Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe Trouw-onderzoeksjournalist Jan Kleinnijenhuis zijn nieuws uit bijzinnen haalt

Home

Gabriella Codonesu

Jan Kleinnijenhuis © Rob Huibers
Interview

Geef Jan Kleinnijenhuis een ingewikkeld document of een langdradig jaarverslag en hij haalt er nieuws uit. Hoe doet hij dat? ‘Je moet als journalist nooit denken dat een onderwerp te moeilijk is.’

Je ontdekte dit jaar in het jaarverslag van Shell groot nieuws dat was verstopt in een bijzinnetje: Shell zette de Nam subtiel op afstand, waardoor niemand Shell nog kan verplichten te betalen voor de aardbevingsschade in Groningen. Was het een toevalstreffer of vermoedde je al dat Shell iets te verbergen had?

Lees verder na de advertentie

“Naast Shell zelf had ook de Nam vorig jaar, voor het eerst, een jaarverslag gepubliceerd. Zo konden we zien hoe de Nam er financieel voorstond en of er genoeg geld was om de aardbevingsschade in Groningen te vergoeden. Ik had al snel het vermoeden dat dit niet zo was, maar kwam niet verder met het jaarverslag van de Nam. Dus heb ik dat van Shell erbij gepakt en stuitte ik op dat zinnetje.”

Dat ene zinnetje in het jaarverslag, was een enorme versterking van de on­der­han­de­lings­po­si­tie van Shell

En toen?

“Toen ben ik mensen gaan bellen met de vraag wat die mededeling van Shell precies inhield. Dat heeft tijd gekost. Veel mensen wilden niets erover zeggen in het openbaar. Drie bronnen waren bereid te reageren en die bevestigden dat Shell met die ene zin niet meer aansprakelijk is voor een aantal schulden van de Nam.”

Het nieuws belandde op de voorpagina van Trouw en leidde tot discussie in de Tweede Kamer. Ben je trots als je zo’n grote ontdekking doet?

“Ik ben heel blij als ik een artikel kan afronden en kan vertellen hoe het zit. Op het moment dat mijn stuk verscheen, werd in de Tweede Kamer veel gepraat over schadevergoeding aan de Groningers en het eventueel dichtdraaien van de gaskraan. Dan zijn dit soort ontdekkingen heel relevant. Dat ene zinnetje in het jaarverslag was een enorme versterking van de onderhandelingspositie van Shell. Terwijl de Kamer er in eerste instantie niet van op de hoogte was.”

Over het doorspitten van documenten gesproken. Je hebt ook meegedaan aan een onderzoek naar de Panama Papers en Paradise Papers. De Paradise Papers alleen al telden 13 miljoen bestanden. Hoe begin je te zoeken als er zoveel data beschikbaar zijn?

“Ik zou heel graag willen zeggen dat je meteen een fantastisch plan van aanpak hebt. Maar zo werkt dat in de praktijk niet. Bij de Panama Papers begon ik in eerste instantie lukraak te zoeken in de database waarmee je alle documenten kon doorzoeken. Ik tikte ‘Nederland’ in en kreeg duizenden resultaten, te veel om uit te zoeken.

"Toen zijn ik en mijn collega Karlijn Kuijpers gerichter gaan zoeken en hebben we lijsten aangelegd met bekende namen. Mensen uit de Quote 500, of politici. Je doet je best om alles te vinden, maar we komen nooit op het punt dat we zeker weten dat we alles gevonden hebben wat er in die documenten te vinden valt.”

Jan Kleinnijenhuis en Karlijn Kuijpers © Maartje Geels

Is dat niet frustrerend?

“Ja en nee. Het voelt misschien onaf, maar je moet je ook afvragen wat journalistiek nog relevant is. We hebben met de Panama Papers en de Paradise Papers aangetoond dat heel veel mensen belasting ontduiken. Dan maakt het ook niet meer uit of een tuinman uit Heerhugowaard of een slager uit Budel het doet. Meer van hetzelfde is niet meer relevant.”

Een gemiddelde lezer zal vlug afhaken bij alle documenten en jaarverslagen die je leest. Hoe ga jij om met alle ingewikkelde informatie?

“Als je voor het eerst een jaarverslag van de Nam leest, begrijp je 80 procent niet. Zo’n document is ontiegelijk saai. Maar als je het blijft doen, begrijp je alles vanzelf beter en kun je informatie vinden die anderen misschien over het hoofd zien. Als ik geen ervaring had gehad, weet ik niet of ik zo’n zinnetje uit het verslag van Shell had kunnen halen.”

Dat jij alle informatie snapt is één ding, maar hoe zorg je ervoor dat je lezers het snappen?

“Als ik het snap, kan ik het uitleggen. Maar dat is niet altijd makkelijk. Er zijn gelukkig altijd collega’s die mijn stukken lezen en commentaar geven. Soms moet je even puzzelen om erachter te komen wat precies het nieuws is, en ook hoe je het op zo’n manier kan vertellen dat het helder is.”

Ben je al die documenten lezen soms niet even helemaal zat?

“Ik heb voor mijn onderzoek naar de Paradise en Panama Papers maanden in een stiltehok gezeten samen met Karlijn. Dan zit je daar te hele dag met zijn tweeën te zoeken. Dat word je soms wel zat, ja.

"Tijdens beide onderzoeken ben ik een paar weken teruggegaan naar de economieredactie om weer even te schrijven. Je wilt ook weleens de deur achter je dicht kunnen doen en je werk niet mee naar huis nemen. Want zo’n onderzoek is nooit klaar tot je gepubliceerd hebt.”

Nu je zoveel belastingontduikers bent tegengekomen in de Panama en Paradise Papers ken je zelf vast ook wat trucjes voor je belastingaangiftes?

“Er zijn genoeg trucs. Zeker in Nederland. Maar het lijkt mij zo’n ontzettende tijdrovende hoofdpijnklus om de Belastingdienst te vermijden, dat ik me bijna niet voor kan stellen dat mensen het dat waard vinden. Wat bespaar je dan eigenlijk? Dat je niet meebetaalt aan wegen en scholen en ziekenhuizen in het land waar je woont. Ja, trucs zijn er volop, maar ik denk dat ik na mijn onderzoek alleen maar gesterkt word in mijn belastingmoraal.”

Weet u nog wat waar is?

Dag en nacht verzamelen honderden journalisten nieuws. Ze checken en duiden de feiten, en berichten daarover in een begrijpelijke taal. Zij bepalen de waarde van de krant, uw krant.

Dankzij het vertrouwen dat u in ons hebt, kunnen wij verder gaan met wat we het liefst doen: u dag in, dag uit volledig en juist informeren.

Steun onze kwaliteitsjournalistiek met een abonnement.

Achter de schermen bij Trouw

Lees meer interviews over hoe de verhalen van Trouw tot stand komen in ons dossier.

Deel dit artikel

Dat ene zinnetje in het jaarverslag, was een enorme versterking van de on­der­han­de­lings­po­si­tie van Shell