Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe het vreedzame paard een groot triomfdier werd

Home

Jelle Reumer

© Hollandse Hoogte / Mauritius Images GmbH

Vier woest dravende paarden zie ik, gespannen voor een klein karretje waarin een dame. Uw columnist bevindt zich deze week in Berlijn, stad van in steen gestolde geschiedenis: het Holocaustmonument, de Siegessäule, de Berlijnse Muur en de Brandenburger Tor. 

Dat laatste bouwwerk, eigenlijk een stadspoort, is het icoon van de stad geworden, zo ongeveer wat de Eiffeltoren is voor Parijs en het Vrijheidsbeeld voor New York.

Lees verder na de advertentie

De poort is zo'n typisch neoclassicistisch overwinningsmonument, in 1788 ontworpen in opdracht van een megalomane vorst. In doe-maar-gewoon-dan-doe-je-gek-genoeg Nederland kunnen we ons zo'n ding niet voorstellen; de Muiderpoort en de Haarlemmerpoort in Amsterdam en de oude Delftsche Poort in Rotterdam, ook uit die tijd, ogen in vergelijking gewoontjes.

Toch zit er een Nederlands tintje aan de Tor, want de opdrachtgever voor het bouwwerk was de Pruisische vorst Friedrich Wilhelm II, zwager van onze stadhouder Willem V die getrouwd was met prinses Wilhelmina van Pruisen. Het rommelde destijds flink in Nederland tussen oranjegezinden en patriotten, hetgeen leidde tot de beroemde aanhouding van de op doorreis zijnde prinses bij het Zuid-Hollandse Goejanverwellesluis. Broer Friedrich Wilhelm besloot daarop tot een invasie en bezette Nederland in september 1787. De herinnering aan dit heldhaftige ingrijpen werd in steen vereeuwigd: de Brandenburger Tor. Bovenop het monument staat een Quadriga, een viertal drieste paarden die een Romeinse strijdwagen trekken.

Hoe is het mogelijk om masculiene emoties als macht en over­win­nings­roes te projecteren op een vreedzame herbivoor?

Er zijn er meer. In Brussel staat een vierspan op de poort aan de ingang van het Jubelpark, er is er een op de Arc de Triomphe du Carroussel in Parijs, in Brooklyn op een triomfboog ter herinnering aan de Amerikaanse Burgeroorlog en in Madrid wordt een bankgebouw door een quadriga gesierd. Paarden, hengsten uiteraard, drukken macht uit. Hoe is het mogelijk om masculiene emoties als macht en overwinningsroes te projecteren op een vreedzame herbivoor, weliswaar op hengsten (de bronzen dieren zijn steevast voorzien van een fors scrotum), maar toch?

Griffelbeentjes

Het moet te maken hebben met hun eeuwenoude gebruik als rijdier in de strijd, gevolg van de domesticatie die ongeveer negenduizend jaar geleden plaatsvond. Daarvoor waren paarden in de loop van een lange evolutiegeschiedenis omgevormd van kleine bosbewonende bladeters tot op vlakten levende grasconsumenten.

Deze evolutie ging gepaard met een groottetoename (de oerpaardjes in het Eoceen hadden de maat van een middelgrote hond), een verhoging van de kiezen om de slijtage door het taaie gras te compenseren en een reductie van het aantal tenen. Moderne paarden lopen op één teen aan elk been, en wel de derde, dus de middelvinger en de middelteen. De andere zijn ofwel totaal verdwenen, of nog als rudimenten aanwezig, de zogenoemde griffelbeentjes.

Deze evolutie leidde tot grote, hoogbenige grazers, die goed kunnen hardlopen én door de structuur van hun ruggengraat ook een last kunnen dragen. En zo leidde uiteindelijk een ezel de heilige familie naar Bethlehem en een paard Napoleon ten strijde.

Of Friedrich Wilhelm ook te paard zijn geschoffeerde zusje kwam helpen weet ik niet; op de Brandenburger Tor staat niet híj, maar Victoria, godin van de overwinning, in het karretje. Het beeld is een replica.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier. Lees al zijn stukken hier terug.

Deel dit artikel

Hoe is het mogelijk om masculiene emoties als macht en over­win­nings­roes te projecteren op een vreedzame herbivoor?