Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe in de vluchtelingencrisis de balans zoekraakt in de media

Home

Kristel van Teeffelen

Het Syrische jongetje Alan. © reuters

Al maanden staan kranten en nieuwsbulletins bol van berichtgeving over de vluchtelingenstroom. Wakkeren media daarmee de angstgevoelens bij de burgers aan, zoals critici beweren?

Op de facebookpagina van omroep PowNed verschijnt begin oktober 2015 een filmpje onder de kop: 'Vluchteling: "Mijn ballen zijn heel groot''.' In het fragment, dat ook in de tv-uitzending te zien is, komt een asielzoeker uit de opvang in Apeldoorn aan het woord die vertelt dat de dokter hem heeft geadviseerd seks te hebben, omdat zijn testikels zijn opgezwollen. Het is een hit op internet: meer dan een miljoen keer wordt de video bekeken op Facebook, 5000 keer geliked en gedeeld.

Op een inspraakavond over de komst van een asielzoekerscentrum in Steenbergen verschijnt later die maand een spandoek met de tekst: 'Een asielzoeker met een volle zak, pakt je dochter met groot gemak'. Een boodschap die een directe verwijzing lijkt naar de uitzending van PowNed - al is dat niet helemaal met zekerheid meer vast te stellen.

Enige voorbeeld
De Syrische vluchteling uit het fragment voelt zich ondertussen benadeeld en stapt naar de rechter. Volgens hem knipte en plakte PowNed er op los en gaf de verslaggeefster zich niet uit als journalist. Half december geeft de rechter de man gelijk. De omroep moet zorgen dat de video van internet verdwijnt. PowNed kondigt direct aan in hoger beroep te gaan.

Deze kwestie is vooralsnog het enige voorbeeld uit de media waarvan is vastgesteld - in dit geval door een rechter - dat niet goed werd gehandeld in de berichtgeving over de vluchtelingenstroom. Maar het verwijt dat de media het negatieve beeld rond de vluchtelingen aanwakkeren, hoorde je de afgelopen maanden vaker. Vorig weekend zei VVD-Eerste Kamerlid Annemarie Jorritsma in het Radio 1-programma 'Kamerbreed' dat media angstgevoelens onder burgers vergroten. Incidenten, bijvoorbeeld in azc's, worden breed uitgemeten, waardoor ze ineens heel groot lijken, aldus Jorritsma. Het maakt mensen onzeker.

Kritiek komt ook van Peter Kanne van onderzoeksbureau I&O Research. Uit een onderzoek dat hij uitvoerde in opdracht van de Volkskrant blijkt dat een meerderheid van de Nederlanders open staat voor de opvang van asielzoekers zolang dat goed wordt geregeld. Voor veel mensen een verrassende uitkomst, omdat die zogenoemde 'zwijgende meerderheid' - een term die wel vaker langskwam de afgelopen maanden - weinig in de media aan bod komt, aldus Kanne. "Natuurlijk berichten media over bepaalde zaken. Als er een massaal gevecht uitbreekt in een azc, dan is dat nieuws. Maar die berichtgeving raakt wel snel uit balans, vooral als alle media erover schrijven en berichten."

Lees verder na de advertentie
Het verwijt dat de media het negatieve beeld rond de vluchtelingen aanwakkeren, hoorde je de afgelopen maanden vaker

Protest tegen de komst van een AZC in Steenbergen. © anp

Hebben de critici een punt? Spelen media een twijfelachtige rol in het debat rond de vluchtelingenproblematiek? Die vraag is bij voorbaat al niet te beantwoorden. Want wat is het gevolg van wat? Media berichten over bezorgde burgers omdat die bestaan, maar met die aandacht vergroten zij mogelijk de zorgen van anderen. Zo ontstaat een eindeloze nieuwsspiraal.

Overlast
Ook Kanne heeft niet het antwoord. Wat hem wel opviel in de resultaten van zijn onderzoek, is dat de mensen die geen azc in de buurt hebben zich meer zorgen maken over de overlast, dan degenen die wel vlakbij een opvang wonen. "Hoe komen mensen op het idee dat een azc voor overlast zorgt als ze er zelf geen ervaring mee hebben? Omdat het steeds weer naar voren wordt gebracht in de berichtgeving."

Die berichtgeving kent - zoals dat gaat bij belangrijke gebeurtenissen - pieken en dalen, omslagpunten en momenten die voor een nieuwe impuls zorgen. Zo'n moment is bijvoorbeeld de foto van het verdronken Syrische jongetje Alan die begin september de wereld over gaat. Dat is twee dagen nadat de Duitse bondskanselier Angela Merkel de woorden 'Wir schaffen das' heeft uitgesproken.

In de dagen die volgen schrijven de grote Nederlandse kranten meer dan de weken daarvoor over de vluchtelingenstroom, blijkt uit een analyse die Nel Ruigrok van de Nieuwsmonitor op verzoek uitvoert. De berichtgeving verdrievoudigt zelfs, waardoor zo'n tien procent van alle artikelen in de kranten over vluchtelingen gaat. "Dat is best wel veel. Al hoeft niet het hele artikel over vluchtelingen te gaan - er kan ook kort naar verwezen worden."

Positiever
En niet alleen wordt er méér geschreven, ook de toon verandert in de weken na de foto van Alan, zegt Peter Vasterman, als mediahypedeskundige verbonden aan de Universiteit van Amsterdam: "Wat opvalt is dat de berichtgeving positiever wordt. Vóór de foto gaat het met name over de grote hoeveelheid vluchtelingen en over de vraag of we die stroom aankunnen. Daarna gaat het veel meer over mensen die de handen uit de mouwen willen steken, die hulpacties opzetten."

Hoe komen mensen op het idee dat een azc voor overlast zorgt als ze er zelf geen ervaring mee hebben?

Maar ook die nadruk op de hulpbiedende Nederlander ebt weg. Zo gaat dat met nieuws: een gebeurtenis geeft de aanzet tot berichtgeving, die verdwijnt vanzelf weer langzaam uit beeld. Tot de volgende kwestie zich aandient.

De boze mensen in Heesch bijvoorbeeld, die begin deze week duidelijk maken dat zij niet zitten te wachten op de komst van een opvanglocatie. De kranten staan er al de hele week vol van, net zoals gebeurde bij eerdere demonstraties en rellen in andere plaatsen in Nederland.

Er is in de media té veel aandacht voor bezorgde burgers, zeggen critici, die stellen dat het daardoor lijkt alsof iedereen tegen de komst van azielzoekers is.

Verslag over rellen
De 'zwijgende meerderheid', waar Peter Kanne van I&O Research het eveneens over heeft, krijgt inderdaad relatief weinig aandacht, stelt ook Vasterman.

Maar de vraag is of dat journalisten is aan te rekenen, zegt hij "Media doen verslag van wat er gebeurt, dat is hun taak. Dus als er rellen uitbreken omdat bewoners boos zijn over de komst van een azc, dan berichten ze daarover. Maar daardoor krijgt een gebeurtenis wel een bepaalde importantie en kan de berichtgeving versterkend werken. Het is goed om je daar bewust van te zijn"

Al hebben natuurlijk niet alleen de media invloed op de beeldvorming. Ook dat wat politici uitdragen is belangrijk, aldus Vasterman. Is dat machteloosheid, dan kan dat allerlei zorgen aanwakkeren. Bovendien halen burgers hun informatie allang niet meer alleen uit kranten en van tv, maar ook van internet en sociale media. En daar is het verhaal regelmatig verre van genuanceerd.

Er is in de media té veel aandacht voor bezorgde burgers, zeggen critici

Vluchtelingen komen aan op het Griekse eiland Lesbos. © reuters

Dat ook in de traditionele media een disbalans in de berichtgeving ontstaat, komt door de manier waarop nieuws geselecteerd wordt. Hoewel Nel Ruigrok alleen de hoeveelheid artikelen over vluchtelingen bekeek en niet of ze een positieve of een negatieve toon hadden, herkent zij een patroon dat zij in eerder in onderzoek naar media en jeugdcriminaliteit ook constateerde: hoewel de jeugdcriminaliteit al jaren daalt, daalt de berichtgeving over het fenomeen niet in alle media even hard mee. Vooral op internetsites is de aandacht nog steeds prominent. Daardoor lijkt het probleem groter dan het in werkelijkheid is.

Incidenten
Dat geldt in zekere zin ook voor de berichtgeving over de vluchtelingenstroom. Omdat in de berichten de nadruk ligt op incidenten, kan het beeld ontstaan dat het vooral hommeles is. Maar dat is nou eenmaal hoe journalistiek werkt, stelt Ruigrok. "Dat zie je bijvoorbeeld aan het feit dat de berichtgeving over vluchtelingen in de verschillende kanten vrijwel dezelfde lijn volgt. Journalisten hanteren dezelfde nieuwswaarde. Alan, het verzet tegen de komst van azielzoekerscentra, de gebeurtenissen in Parijs en Keulen: het is nou eenmaal nieuws. Bovendien letten journalisten erg op elkaar, bang om een belangrijke scoop of gebeurtenis te missen."

Ook de keuze en beschikbaarheid van bronnen heeft invloed op de berichtgeving. Uit de analyse van Ruigrok blijkt dat de PVV veel meer dan andere oppositiepartijen met vergelijkbare zetelaantallen genoemd wordt in artikelen over vluchtelingen. "Niet gemeten is of dat in positieve of negatieve context is. Maar de analyse laat wel duidelijk zien dat de partij 'eigenaar' is van het onderwerp. Ook dat heeft invloed op het beeld dat in de media ontstaat."

Maar om nou te zeggen dat Nederlandse media door de selectie zich schuldig maken aan het aanwakkeren van de angstgevoelens? Peter Vasterman vindt dat te ver gaan. Natuurlijk worden soms keuzes gemaakt waarbij je vraagtekens kunt zetten. Bij PowNed die de azielzoeker neerzet als een man op zoek naar seks, bijvoorbeeld. Of op het moment dat de NOS een extra journaal inlast vanwege rellen tijdens de gemeenteraad in Geldermalsen, waardoor de gebeurtenis direct enorm belangrijk wordt gemaakt. Maar verder verschijnen er ook veel verhalen over initiatieven van burgers of over goed functionerende azc's. "Alleen is dat vaker in de achtergrondsfeer dan in de nieuwskolommen", aldus Vasterman. "Daardoor is de impact van een verhaal toch anders."

De PVV wordt veel meer dan andere op­po­si­tie­par­tij­en met vergelijkbare zetelaantallen genoemd wordt in artikelen over vluchtelingen



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Het verwijt dat de media het negatieve beeld rond de vluchtelingen aanwakkeren, hoorde je de afgelopen maanden vaker

Hoe komen mensen op het idee dat een azc voor overlast zorgt als ze er zelf geen ervaring mee hebben?

Er is in de media té veel aandacht voor bezorgde burgers, zeggen critici

De PVV wordt veel meer dan andere op­po­si­tie­par­tij­en met vergelijkbare zetelaantallen genoemd wordt in artikelen over vluchtelingen