Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe ga je om met geheime informatie?

Home

NICOLE BESSELINK EN KAREN ZANDBERGEN en REDACTIE POLITIEK

Kamerleden vertrouwelijk informeren: het gebeurt elke week weleens en vrijwel iedereen doet er aan mee. Tegelijkertijd is het fnuikend voor het openbare debat en wekt het achterdocht bij de buitenwacht. Wat zijn de dilemma's?

Niet alle informatie over het onderzoek naar de vliegtuigcrash in Oekraïne en over de veiligheidssituatie ter plekke kan in het openbaar worden gedeeld. Daarom zijn de fractievoorzitters deze week vertrouwelijk bijgepraat. Goed om op de hoogte te zijn, maar het stelt ze ook voor een dilemma. Vertrouwelijke informatie kan niet worden gebruikt in het openbare debat.

Het was een terugkerend thema het afgelopen politieke jaar: de omgang met vertrouwelijke informatie. Een paar keer ging het mis. Zo klapten Kamerleden uit de school nadat zij in vertrouwen waren bijgepraat over bewijs van een Syrische gifgasaanval. En er lekten namen uit van sollicitanten die hadden meegedongen naar de functie van Nationale Ombudsman. De rijksrecherche onderzoekt het lek.

Maar er ontstond ook frustratie over informatie die de Kamer juist niet ontving. Dat werd vooral zichtbaar in de debatten die minister Ronald Plasterk (binnenlandse zaken) het afgelopen jaar voerde over de inlichtingendiensten. Hoofdvraag van de Kamer: welke informatie deelt Nederland met de Amerikanen? Een vraag waar Plasterk niet zomaar in de openbaarheid op kan antwoorden, vanwege het geheime karakter van het inlichtingenwerk.

Plasterk verzuchtte dan ook bij het debat over de begroting dat hij een 'groot ongemak' voelt bij al die vertrouwelijkheid. "Ik moet mij namelijk regelmatig laten aanleunen dat er dingen worden gezegd waarvan ik weet dat ze niet waar zijn, terwijl ik ze niet kan weerspreken. Er wordt soms zelfs schande geroepen, in grote woorden, over dingen waarvan ik weet dat ik ze eenvoudig zou kunnen weerleggen, maar dat niet in het openbaar kan doen."

Dat is volgens Ronald van Raak, SP-Kamerlid sinds 2006, precies de reden waarom bewindslieden steeds vaker vertrouwelijke informatie delen. "In het verleden waren ministers heel voorzichtig met vertrouwelijke briefings. Dat heb ik zien veranderen. Ze willen zich vaker verdedigen, ze zijn opener. Ze merken dat Kamerleden die niet geïnformeerd zijn, lastiger zijn."

Als het gaat om de inlichtingendiensten komt dat volgens het SP-Kamerlid ook door de personen die de ministeries bestieren. De ministers die over de inlichtingendiensten gaan, Jeanine Hennis van defensie over de MIVD en Plasterk over de AIVD, zijn zelf Kamerlid geweest. Zij weten hoe belangrijk het is om van de hoed en de rand te weten.

Vertrouwelijk informeren is beter dan geheimhouding, vindt Ernst Hirsch Ballin. Maar de oud-minister van justitie weet ook dat het veel nadelen heeft. "Soms is het nodig en ik kan me ook voorstellen dat bewindslieden de behoefte voelen om de Kamer vertrouwelijk te informeren, bijvoorbeeld als besluitvorming nog niet helemaal is afgerond. Maar het is helemaal niet comfortabel. Noch voor bewindslieden, noch voor Kamerleden."

Hij bespreekt alles het liefst in het openbaar. Immers, wie op de hoogte is van vertrouwelijk gegeven informatie, kan die niet meer gebruiken in het debat. "Het wordt dus afgesneden van de openbare discussie. Je kunt je ook als bewindspersoon niet beroepen op iets dat vertrouwelijk is meegedeeld."

Hirsch Ballin ziet nog een groot nadeel. "Met vertrouwelijk informeren kun je makkelijk achterdocht oproepen." Het kan lijken alsof bewindslieden iets willen toedekken als ze een document alleen vertrouwelijk ter inzage leggen of een besluit vertrouwelijk delen. Als er dan in het openbaar verdachtmakingen komen, kan een verantwoordelijke zich niet verdedigen.

De Commissie inlichtingen- en veiligheidsdiensten, oftewel de commissie-stiekem, brengt nog een extra complicatie met zich mee. Alleen de fractievoorzitters worden geïnformeerd. Het Kamerlid dat het woord voert over de AIVD kan zo tijdens een debat vragen stellen die zijn fractievoorzitter kan beantwoorden maar dat niet mag niet.

