Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe Japanners gezond en fit 100 worden

Home

Sybilla Claus

© anp

Op het Japanse eiland Okinawa wonen de meeste honderdjarigen ter wereld. En ze zijn ook nog eens superfit. Dat wil Trouw-redacteur Sybilla Claus ook. Hoe doen ze dat, die krasse Japanners?

Ik wil honderd jaar worden, zo fit mogelijk. Mijn moeder werd 93, dus dat geeft hoop. Maar hoe doe ik dat? Een werkreis naar het eiland Okinawa biedt de kans me te verdiepen in het recordaantal 100-plussers aldaar. Helaas, de eerste oude dame die ik naar haar geheim wil vragen, wijst me deur. Ze moet namelijk dringend met haar driewielfiets terug naar haar landje, waar ze die ochtend ook al gewerkt heeft. Ik noteer actiepunt nr. 1: actief blijven.

De provincie Okinawa heeft relatief meer 100-plussers dan de rest van langleefkampioen Japan. En deze eilandbewoners worden ook nog eens kerngezond oud: met weinig kanker, hart- en vaatziekten, menopauzeklachten, osteoporose of dementie.

Al jaren vraag ik me af waarom in Nederland één op de acht vrouwen te maken krijgt met borstkanker, terwijl dat in Japan amper voorkomt. Mijn moeder kreeg (maar doorstond gelukkig) darm- én borstkanker. Zou het te maken hebben met onze machtige zuivel- en vleesindustrie? Door overconsumptie van proteïnen zijn onze jongeren nu de langste ter wereld. Gezond is dat niet, het is juist belastend voor hart en rug.

Mild klimaat
De Canadese broers Willcox werken bij het Okinawa Centenarian Studiecentrum dat al 37 jaar de 100-plussers op het eiland volgt. "Als Amerikanen zo leefden als Okinawanen, zouden tachtig procent van de cardiologieafdelingen, één derde van de oncologie-eenheden en veel verpleeghuizen kunnen sluiten", luidt het wervend begin van hun bestseller 'The Okinawa Program', een uitleg van de leefstijl met bijbehorend dieet.

"Een mild klimaat is goed voor ouderen", zegt arts Bradley Willcox, op zijn werkkamer aan de Internationale Universiteit van Okinawa. En ja, ga maar na hoeveel bejaarden in Nederland overlijden in een strenge winter. In zuidelijke landen is er door het jaar heen volop verse groente, komen mensen vaker buiten in de zon (vitamine en goed humeur) en eten ze doorgaans minder zout.

"Het goede nieuws is dat steeds meer mensen gezond oud worden", zegt Willcox. In ontwikkelde landen zijn 100-plussers door verbeterde leefomstandigheden en gezondheidszorg de snelst groeiende demografische groep: "Als leeftijdsgroep exploderen zij."

Ergo, we hoeven niet allemaal naar Okinawa te verhuizen. De meeste 'geheimen' die bijdragen aan een lang en gezond leven, zijn verplaatsbaar. Want je genen mogen deels bepalend zijn, je leefstijl beïnvloedt ook hoe die genen werken. Okinawanen die naar de VS verhuizen, verliezen hun voorsprong snel en worden net zo ongezond als de gemiddelde Amerikaan.

Schijf van Vijf
Kan ik op mijn beurt net zo makkelijk gezond honderd worden als een Okinawaan? Willcox bekijkt deze sportieve vijftiger eens en geeft me dan in ieder geval tot ver in de tachtig. Veel bewegen, weinig alcohol, minder eten (oudere Okinawanen eten tot ze voor tachtig procent 'vol' zitten - een Japans principe dat hara hachi bun-me heet), een goed sociaal netwerk, plezier maken - dat lukt allemaal prima.

Kan ik iets extra's doen om er tien goede jaren bij te krijgen? Volgens het Wereld Kanker Onderzoek Fonds bepaalt voeding voor niet-rokers voor 50 procent het risico op kanker. Dat wordt door veel academici bestreden, maar toch, ik wil het graag geloven.

Dus hoogste tijd om het gemiddelde 'gezonde' westerse en het Japanse dieet te vergelijken. Ik kreeg altijd voorgehouden dat melk gezond is ('Drink drie glazen melk per dag!'). At yoghurt bij de muesli, veel kaas, boter op brood, en zuiveltoetjes. Zelfs in de aangepaste Schijf van Vijf is het advies nog steeds meer zuivel en vlees te eten dan groente en fruit.

Meer plant dan dier
Het belangrijkste verschil met Okinawa is dat daar zuivel compleet ontbreekt, en dat vlees en eieren slechts zeer beperkt (drie procent) op het menu staan. Overal ter wereld waar mensen weinig zuivel consumeren, komt osteoporose minder voor, zegt Willcox.

Waarom past het Voedingscentrum de adviezen niet aan? Omdat dat uitgaat van consensusonderzoek en het Nederlandse eetpatroon, begrijp ik na een telefoontje. Maar dan zitten we in een vicieuze cirkel. Want wie gaat het onderzoek naar de voordelen van soja boven zuivel en vlees financieren? En wanneer zal er ooit consensus zijn? Ondertussen kosten botbreuken bij onze ouderen scheppen met geld, en is bovenal het ongemak enorm.

Het Okinawa-dieet bestaat uit veel meer plant dan dier, veel vette vis, sojaproducten, paddestoelen, zoete aardappelen, groene thee. Bakken gebeurt met koolzaadolie, een gezond vet, net als olijfolie. Ruim tachtig procent van het voedsel bestaat uit groente, fruit, granen en peulvruchten. De overdadige consumptie van sojaproducten en groenten springt er uit. 's Ochtends serveert elk Japans hotel steevast misosoep (soep op basis van sojapasta) met tofu, zeewier, diverse groentes en een stukje vis. Die elementen komen elke maaltijd terug.

Willcox: "Mede door hun menu hebben de oudere Okinawanen opvallend jonge aderen, sterke botten, heldere geesten en slanke lijven. Het is goed voor je hart en tegen kanker." De gemiddelde BMI (body mass index) is met 21 aan de lage kant. "Deze mensen hebben meer flavonoïden in hun bloed dan wie ook", legt Willcox uit. "Japanners hebben er tot vijftig keer zoveel van als westerlingen."

62,8 honderdplussers per 100.000 inwoners
Flavonoïden zijn anti-oxidanten in plantaardig voedsel die preventief zouden zijn tegen kanker. Er zijn talloze wetenschappers die stellen dat dat verband nog niet gelegd is. Maar als ik wacht tot de relatie tussen zuivel, vlees en kanker definitief bewezen is, ben ik al dood.

Dus dat doe ik maar niet. Flavonoïden zitten rijkelijk in sojabonen en lijnzaad, waarvan de Okinawanen zoveel consumeren. Voor wie het te zwaar vindt zuivel vaarwel te zeggen, adviseert Willcox maximaal twee porties per dag, liefst mager.

Vorig jaar telde Okinawa 881 honderd-plussers, dat zijn er 62,8 per 100.000 inwoners, tegen 40,2 voor heel Japan. De oudste vier zijn 110 jaar. Dit jaar bezoekt het Okinawa Centenarian Studiecentrum honderd verse superouderen. Dat levert een kenmerkend patroon op: "Het zijn figuren met een houding van 'kom maar op', die zichzelf als steunpilaar van de familie zien." Vanmiddag mag ik mee naar Kame Nakamura, die met zoon en kleinkinderen in een zelfgebouwd houten huis in de stad Itoman woont.

Laag zelfmoordcijfer
Kame is energiek, lacht veel, en geeft met heldere stem antwoord als een aankomend promovendus haar de test afneemt. Het haar is geverfd, de nagels gelakt. Duidelijk is dat de familie gek op haar is. Het karakter 'Gelukkig' dat zij voor Nieuwjaar schilderde, is aan de muur gehangen, evenals de sierlijke hoeden die zij maakte voor bij de traditionele dans. Vorige maand was ze bij de bruiloft van een kleinkind. Reken maar dat daar gedanst is. Ter illustratie gaan de handen de lucht in. Kame rommelt in haar handtas als een 25-jarige en komt op de proppen met een mini-Minnie Mouse. Uit kraaltjes gemaakt op de dagtherapie, waar ze vier dagen per week is.

Dat op Okinawa het zelfmoordcijfer onder oude vrouwen bijzonder laag is, zal te maken hebben met het respect dat zij in deze samenleving krijgen. Vrouwen spelen een belangrijke rol in de lokale religie en als genezers. Omdat het zo belangrijk is hoe een samenleving tegen ouder worden aankijkt - vieren of vrezen? - wil ik uit eigenbelang het woord 'superoudere' introduceren ter vervanging van 'hoogbejaarde'. Want bij dat laatste woord denk ik niet aan de negentig-jarige dame in het stadje Ogimi die in bomen klimt om fruit te plukken. Eerder doemen er beelden op van een cultuur die vindt dat zo iemand wel heel erg lang een dure plek in een verpleeghuis bezet houdt.

'Ikigai' of te wel 's ochtends opstaan met een doel voor ogen - zoals groente verbouwen, voor de (achter)kleinkinderen zorgen, werken - draagt er ook toe bij dat de superouderen zich onmisbaar voelen. Mijn conclusie: ik kan zeker wat ten goede veranderen. Nóg minder vlees eten, meer vette vis, meer groene thee, meer en gevarieerder groente eten, ook 's middags.

Ik heb koolzaadolie gekocht, strooi lijnzaad in de verse ochtendsmoothie en de muesli. En ik heb uitgezocht welke 'sojamelk' mij het beste bevalt (Provamel, biologisch, zonder suiker, met calcium), en heb langzaam maar zeker ook de yoghurt vervangen door 'yoghurtvariatie soya'. Duur die soja, dat wel. Maar dat krijg ik als superoudere later weer terug, in de vorm van tien jaar extra AOW.

Reageren?
Wilt u ook gezond oud worden? Wat zijn uw geheimen? Of vindt u zeventig jaar meer dan genoeg? Graag uw reactie in 150 woorden naar tijdpost@trouw.nl

Lees verder na de advertentie

 
Al jaren vraag ik me af waarom in Nederland één op de acht vrouwen te maken krijgt met borstkanker, terwijl dat in Japan amper voorkomt.

Deel dit artikel