Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe de Spaanse ambassadeur in 1584 zomaar op het Britse schavot had kunnen eindigen

Home

Paul van der Steen

Bernardino de Mendoza © RV
Déjà vu

In de rubriek 'Déjà vu' bekijkt Paul van der Steen het nieuws door een historische bril. Deze week: Bijna was er - letterlijk - een diplomatieke kop gerold in 1584. 

De Spaanse ambassadeur in Londen - Bernardino de Mendoza - gold als een van de hoofdverdachten in een complot. Dat moest koningin Elizabeth I van de troon stoten ten gunste van haar nicht Mary Stuart die dan de katholieke kerk haar oude positie zou kunnen terugbezorgen. Een protestantse Italiaanse balling - Alberico Gentili - droeg een andere oplossing aan. Mendoza werd uitgewezen als ongewenste vreemdeling, precies zoals nu, in reactie op de vergiftiging van twee mensen, door Groot-Brittannië en andere westerse landen Russische diplomaten worden weggestuurd.

Lees verder na de advertentie

Mendoza was, toen hij onder verdenking kwam te staan, bijna zes jaar ambassadeur in Engeland. De Nederlanden hadden daarvoor al op een heel andere manier met hem kennisgemaakt. Als officier vergezelde hij de hertog van Alva tijdens diens missie om in het opstandige gewest orde op zaken te stellen. Als gezant van het Spaanse hof was Mendoza vooraf eerst toestemming gaan vragen aan de paus. Eenmaal in de Nederlanden nam hij onder meer deel aan de Slag om de Mookerheide, het beleg van Naarden en het beleg van Haarlem. De Spanjaard verwierf een reputatie als weinig ontziende houwdegen. Tegelijkertijd was hij voor Alva een nuttige gezant. Toen er meer geld moest komen voor de troepen in de Nederlanden, ging Mendoza dat met succes bepleiten bij koning Filips II. Bij de Engelse koningin Elizabeth bepleitte hij in die tijd een vrijgeleide voor een Spaanse armada.

Alles veranderde in 1583, toen duidelijk werd welke snode plannen een aantal mensen tegen Elizabeth beraamde

Achteraf was dat een voorschot op zijn echte diplomatieke carrière. Ambassadeurs werden in Mendoza's tijd meer nog dan vandaag de dag geacht hun ogen en oren goed de kost te geven. Ze waren verkapte spionnen. Mendoza deed goed zijn best. In geheimschrift deed hij het thuisland verslag van zijn bevindingen. Engeland zag dat nog door de vingers. De eigen ambassadeurs opereerden op soortgelijke wijze.

Alles veranderde in 1583, toen duidelijk werd welke snode plannen een aantal mensen tegen Elizabeth beraamde. Een invasie moest de inleiding vormen tot een grote opstand van Engelse katholieken. Die moest dan weer zorgen voor een andere vrouw op de troon. Francis Throckmorton deed het verhaal na marteling uit de doeken. Dat hij zijn bekentenis later weer introk, hielp hem niet. Hij eindigde in 1584 op het schavot.

Onschendbaar

Menigeen aan het Britse hof vond dat Mendoza niet anders verdiende. De jurist Gentili, uit Italië gevlucht uit angst voor vervolging door de inquisitie, adviseerde de koningin anders. Hij wees op Mendoza's diplomatieke onschendbaarheid. Een voorstander van volledige immuniteit voor ambassadeurs bij ernstige misdrijven was Gentili niet. Maar Mendoza had slechts plannen gemaakt, nog niets uitgevoerd. Dus moest hem, omdat de koningin ooit zijn geloofsbrieven had geaccepteerd, enige bescherming worden geboden.

Gentili won het pleit. Mendoza werd uitgewezen. Engeland stuurde een gezant naar Spanje om alles uit te leggen. Maar Filips II weigerde hem te ontvangen. Gedurende hele regering van Elizabeth zou Spanje geen ambassadeur meer naar Londen sturen.

Gentili zette zijn gedachten over diplomatieke onschendbaarheid een jaar later op papier in 'De legationibus libri tres', een boek dat zou uitgroeien tot een standaardwerk op het gebied van internationaal recht. De Italiaan zou het vak ook doceren op de universiteit van Oxford.

Mendoza werd na zijn gedwongen vertrek de Spaanse ambassadeur in Frankrijk. De wil om Engeland een hak te zetten bleef levend tot hij in 1590 vanwege gezondheidsredenen een punt zette achter zijn diplomatieke carrière. Twee jaar later verscheen van zijn hand 'Comentario de lo sucecido en los Paises Bajos desde el año 1567 hasta el de 1577', een boek over zijn jaren in de Nederlanden.

Lees hier alle aflevering terug van de rubriek 'Déjà vu'.

Deel dit artikel

Alles veranderde in 1583, toen duidelijk werd welke snode plannen een aantal mensen tegen Elizabeth beraamde