Lastig dus, maar helemaal niet aanschuiven bij deze commissie kan nog lastiger zijn, zo ondervond de SP. De socialisten weigerden tot 2009 zitting te nemen in het besloten overleg omdat partijleider Jan Marijnissen de regering in het openbaar op alles wilde kunnen aanspreken.

Dat standpunt wijzigde onder Agnes Kant, toen de SP met 25 zetels de grootste oppositiepartij was. Toen de afspraak werd gemaakt dat er in de commissie echt alleen informatie gedeeld zou worden die absoluut niet openbaar kan worden gemaakt, trad de SP toe.

Welke onderwerpen op tafel liggen, valt te lezen in het jaarlijkse verslag dat de commissie-stiekem uitbrengt. Maar de politiek heeft niet altijd tijd om een jaar lang op zulke grove notulen te wachten. Zo nam de oppositie het minister Plasterk bijzonder kwalijk dat hij maandenlang verzweeg dat hij bij 'Nieuwsuur' de fout in was gegaan over afluisterpraktijken. Ten onrechte stelde de minister toen dat het niet Nederland was dat 1,8 miljoen telefoongegevens aan de Amerikanen had geleverd.

Plasterk had die fout best eerder in een vertrouwelijke setting kunnen herstellen, hield ChristenUnie-Kamerlid Gert-Jan Segers de minister voor. "Waarom is toen niet overwogen om de Kamer bijvoorbeeld in een besloten bijeenkomst het juiste beeld mee te geven?"

Lees verder na de advertentie

Bos 'piekerde niet' over informeren

Het werd een hoog oplopend politiek conflict waarin Plasterk zijn uiterste best moest doen om het vertrouwen van de Kamer te behouden. Toen ook nog eens in de wandelgangen werd gefluisterd dat de fractievoorzitters van de oppositie boter op hun hoofd hadden, omdat zij wel degelijk vertrouwelijk waren geïnformeerd, werd het helemaal een schimmenspel.

Daarmee werd het dé illustratie van het probleem met vertrouwelijkheid. Niemand kon in het openbaar bevestigen of ontkennen dat de fractievoorzitters waren ingelicht. De discussie sloeg dood. Resultaat: nog veel onbeantwoorde vragen en ontevreden hoofdrolspelers.

Met het losbarsten van de kredietcrisis in 2008 brak een nieuwe strijd uit over verantwoording. Minister Wouter Bos van financiën worstelde met zijn verantwoordingsplicht.

Bij het redden van Fortis werd de Kamer niet eens vertrouwelijk geïnformeerd. In de maanden daarop kregen de fractievoorzitters of -specialisten soms een uur voordat een belangrijke beslissing werd genomen een vertrouwelijk telefoontje.

De frustratie in de Kamer groeide, zo bleek toen over deze periode een parlementaire enquête werd gehouden. Maar diezelfde Kamer was ook verdeeld. GroenLinks en SP drongen aan op duidelijke spelregels en kregen daarvoor steun van collega's. VVD, CDA en D66 zagen de noodzaak tot meer betrokkenheid niet. Als Kamerlid heb je niets aan vertrouwelijke informatie waar je niets aan kan veranderen, was het idee. Zeker als die informatie te technisch is om snel te doorgronden.

Volgens de linkse partijen had Bos bij besluiten die een iets langere aanloop hadden dan de redding van Fortis, de Kamer wel degelijk inhoudelijk kunnen betrekken. Bijvoorbeeld bij de redding van ING en de garantieregelingen. Reactie van Bos: "Ik pieker er niet over om tijdens een ingewikkeld onderhandelingsproces met een beursgenoteerde instelling, waarbij ook talloze vertrouwenseffecten richting spaarders en depositohouders spelen, met de Kamer te gaan onderhandelen over dit soort zaken."

Een kleine greep

Wat ging dit jaar zoal vertrouwelijk naar de Kamer? Een kleine greep.

Defensierapport over sergeant die stierf na zelfverdedigingstraining.

Onderzoek naar nieuw veiligheidssysteem voor het spoor.

Brief over besteding Nederlands geld aan ontwikkelingssamenwerking.

Informatie over het Syrische chemische-wapenprogramma.

Brief over onderhandelingen EU en Marokko over visa.

Inspectierapporten over sociale werkplaatsen.

Brief over toepassing van EU-sancties met betrekking tot Oekraïne.

Brief over bankenbelastingverdrag met Verenigd Koninkrijk.

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie