Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hopen op dat ene stukje in de milieupuzzel

Home

STIJN TIELEMANS

Klimaatrapporten spreken sombere taal. Jonge wetenschappers laten zich door een pessimistisch scenario niet ontmoedigen. 'Ik wil me voorhouden dat elke druppel op de gloeiende plaat helpt.'

Het nieuwste klimaatrapport van de VN beangstigde Renée van Dis, masterstudent biologische landbouw. De boodschap van dat IPCC, aan het begin van de week naar buiten gebracht, is dan ook niet mals. Zelfs in het meest rooskleurige geval ziet het er niet goed uit. Sommige negatieve gevolgen van de klimaatverandering zijn niet meer te voorkomen: koraalriffen gaan er aan, hittegolven en orkanen zijn onvermijdelijk.

Het is bepaald niet het eerste somberrapport over het klimaat, en zonder twijfel ook niet het laatste. Midden in die treurige rapportenstroom werken jonge wetenschappers - zoals Van Dis - stug door. In de hoop toch nog een ontbrekend puzzelstukje te kunnen leveren aan collega-onderzoekers. Vanuit idealisme of gewoon omdat ze het interessant vinden. En meer niet. Of juist omdat ze - hoe cru ook - door de klimaatmalaise kansen zien voor werk.

Van rijst naar pinda's
Het zijn niet de cijfers uit rapporten als van het IPCC die hem met zijn neus op de feiten van klimaatverandering drukken, zegt Christian Siderius (37), onderzoeker aan de Wageningen Universiteit. Het veldwerk vertelt hem veel meer, zegt hij. Een paar maanden per jaar is Siderius in Noord-India om te bestuderen hoe lokale boeren zich aanpassen aan de klimaatverandering en in welk opzicht dat de voedselproductie beïnvloedt. Eind mei vertrekt hij weer.

"Als je met de boeren praat, zeggen ze dat ze al merken dat het klimaat warmer wordt en de neerslag onvoorspelbaarder. Voor het verbouwen van rijst en tarwe heeft de bevolking veel water nodig, afkomstig van smeltwater van sneeuw en gletsjers uit de Himalaya. In de vlakte gaat de opwarming langzaam, maar in de bergen wordt het vermoedelijk twee tot vier graden warmer. Daardoor smelt de sneeuw eerder en stroomt het smeltwater eerder naar beneden. De vraag is hoeveel schade dit gaat veroorzaken. Sommige boeren schakelen nu over op pindaplanten, omdat die minder water nodig hebben. Het echte besef van de gevolgen van de klimaatverandering komt, denk ik, door dit soort ervaringen."

Momentum
Siderius verwijst naar een project dat hij samen met collega-onderzoekers uitvoerde in Zuid-India. Het lukte om in zes jaar tijd de inkomens van lokale boeren met dertig procent op te schroeven door hen beter met periodes van droogte te leren omgaan. "Maar hun inkomen is nog zó laag dat de toestand nog altijd heel kritiek is. Ik hoop dat mijn onderzoek aan een breder publiek kan laten zien dat het aanpakken van klimaatverandering meer vergt dan doorgaan op de oude voet en een beetje zuiniger met water of energie omgaan."

De afgelopen jaren is klimaat steeds meer een doorslaggevende rol gaan spelen in onderzoek, vaak onbewust, merkt Siderius. "Klimaat wordt een mogelijkheid om problemen aan te pakken, om steun te ontvangen of om geld los te krijgen. Klimaat genereert momentum. Ik zou graag willen dat we over twintig à dertig jaar in een wereld leven waarin geen mens hoeft te migreren omdat de voedselproductie in gevaar komt. Het klimaatrapport bevestigde voor mij dat mijn onderzoek relevant is en motiveert me extra om door te gaan. Ik lag er niet wakker van: dan ben ik toch beroepsmatig nuchter. Maar, als ik de ergste scenario's zie, vraag ik mij wel af waar het naar toe gaat."

Zo nuchter als Siderius is Renée van Dis (23) niet. Van Dis deed de bachelor internationaal land- en waterbeheer aan de Wageningen Universiteit en zit nu in het tweede jaar van haar master over biologische landbouw.

"Het IPCC-rapport is heel negatief en weinig stimulerend. Op de middelbare school was ik echt een idealist: toen maakte ik mij druk over ontwikkelingslanden, de uitstoot van CO2 en het feit dat iedereen overstapte op een smartphone. Ik ben naar de universiteit gegaan met de hoop dat ik een realistische idealist zou worden. Tijdens mijn bachelor heb ik best wel eens pessimistische gedachten gehad. Ik probeer nu een balans te zoeken tussen idealisme, realisme en dromen. Ik wil mezelf voorhouden dat elke druppel op de gloeiende plaat helpt."

Arme grond
Van Dis maakt onderdeel uit van een onderzoeksgroep die zich bezig houdt met het verbouwen van voedsel op arme grond. Door hitte en droogte zal in bepaalde gebieden de vruchtbaarheid van landbouwgrond afnemen en door watertekorten zullen oogsten mislukken, waarschuwt het IPCC-rapport.

"Misschien lachen we over vijftig jaar wel over de manier waarop we nu met landbouw omgaan, net zoals we dat nu doen met de kunstmestdiscussie van vijftig jaar geleden. Voor veel studenten van over de hele wereld is het een erg inspirerende onderzoeksgroep. Studenten uit bijvoorbeeld Zuid-Amerika of Afrika vertellen wat zij in hun land van herkomst meemaken en welke maatregelen er worden genomen. In een project zijn we nu bezig met precisielandbouw, waarbij we met een gps satellietbeelden maken van een veld zodat we het heel specifiek kunnen bemesten."

Aan dat soort projecten moeten zij en haar vakgenoten zich veel meer wagen, vindt Van Dis. "Wij moeten écht iets ondernemen."

Dat vindt Katja Kuivanen (27) - afkomstig uit Finland en met Zimbabwaanse roots - ook. Ze ziet zich als een idealist. "Maar ik ben geen hippie." Oorspronkelijk bestudeerde ze criminele bendes in Kaapstad. "Ik was daar in een gevangenis met daaromheen veel braakliggend terrein. De gevangenen kregen er slecht en ongezond te eten. Toen bedacht ik dat het leerzaam zou zijn als ze daar hun eigen groente zouden verbouwen." Kuivanen besloot te switchen van studie en belandde in Wageningen. "Ik wilde graag gaan denken in oplossingen, in plaats van me bezighouden met probleemgeoriënteerde studie. Al lukt mij dat ook niet altijd. Er zijn ook periodes waarin het lijkt alsof niets helpt. Na mijn studie ga ik terug naar Zuid-Afrika, naar die gevangenis. "

Het omgaan met een voedingsarme bodem zonder het gebruiken van chemicaliën zal, naast het watertekort, een van de grootste uitdagingen worden, denkt Kuivanen.

De Wageningse student bodem, water en atmosfeer Martin Sikma (23) wijst op de rol van politici: die moeten volgens hem het voortouw nemen om tot oplossingen te komen. "De politiek is een grote speler met veel invloed op bijvoorbeeld fossiele brandstoffen. Als de politiek besluit om de stap te zetten naar duurzame energie, dan volgt het bedrijfsleven vanzelf wel, daar ben ik van overtuigd. En met mij meer studenten hier. Alleen: het IPCC-rapport is een soort toekomstvoorspelling, waardoor het heel lastig is om aan te tonen dat het écht zo is. Door klimaatsceptici en vanuit de politiek worden onderzoeken als deze veel te makkelijk afgewimpeld. Dat is zo kort door de bocht, frustrerend."

Eerst cijfers, dan emotie
Voor volgend jaar heeft Sikma een promotieplek bemachtigd in Japan. Daar gaat hij onderzoeken onder welke omstandigheden en bij welke concentratie CO2 rijstgewassen het beste groeien. Een groot veld in Japan vormt de proefopstelling. Om de lap grond loopt een ringleiding die onafhankelijk van de windrichting een bepaalde hoeveelheid CO2 de lucht in blaast ¿ allemaal om de proef zo natuurlijk te laten verlopen.

"Ik vind het een grote eer dat ik hieraan mag bijdragen, want dit onderzoek is nog nooit eerder gedaan en heeft misschien wel een groot effect op de voedselvoorziening. Het onderzoek raakt veel mensen. Dat zorgt wel voor een bepaalde druk, maar ik bekijk het rationeel: eerst de cijfers, dan de emotie. Als we dit puzzelstukje hebben opgelost, kunnen andere onderzoekers daarmee aan de slag om ervoor te zorgen dat voedselproductie kan worden verhoogd. Mogelijk zijn onze bevindingen ook op andere gewassen toepasbaar, of komen we er achter dat de afstand tussen de planten verschil maakt. Ik ben dit niet gaan studeren om de wereld te redden, daar zijn andere studies voor."

Alwin Commandeur (24) ziet wel degelijk een reddende taak voor zijn vakgebied. Hij studeert civiele techniek aan de TU Delft en zit in de laatste maanden van zijn master waterbouwkunde. "We hebben er een rommeltje van gemaakt", zegt hij en verwijst naar de stijging van de zeespiegel. "Nu moeten we dat gaan rechtzetten."

Gisteren vloog hij vanuit Bangkok terug naar Nederland. Commandeur was in Myanmar om trainingen te geven op de ministeries van irrigatie en transport hoe zelf om te gaan met computermodellen en satellietbeelden. "In Myanmar laten ze zich heel snel overrompelen door een expert."

Waterverdediging
In 2013 was hij al drie maanden op stage in het land om een digitaal schaalmodel te maken van de Irrawady, de grootste rivier van het Aziatische land. "Alles daar draait om die rivier. Mensen vissen en wassen hun kleding in de Irrawady en goudzoekers en industrieën dumpen er hun afval in. De lokale bevolking bouwt haar huizen heel dicht langs het water, dus als de rivier tijdens het regenseizoen overstroomt, moeten ze alles herbouwen. De bevolking is erg gesloten, maar men liet duidelijk merken erg dankbaar te zijn. Dat geeft een kick."

Myanmar staat voor grote uitdagingen in de watersector. Meer overstromingen, tyfoons en periodes van droogte als gevolg van de klimaatverandering, ze zijn niet uit te sluiten. "Ze hebben al jaren niks gedaan aan de waterverdediging. Ze moeten helemaal vanaf nul beginnen. Als waterbouwkundigen moeten we nu voorzorgsmaatregelen nemen voordat het te laat is. Dat is lastig, maar ook heel interessant. Als Nederland hebben we op waterbouwkundig gebied een naam hoog te houden. Voor waterbouwkundigen worden het interessante tijden."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie