Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hongarije is nu het 'Land van God'

Home

Runa Hellinga

Hongaarse scholieren in een kerk in Boedapest. Gemeenten kunnen sinds kort scholen overdragen aan kerken. © afp

De Hongaarse premier Orbán heeft zichzelf een plek in de geschiedenis toebedacht als redder van de christelijk Hongaarse natie. 'De scheiding tussen kerk en staat is in gevaar.'

Vanaf komend schooljaar wordt bidden verplicht voor kinderen in het Hongaarse stadje Kisújszállás. In mei besloot de gemeenteraad om alle onderwijsinstellingen - een kleuterschool, twee lagere scholen en een handvol andere instituten - over te dragen aan de baptisten en de gereformeerde kerk. Ouders die geen religieus onderwijs willen, moeten elders een plek voor hun kind zoeken.

Kisújszállás is niet uniek. Sinds het vorig jaar simpeler werd om openbare scholen aan de kerk over te doen, hebben tientallen gemeenten die kans gegrepen om hun krappe budget te ontlasten. Afgelopen schooljaar werden 59 scholen door kerken overgenomen. Het aantal kinderen dat religieus onderwijs volgt, steeg met 22 procent en bedraagt nu zo'n tien procent van alle scholieren. Ouders worden, vaak van de ene dag op de andere, voor het blok gezet. Onderwijzers die niet regelmatig naar de mis willen, kunnen vaak hun biezen pakken.

Voorvechter
Voor gemeenten mogen financiën de hoofdrol spelen, bij de regering spelen hele andere motieven mee. Premier Viktor Orbán heeft zichzelf een plek in de geschiedenis toegedicht, niet alleen als redder van de christelijke Hongaarse natie, maar ook als voorvechter van de wederopstanding van een christelijk Europa.

"Ik wil een land opbouwen met een kleine 'l', het land van de Hongaren en van de wereld, én met een grote 'L', het Land van God, en dat is de hogere betekenis van wat ik doe", zei hij elf jaar geleden al toen hij voor het eerst aan het bewind was. "Ik ben ervan overtuigd dat Hongarije en het christendom, de Hongaren en de historische kerken niet van elkaar te scheiden zijn."

Het onderwijs is een logische plek om te beginnen. Een derde van de Hongaren is officieel katholiek. Een derde is gereformeerd. Maar volgens een recente internationale studie zei slechts 9,8 procent echt gelovig zijn. Zo'n 23 procent noemde zichzelf atheïst.

Het overdragen van scholen aan de kerk past geheel in een campagne voor religieuze vernieuwing. "Niet alleen wordt de staat bevrijd van het onderhoud van scholen met een neutrale ideologie, maar leerlingen worden meteen ook blootgesteld aan denkbeelden die de regering meer aanspreken", aldus de Hongaarse godsdienstfilosoof György Gábor.

Herprogrammeren
Zelfs wie niet naar een religieuze school gaat, ontkomt niet helemaal aan religie. In de nieuwe onderwijswet wordt het volgen van godsdienstonderwijs of ethiek verplicht gesteld. In dat laatste vak, bestemd voor kinderen die geen godsdienstonderwijs willen volgen, worden stromingen als het anti-goddelijke liberalisme aangepakt en leren ze over de nationale en familiewaarden zoals die de regering voor ogen staan. Voormalig minister van onderwijs Miklós Réthelyi was in een toespraak duidelijk over de achtergrond: "De bedoeling is om onze levens te herprogrammeren volgens de heiligheid van onze dagen."

Orbáns strijd voor een christelijk Hongarije en Europa kan rekenen op dankbare steun van conservatieve rooms-katholieke geestelijken in Hongarije en daarbuiten, die niets ophebben met de vernieuwingen van het Tweede Vaticaanse Concilie en zich afzetten tegen het Europese liberalisme.

Hongarije beweegt zich weg van een seculiere staat en in de richting van een religieuze staat, zo loofde een conservatieve katholieke Poolse website de ontwikkelingen in Boedapest dit voorjaar. Maar die ontwikkelingen zijn wel in tegenspraak met een aantal principes van het Tweede Concilie, zoals bijvoorbeeld de scheiding tussen kerk en staat. De Polen vinden dat Hongarije steun verdient en dat de kerk terug zou moeten keren naar haar traditionele principes en afstand zou moeten nemen van de 'religieuze vrijheden' waar dat concilie de basis voor legde.

Seksschandalen
Nadat het Europese Parlement zich kritisch uitliet over Orbáns politiek, trokken honderden Polen op 15 maart (een Hongaarse nationale feestdag) naar Boedapest om bij een pro-regeringsdemonstratie steun uit te spreken voor de Hongaarse premier. Ze reageerden op een oproep van het aartsconservatieve Poolse radiostation Radio Maryja.

Terwijl katholieke geestelijken elders in de wereld worstelen met aanhoudende onthullingen over seksschandalen, straalt de Hongaarse katholieke kerk in deze een opmerkelijk zelfvertrouwen uit. Niet dat Hongaarse priesters braver waren, maar de enkele zaak die de openbaarheid haalt, verdwijnt al snel uit het nieuws, mede doordat de regering de staatstelevisie en het nationale persbureau in een ijzeren greep heeft.

Er zijn vermoedelijk weinig landen waar hoge katholieke geestelijken het momenteel aandurven om een europarlementariër voor pedofiel uit te maken. Dat is wel wat Gyula Márfi, de aartsbisschop van Veszprém, dit voorjaar deed toen hij het voor de premier opnam na diens bezoek aan Straatsburg.

Márfi vergelijkt de Europese kritiek op Orbán met de kritiek op Lots familie vierduizend jaar geleden in Sodom en Gomorra. "Er is nog steeds een verborgen Christelijk Europa, maar er is een veel luider, scherp anti-christelijk, ultra-liberaal Europa", aldus de aartsbisschop, "dat zijn degenen die Europa een overdosis vrijheid hebben gegeven, die net als een overdosis medicijnen, niet geneest, maar vergiftigt. Voor die mensen betekent Europa: vrije abortussen, vrije liefde, erkenning van homoseksuele huwelijken, gelijkheid van man en vrouw en de vrije competitie van het wilde kapitalisme."

Grondwet
Tijdens Orbáns vorige regeringsperiode (tussen 1998 en 2002) waren de banden met de kerken al sterk en werd ruimhartig staatsgeld uitgetrokken voor de renovatie van kerkgebouwen en salarissen van geestelijken in kleine gemeenten. Maar destijds was de parlementaire basis van de regering smaller en beschikte Orbán niet over de macht die hij vandaag heeft.

Dankzij een tweederde meerderheid kon zijn partij vorig jaar een nieuwe grondwet aannemen, waarin het christendom een allesbepalende factor is. De toon wordt al gezet bij de openingswoorden: 'God zegene de Hongaren'. Even later wordt wettelijk vastgelegd dat de Hongaren trots zijn "dat koning Stefan de Hongaarse staat duizend jaar geleden op stevige fundamenten vestigde en ons deel liet worden van het christelijk Europa."

"Ooit was iedereen het eens over de gedachte van een christelijk Europa, vandaag is christendom de waterscheiding die ten grondslag ligt aan ieder Europees waardendebat", zei Orbán in een interview dat hij met Pasen aan het katholieke weekblad Új Ember (de Nieuwe Mens) gaf. "Nu gaat het erom of een land dat uit de greep weet te blijven van de heersende Europese seculiere, anti-gezins- en anti-nationale opvattingen, zijn toekomst kan opbouwen op waarden die daaraan tegengesteld zijn."

De opstellers van de grondwet zeiden destijds dat de bepaling dat het leven vanaf de conceptie moet worden beschermd, geen poging was om abortus te gaan verbieden. Toch lijkt zo'n verbod een kwestie van tijd. Onlangs probeerde de regering al de abortuspil die in sommige ziekenhuizen wordt gebruikt, in de ban te doen.

Liberaal
In het interview zegt de premier dat hij "mede de waarden van het Koninkrijk Gods vertegenwoordigt". Kerkfilosoof Gábor trekt daaruit de conclusie dat de scheiding tussen staat en kerk, een van de grondvesten van het moderne Europa, in Hongarije in gevaar is. Er is, meent hij, feitelijk een alliantie tussen 'altaar en troon' ontstaan.

Dat is wel eens anders geweest. Toen Orbán in 1990 kersvers van de universiteit voor het eerst in het parlement terechtkwam, was hij liberaal en allesbehalve een gelovig christen. Zijn eerste twee kinderen bleven jarenlang ongedoopt. Toen de toenmalige regering in 1991 financiële steun aan de kerken wilde geven, was hij mordicus tegen. "Is er een garantie dat de kerk niet rechtstreeks gaat ingrijpen in het politieke leven?", vroeg hij zich bezorgd af.

Herboren christen
De omslag kwam in 1993, toen hij met zijn partij naar rechts opschoof en steun bij kerken zocht. Een politieke zet, was de overtuiging van tegenstanders. Wie de premier nu volgt, krijgt de indruk van een herboren christen. Toch is nog steeds niet iedereen van zijn oprechtheid overtuigd. In elk geval komt de goddelijke bezieling goed uit in de zware tijden die Hongarije doormaakt.

Gábor: "Als de partijpolitiek zo'n goddelijke achtergrond krijgt, schrikt dat aanhangers af om kritiek te uiten. Wie durft te klagen over geldgebrek, of zich durft af te vragen of belastinggeld wel goed wordt beheerd, als er sprake is van gewetensvragen die het lot van de hele natie en van Europa betreffen?"

Lees verder na de advertentie

 
Premier Orbán was allesbehalve gelovig, maar lijkt nu een herboren christen



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie