Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe zwaar mag zijn regime zijn?

Home

door Teun Lagas en Seada Nourhussen

Mohammed B. heeft rechten. De gevangenisdirecteur kan die beperken. Dat B. een weblog mag maken vanuit de gevangenis, is onwaarschijnlijk; levenslange isolatie is dat ook.

Mohammed mag voorlopig niet mee luchten, voetballen of anderszins recreeren. Ook mag de moordenaar van Theo van Gogh, in elk geval tijdens het begin van zijn levenslange straf, geen contact hebben met andere gedetineerden. Er is hem een zogeheten 'individueel regime' opgelegd in een speciale afdeling van de Bijlmerbajes. Op die manier kan Mohammed zijn medegevangenen niet beïnvloeden met zijn radicale gedachten.

Maar dat gaat sommigen niet ver genoeg. Het onafhankelijke kamerlid Geert Wilders wist al vóór de veroordeling hoe absoluut de isolatie van B. zou moeten worden. De afgescheiden VVD'er, zelf bedreigd, reageerde eerder deze maand furieus op het nieuws dat de verdachte in het Pieter Baan Centrum in Utrecht koranlessen had gegeven aan medegedetineerden. Wilders: ,,Hoeveel gekker moet het in Nederland worden voordat de minister van justitie eindelijk inziet dat zulke zot-en dwaasheden niet door de beugel kunnen. Wilders en de LPF-fractie pleiten samen voor complete isolatie van de tot levenslang veroordeelde. LPF'er Eerdmans vindt dat B. het contact met zijn familie moet worden ontnomen.

Onbegrijpelijk, vindt advocaat Tjalling van der Goot van advocatenkantoor Anker & Anker. ,,Mohammed B. wordt gestraft omdat hij de wet heeft overtreden, laten wij dat dan vooral niet ook doen. Alle gevangenen hebben het recht op contact met hun familie, ongeacht wat ze gedaan hebben. Dus ik ben er faliekant tegen wat deze politici voorstellen. Gedetineerden hebben rechten, die vastgelegd zijn in de Penitentiaire Beginselen Wet. Belangrijke rechten

van gevangenen zijn het ontvangen van bezoekers, ruimte krijgen voor recreatie en het schrijven, publiceren en verspreiden van stukken. Van Mohammed B. is bekend dat hij van dat laatste nogal een liefhebber is. Maar het aanzetten tot haat of geweld is weer wel verboden.

Die rechten kunnen door de gevangenisdirecteur worden beperkt. Maar dat gaat niet zomaar. Oud-gevangenisdirecteur Klaas de Graaff: Het inperken van rechten moet een gevangenisdirecteur met vele redenen omkleden. Bovendien mogen zulke maatregelen maximaal een maand duren. Verlenging is wel mogelijk, maar alleen als er weer redenen worden aangevoerd. Vandaar dat Mohammed B. alleen voorlopig kan worden geïsoleerd; het zal steeds opnieuw moeten worden verlengd. De Graaff: Ik heb topcrimineel Koos R. ooit wegens agressie een beperking moeten opleggen omdat hij een gevaar werd voor het personeel. Maar toen hij later geen aantoonbaar gevaar meer bleek, heb ik die beperking opgeheven. Daar moet je op terug kunnen komen. Advocaat Van der Goot vindt zelfs dat de argumenten om de rechten van een gedetineerde in te perken na verloop van tijd zwaarder moeten worden. ,,Een beperkende maatregel moet wel proportioneel zijn. Als iemand twee jaar lang dezelfde beperkende maatregel krijgt opgelegd, is het steeds moeilijker te beargumenteren waarom die maatregel gehandhaafd wordt, want meestal is er in de tussentijd niets gebeurd. Daarom moet de gevangenisdirecteur met steeds betere redenen komen. Vrijheidsbenemende maatregelen worden meestal ingevoerd als de gevangene de ordehandhaving in de inrichting belemmert of een gevaar is voor het gevangenispersoneel, zijn medegedetineerden of zichzelf.

