Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe doorzoek je miljoenen documenten? Het verhaal van twee nerds

Home

Seije Slager

© Trouw

Voor Trouw werkten economieredacteur Jan Kleinnijenhuis en onderzoeksjournalist Karlijn Kuijpers de afgelopen maanden samen aan het onderzoeken van de Panama Papers, de gelekte administratie van het juridisch advieskantoor Mossack Fonseca in Panama. Hoe gaat zo'n omvangrijk journalistiek onderzoek in zijn werk?

Zijn jullie vandaag trots?
Kleinnijenhuis: "Ik ben heel blij dat we het af gekregen hebben, en trots dat we hebben bijgedragen aan het grootste wereldwijde journalistieke onderzoek ooit. Het was niet alleen het grootste voor wat betreft het aantal documenten, maar ook voor wat betreft het aantal samenwerkende journalisten, dat waren er iets van 370."

Hoe begin je aan zo'n enorm onderzoek? Je krijgt een enorme kartonnen doos met miljoenen documenten op je bureau, en dan...?
Kleinnijenhuis: "Ja, dat is natuurlijk een spreekwoordelijke kartonnen doos. Je krijgt toegang tot een webportal van het International Consortium of Investigative Journalists. Dat is een soort Google, maar dan om die 11,5 miljoen documenten uit de administratie van Mossack Fonseca te doorzoeken."

Kuijpers: "En dan begin je eens met 'Nederland' intikken. Om er vervolgens achter te komen dat dat in ieder geval net iets te algemeen is, en je daar niet veel mee opschiet. De eerste twee weken waren we aan het zwemmen. Je leest random documenten, maar het kost tijd om te begrijpen wat je eigenlijk aan het lezen bent."

Kleinnijenhuis: "Alsof je in een ver land gedropt wordt, waar je eerst niets van de taal verstaat. Maar langzaamaan begin je afzonderlijke woorden te begrijpen."

Wanneer kregen jullie het gevoel dat jullie iets op het spoor waren?
Kuijpers: "Gelijk aan het begin wisten we al: hier gaat veel uitkomen. Maar er is niet een moment dat het ineens ging lopen. Langzamerhand begin je te begrijpen hoe die administratie werkt, wat voor termen zo'n bedrijf gebruikt. Op een gegeven moment duiken er Nederlandse links op. En aan de hand daarvan bouw je je dossiers op."

Kleinnijenhuis: "Je weet gelijk al: alles wat je te zien krijgt, is precies waar zo'n kantoor voor opgericht is: om die dingen juist uit het zicht te houden. Dat betekent niet dat alles wat je te zien krijgt ook interessant is, het grootste deel bestaat natuurlijk uit kleine betalingsherinneringen en andere standaard administratieve documenten waar niet heel veel spannends in staat."

Hoe verloopt de samenwerking met andere internationale journalisten?
Kleinnijenhuis: "Er is geen rolverdeling afgesproken: die ene journalist richt zich op Poetin, en die andere op Porosjenko. Er is een forum waar je resultaten deelt, en zo beginnen zich langzaam verhalen te vormen. Een Mexicaanse journalist heeft bijvoorbeeld in een onderzoek naar een Mexicaanse zakenman een link naar een Nederlandse brievenbusfirma gevonden, en vraagt Nederlandse journalisten om hulp bij het onderzoeken van die firma. En dat kan ook weer het begin van een verhaal zijn voor ons."

Neemt Nederland een speciale plaats in in dit onderzoek? Wij staan een beetje bekend als belastingparadijs.
Kleinnijenhuis: "Vanaf morgen zullen we beginnen met het publiceren van Nederlandse verhalen: zowel over Nederlanders als over de juridische mogelijkheden die er in Nederland zijn. Laat ik voor nu zeggen: Nederland heeft een aantal heel aantrekkelijke rechtsvormen, als je geld weg wil sluizen."

Jullie hebben maandenlang op een kamertje opgesloten gezeten. Heroïsch werk, of gewoon saai?
Kuijpers: "Vaak vonden we het wel spannend om met al die data te werken, we zijn inmiddels een beetje nerds geworden. Maar het gaat wel langzaam natuurlijk. Soms ben je dagenlang bezig met het voltooien van bepaalde namenlijsten, en ben je eindeloos codes in Excel aan het zetten. Dan gebeurt het wel eens dat je op vrijdagmiddag denkt: die bestanden zijn er op maandagochtend ook nog wel."

De komende dagen publiceert Trouw meer verhalen over belastingontwijking die voortkwamen uit de Panama Papers.

Lees verder na de advertentie
Alsof je in een ver land gedropt wordt, waar je eerst niets van de taal verstaat.

Trouw-journalist Jan Kleinnijenhuis

Deel dit artikel

Alsof je in een ver land gedropt wordt, waar je eerst niets van de taal verstaat.

Trouw-journalist Jan Kleinnijenhuis