beledigend is) bevestigt Noord-Korea keer op keer ook naar buiten toe krachtig de eigen identiteit als kernwapenstaat. Dat is des te meer het geval als het vasthouden en uitdragen van die identiteit paradoxaal genoeg fataal kan zijn voor de DPRK: de ‘totale destructie’ waarmee Trump dreigde, bevestigde slechts de Noord-Koreaanse identiteit. Een identiteit die zelfs in het aangezicht van de eigen (overdrachtelijke) dood wordt omhelsd, is krachtig.

Dat is een boodschap die bevriende staten als Syrië, Namibië en Botswana goed begrijpen. Ook niet-statelijke organisaties als Hamas en Hezbollah zien er brood in.

Niet toevallig zijn enkele van de grootste afnemers van Noord-Koreaanse wapens en aanverwanten (variërend van raketten en gifgassen tot kerntechnologie en legertraining) ook degenen die brood zien in de DPRK als succesvol voorbeeld van hoe één partij een land tot in de eeuwigheid kan regeren. En als voorbeeld van de beloningen die in het verschiet liggen bij verzet tegen en uitdagen van de VS. Venezuela heeft mét Noord-Korea eind vorig jaar nog serieus gekeken of samenleving en economie voortaan op DPRK-leest geschoeid konden worden en zichzelf zo uit de misère helpen.

Dat er geen preventieve aanval op Noord-Koreaanse kerninstallaties is geweest, is niet alleen in Pyongyang gevierd, maar net zo goed bij Hezbollah, in Damascus, en in Windhoek. Zij trekken de conclusie, al dan niet terecht: alleen met kernwapens kun je Amerika weerstaan, ondanks vernietigende VN-rapporten over de mensenrechtensituatie.

Het is een aansprekend voorbeeld, dat de DPRK voor het eerst in ruim veertig jaar weer laat zien aan ontwikkelingslanden en organisaties die streven naar heerschappij in een staat. Dat voorbeeld gaat al jaren vergezeld van de vaak onzichtbaar gebleven export van het echte DPRK-model. Het DPRK-systeem dat iedere burger een strenge plicht van deelname aan het ‘Georganiseerde Partijleven’ oplegt, geldt ook voor Noord-Koreanen in het buitenland, overal waar drie of meer Noord-Koreanen zijn.

Dit door Kim Jong Il geperfectioneerde autosurveillancesysteem blijkt in de praktijk in het klein en het groot toepasbaar. De Noord-Koreaanse dwangarbeiders in het buitenland worden in toom gehouden door een uitgekiende, dagelijkse mix van zelf- en wederzijdse kritieksessies, ideologiesessies, partij-instructies, enzovoort. Deelname is verplicht, er wordt verslag van gelegd, en die verslagen zijn belangrijk voor ieders maatschappelijke status, carrière, opleiding, woonsituatie en zelfs toestemming om te trouwen. Het Georganiseerd Partijleven fungeert als een alomtegenwoordige Stasi waarbij iedereen zijn eigen informant is. De bijeenkomsten overlappen elkaar; als iemand iets niet erkent of bekent, kan een ander dat later alsnog te berde brengen. Met mogelijk akelige gevolgen.

Monolitische leiderschapsideologie

Het kernwapenbezit, de provocerende houding jegens de VS en het overdraagbare surveillancesysteem worden bij elkaar gehouden door Noord-Korea’s monolitische leiderschapsideologie. Deze ideologie misverstaan we nog wel eens, omdat we de grote leider (het product van de ideologie) verwarren met het systeem erachter (de echte machtsstructuur). Die haast religieuze alomtegenwoordigheid van de leider van natie en van partij trekt de aandacht van ambitieuze staatsmannen in allerlei buitenlanden.

Het échte gevaar van Noord-Korea zit niet in die kernwapens

Het is het meest in het oog springende element van het DPRK-systeem, dat in elkaar steekt als de beroemde brug van Leonardo da Vinci: elk element ondersteunt een ander element. Haal er een weg en de boel dondert in elkaar. De gedwongen verheerlijking van de grote leider verschaft het systeem niet alleen een bruikbare focus voor de propaganda, het verduidelijkt ook dat dit een systeem is waar alles alleen om de leider en de zijnen draait.

Onlosmakelijk element, dat al impliciet in alle andere aanwezig is, zijn de fundamentele en extreme mensenrechtenschendingen. Het huidige Zuid-Koreaanse beleid ten opzichte van Pyongyang gaat er nu vanuit dat deze schendingen in de DPRK excessen zijn, die onder extreme druk hebben plaatsgevonden. Maar het gaat niet om uitwassen uitwassen, de schendingen zijn juist noodzakelijk om de controle over de bevolking te houden. Gebrek aan vrijheden, uitbuiting, afdwinging van verering, de concentratiekampen, openbare executies (als voorbeeld voor anderen) zijn ingecalculeerd. Ondanks alle aandacht voor de kernwapens, is het juist dit aspect dat onze aandacht zou moeten trekken.

Protest tegen Kims raketproeven © EPA

Existentiële dreiging

Noord-Korea is inderdaad een existentiële dreiging, maar niet wegens de kernwapens. Kernwapendreiging valt te ondervangen, zoals dat ook met de Sovjet-Unie is gebeurd: hetzij door druk, door militaire interventie, of het meest voor de hand liggend op het moment, door strategische afschrikking. Het is geen prettig vooruitzicht om terug te keren naar de Koude Oorlog, maar het is tenminste bekend terrein, waaruit we al eens veilig tevoorschijn zijn gekomen.

De DPRK vormt een existentiële dreiging vanwege de grove mensenrechtenschendingen die horen bij de wijze waarop haar regime de macht in handen houdt. Dit machtsbehoud en de totalitaire onderdrukkingsstructuur zijn te kopiëren en te exporteren. Als Pyongyang dus militaire adviseurs en trainers naar Uganda of Zimbabwe stuurt of het leiderschap van Hezbollah in eigen huis onthaalt, is het de aantrekkingskracht die hier spreekt zowel van underdog Noord-Korea dat de VS uitdaagt, van wapenhandelaar Pyongyang, als van een volkomen rationeel en uitbreidbaar systeem om onbetwist en duurzaam te heersen.

Daarbij is er nog een risico dat vastzit aan omgang met Pyongyang: Noord-Korea blijkt uiterst bedreven te zijn om de democratieën die toenadering zoeken hun eigen normen te laten schenden om maar met Noord-Korea te kunnen, te mogen praten. Iedere prominent die zich in Zuid-Korea negatief uitlaat over Noord-Korea (veelal gevluchte dissidenten) wordt onder druk gezet om de mond te houden.

Mensenrechtenschendingen komen, al doen ze denken aan die van de nazi’s, niet aan bod tijdens de top met Trump, anders loopt Kim van de onderhandelingstafel weg. Dat Zuid-Korea’s president Moon, nota bene een voormalig mensenrechtenadvocaat, juist dit punt van de agenda heeft gehaald, baart me zorgen. Moon en Trump voeren Kims strategie netjes uit.

Eigen identiteit

De conclusie is wat mij betreft duidelijk. De Noord-Koreaanse strategie om door middel van kernwapenbezit het regime veilig te stellen én economische welvaart binnen te halen kan slagen. Wat wij zien als wrijving met de VS, ziet Pyongyang als de bevestiging van de eigen identiteit.

Als kernmacht is Noord-Korea inderdaad een strategisch gevaar, maar daar is mee om te gaan. Het échte gevaar van Noord-Korea is minder zichtbaar, maar fnuikender. Het laat zien dat in weerwil van supermachten als de VS en China een klein land met een ongekend repressief systeem het eigen voortbestaan en de bijbehorende wrede mensenrechtenschendingen kan garanderen en een volwaardig lid van de internationale gemeenschap kan worden, als het maar kernwapens heeft en meedogenloos de eigen ideologie toepast.

Remco Breuker © -

Dit is de ingekorte lezing die Remco Breuker donderdag hield op het symposium ‘Orde in de dreiging’ van de Mr. Hans van Mierlo Stichting, het wetenschappelijk bureau van D66. Remco Breuker (1972) is vertaler en sinds 2011 hoogleraar Koreastudies in Leiden.

Lees ook: Trump zegt topontmoeting met Noord-Korea's Kim af

De historische top tussen de leiders van Noord-Korea en de Verenigde Staten gaat niet door. Donald Trump trekt de stekker eruit, vanwege de vijandige taal uit Pyongyang.

Lees ook: Deze vier fasen moeten landen doorlopen om tot de nucleaire club te behoren

Kernwapens leveren macht en status op. Welke fasen moet je eigenlijk doorlopen om tot de nucleaire club te behoren?


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

De­nu­cle­a­ri­sa­tie is voor Kim nooit 'opgeven van kernwapens'

Het échte gevaar van Noord-Korea zit niet in die kernwapens