Of de directeur van de Bijlmerbajes Mohammed B. straks het recht tot publiceren gaat ontnemen, wil woordvoerder Hans Jansens van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) niet zeggen. ,,Ik kan geen uitspraken doen over de inhoud van het individuele regime van Mohammed B. De kans dat Mohammed B. op internet mag, is in elk geval uiterst klein.

De meeste grote fracties in de Kamer zinspelen op slimme oplossingen in de zaak-B, al weten ze niet precies welke. Over één ding zijn de kamerleden het eens: hoe dan ook moet justitie zien te verhinderen dat deze radicale fundamentalist 'zijn gif' vanuit de gevangenis blijft verspreiden. CDA'er Haersma Buma:

,,Justitie moet voorkomen dat hij anderen met zijn denkbeelden kan beïnvloeden. De manier waarop dat gebeurt is aan justitie.” Hij sluit echter uit dat Mohammed B. levenslang in een isoleercel wordt gezet. Woordvoerder Janssens van het gevangeniswezen wil niet veel kwijt, maar één misverstand wil hij in ieder geval de wereld uit helpen ,,Van een isoleercel is geenszins sprake. Die optie wordt alleen gebruikt als acute beheersmaatregel voor een tijdelijk probleem. Anders zou het ook in strijd zijn met het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens.

Maar ondertussen bleek pikant genoeg nog maar een paar dagen geleden dat het kabinet in de nu verhevigde strijd tegen terrorisme de grenzen aan het verkennen is van die afspraken

over mensenrechten. Het sloeg niet rechtstreeks op de behandeling van Mohammed B. in de gevangenis, maar het liet wel zien waar de regering-Balkenende dilemma's ontmoet. Vorige week werd de Adviesraad Internationale Vraagstukken, de belangrijkste adviseur van de regering voor buitenlands beleid, te hulp geroepen om te onderzoeken hoe ver het kabinet mag gaan.

Wat wil de regering van de gezaghebbende adviseurs weten? ,,Hoe kunnen de mensenrechten en de beginselen van de rechtsstaat optimaal gewaarborgd worden in de strijd tegen het terrorisme?”,,staat er in de adviesaanvraag. ,,Zijn beperkingen van de mensenrechten en internationaal humanitair recht gerechtvaardigd?”, wil het kabinet verder weten.

Critici vrezen dat het kabinet zoekt naar wegen om de grenzen van de huidige rechtsstaat te verschuiven. Tot die critici hoort SP-kamerlid Van Bommel. Hij zegt zich te zijn 'doodgeschrokken' van deze voorzet van de Nederlandse regering. ,,Ik vrees dat ze gaan proberen achter de Amerikanen aan te gaan. Van Bommel zit in het kamp dat weigert Mohammed B. compleet te isoleren. ,,Er speelt nu te veel emotie. Het zou te lichtvaardig zijn om fundamentele mensenrechten in zijn geval overboord te zetten.”

Hoogleraar strafrecht en strafprocesrecht Theo de Roos kan zich het voorstel van Wilders en de LPF om B. het contact met zijn familie en anderen ook te ontnemen, niet voorstellen. Wel ziet hij iets in begeleid bezoek. ,,Bijvoorbeeld met een tolk erbij of verplicht in het Nederlands. Maar bij permanent isolement, ook van medegevangenen, zet de Roos zijn vraagtekens. ,,Als hij in een inrichting zit met gevangenen die niet gevoelig zijn voor zijn ideologie, is isoleren niet meer nodig. Bovendien kan hij, door hem te isoleren, juist tot een martelaar uitgroeien. Ex-gevangenisdirecteur De Graaff:

,,Niet alleen buiten, maar ook binnen de gevangenis kan Mohammed B. door isolatie een heldenstatus krijgen. Maar anderen kunnen hem ook juist weer haten omdat hij 'hun Theo' vermoord heeft. Hij is een zeer onvoorspelbaar geval. Maar hoezeer je Mohammed ook isoleert, hij kan altijd nog een gefrustreerde islamitische bewaarder krijgen die hij weet te bekeren. Isolatie is geen garantie.

Deel dit artikel