Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hommels het jaar rond

Home

HENK VAN HALM

Al heel vroeg in de lente vliegen grote hommels rond. Ze overwinterden in de grond, onbereikbaar voor de vorst. Ik heb ze wel bij spitten in de tuin opgegraven. Ze zagen er dan uit als kluitjes aarde, die traag in beweging kwamen.

Die eerste hommels zijn koninginnen, vrouwtjes die naar een geschikte plek zoeken om er een nest te beginnen. Vaak is dat een verlaten muizennest. In die ruimte bouwt de koningin een voorraadpot van was. Die vult ze met nectar van vroege bloemen: wilgenkatjes, krokussen, helmbloemen, ribes en longkruid.

Er vlak naast legt ze een hoopje eitjes, die ze bebroedt. De nectar als voedsel levert zoveel energie dat ze de eitjes warm kan houden, tot een graad of dertig. In april is het buiten doorgaans veel kouder.

Als de eitjes na een dag of vier uitkomen, worden de larven gevoerd met een mengsel van nectar en stuifmeel, totdat ze zich verpoppen in een zelfgesponnen cocon. Na een paar weken verschijnen ze als jonge hommels, een stuk kleiner dan de koningin en onvruchtbaar, werksters die haar alle werk uit handen nemen, op het eierleggen na. Ze houden het nest schoon en warm, voeren de larven en halen voedsel dat ze opbergen in de lege cocons, die op die manier honingpotten worden.

Darren komen voort uit onbevruchte eitjes. In de zomer paren die mannetjes met de jonge koninginnen. Daarbij krijgen de laatste zoveel sperma dat ze hun leven lang bevruchte eitjes kunnen leggen, goed voor honderden werksters.

Aan het eind van de zomer sterft het hommelvolk uit. Alleen de koninginnen overleven. Ze brengen de winter door in de grond. Veilig? Nou nee, overwinterende hommels worden vaak opgegeten door muizen en spitsmuizen.

Verwarrend

Je zou het niet zeggen, maar entomologen beschouwen hommels als een van de moeilijkste diergroepen. Zo kunnen exemplaren van dezelfde soort er in Noordwest-Europa heel anders uitzien dan in Groot-Brittannië, terwijl hommels die sprekend op elkaar lijken, tot verschillende soorten kunnen behoren.

De zes meest algemene soorten zijn gemakkelijk te onderscheiden, als we hun zeldzamere dubbelgangers buiten beschouwing laten. Het gewoonst zijn aard- en akkerhommel. De aardhommel, zwart met een gele band achter de kop, een gele band om de voorrand van het achterlijf en een wit kontje, vliegt als eerste in het voorjaar rond, soms al in februari. De eerste werksters verschijnen half mei, de darren begin juli. Aardhommels maken vaak grote nesten, altijd in een ruimte onder de grond.

Ook de akkerhommel maakt een ondergronds nest. Haar borststuk is bruin, haar achterlijf zwart met een roodbruin achterste. Zo ziet de boomhommel er ook uit, maar bij deze is de achterlijfspunt wit. Soms zijn er heel veel boomhommels, in andere jaren weinig. Boomhommels vliegen vooral in plantsoenen, tuinen en parken, dus in de stedelijke omgeving. Koninginnen vliegen half maart, werksters pas in de zomer, tegelijk met de darren. Boomhommels nestelen in boomholten en vaak in nestkasten, die voor vogels bedoeld zijn. Als nestbekleding maken ze dan gebruik van het materiaal dat van het vogelnest is overgebleven. Ooit vond ik een nest vol agressieve boomhommels in een vuilnisbak met tuinafval.

Rood kontje

Behalve in Drenthe is de steenhommel in heel Nederland gewoon. Deze op een vuurrood kontje na geheel zwarte hommel maakt het nest tussen boomwortels en onder stenen. Koninginnen verschijnen half maart, werksters begin juni en mannetjes eind juli.

De weidehommel heeft twee gele dwarsbanden over het borststuk, een gele dwarsband over het achterlijf en een rood gatje. De koninginnen, die kleiner zijn dan die van de aardhommel, komen begin maart de grond uit. De eerste werksters vliegen eind mei, darren half juni. Eind augustus is de weidehommel van het toneel verdwenen en het ondergrondse nest uitgestorven.

De tuinhommel lijkt sprekend op de aardhommel, heeft net zo'n witte achterlijfspunt, maar net als de weidehommel twee gele banden over het borststuk en een gele band over het achterlijf. Koninginnen maken half maart een ondergronds nest. Werksters vliegen eind mei, darren begin juni.

Aangepast

Hommels en hun broed voeden zich uitsluitend met nectar en stuifmeel. Hommels moeten het dus hebben van bloemen. Omgekeerd zijn veel bloemen van hommels afhankelijk voor hun bestuiving: ze zijn zo aan het bezoek van hommels aangepast dat geen ander insect hun plaats kan innemen. Zulke hommelbloemen zijn leeuwenbekje, brem, vingerhoedskruid, akelei, smeerwortel, veldsalie en monnikskap. De laatste komt zelfs alleen voor in streken waar ook hommels vliegen.

Hoewel hommels tot de bijen behoren, verschillen ze sterk van honingbijen. Zo communiceren hommels niet over rijke drachtplanten, zoals honingbijen doen. Hommels hebben een voorkeur voor bloemen met een tweezijdig symmetrische of onregelmatige bloemkroon zoals lipbloemigen en vlinderbloemigen, honingbijen juist omgekeerd.

Vijf soorten uitgestorven

hommels hebben het niet gemakkelijk in ons opgeruimde, aangeharkte landschap. Vijf soorten moeten als uitgestorven worden beschouwd. De boloog (Bombus confusus) is niet meer waargenomen na 1942 (Tegelen), de Limburgse hommel (Bombus pomorum) niet meer sinds 1948 (Nijmegen). De waddenhommel (Bombus cullumanus) werd voor het laatst waargenomen in 1953 op Terschelling. Voor de boshommel (Bombus sylvanus) was dat in 1954 (Grave), voor de donkere tuinhommel (Bombus subterraneus) in 1958 (Kunderberg).

Sterk achteruitgegaan zijn de gele hommel (Bombus distinguendus), de moshommel (Bombus muscorum), die voornamelijk nog langs de kust voorkomt, de grote tuinhommel (Bombus ruderatus), de late hommel (Bombus soroensis) en de zandhommel (Bombus veteranus).

Hoe het staat met heidehommel (Bombus humilis), veenhommel (Bombus jonellus), veldhommel (Bombus lucorum) en grashommel (Bombus ruderarius) weet niemand. Dat komt ook door de moeilijke herkenbaarheid in het veld.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie