Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe de psychologie een wetenschap kan worden

Home

Mark van Vugt

Mark van Vugt © Trouw
Hoofdzaak

Tijdens mijn college psychologie vraag ik studenten te gaan staan en een dominante houding aan te nemen. De meesten gaan dan rechtop staan, de kin vooruit, armen en benen uit elkaar, en een ernstige blik in de ogen. 

Hou je dit twee minuten vol, zo leg ik hen uit, dan treedt er een hormonale verandering op waarbij je lichaam meer van het machtshormoon testosteron aanmaakt en minder van het stresshormoon cortisol.

Lees verder na de advertentie

Is dat werkelijk zo? Uit een studie waarin een aantal belangrijke onderzoeken in de psychologie opnieuw gedaan werd, bleek liefst 50 tot 70 procent van de resultaten niet herhaalbaar. Ook het machtshoudingeffect, dat al 8.1 miljoen keer op YouTube is bekeken, is naar het kerkhof der wetenschap verwezen. De vraag dringt zich op of de psychologie wel wetenschappelijke status heeft.

We noemen onszelf psychologische wetenschappers en maken gebruik van wetenschappelijk geaccepteerde methoden. Toch valt er wel wat aan te merken op onze metingen, want ze zijn nooit zo precies als die in de natuurwetenschappen. Of iemand een psychopathische persoonlijkheid heeft kunnen we meten door middel van observatie, vragenlijst, breinscan, of experimenten waarin de persoon door een ander wordt uitgedaagd. Maar weten we ooit helemaal zeker of we met een psychopaat te maken hebben totdat die een ander in koelen bloede vermoordt?

Twee gevaren

De wetenschappelijke status van de psychologie wordt door twee gevaren bedreigd. Allereerst denkt iedereen er verstand van te hebben, net als van voetbal. Geef ik een lezing over man-vrouw verschillen in leiderschapstijl dan is er altijd iemand in de zaal die een vrouw kent die op een heel mannelijke manier leidinggeeft. Ja natuurlijk kan dat. Het gaat in de psychologische wetenschap om gemiddelde verschillen en om waarschijnlijkheden. Ben je een man, dan is de kans domweg iets groter dat je op autoritaire wijze leiding geeft.

Ook de populaire literatuur draagt niet bij aan het imago van de psychologie als wetenschap. Om gelukkiger te worden raadt het ene zelfhulpboek je aan om meer empathie te tonen en het andere boek weerlegt dit net zo makkelijk. En er is nog geen managementboek gepubliceerd waarin de leiderschapstijl van Trump - dominant en narcistisch - wordt aangeprezen.

In plaats van een fundament heeft de psychologie verschillende stromingen, die elkaars bijkans de tent uitvechten

Het falen van de psychologie als wetenschap kent nog een andere oorzaak. Het kenmerk van een gezonde wetenschap is dat er een basis is van solide kennis en theorie die onomstreden is. Zoals de natuurkunde de relativiteitstheorie als basis heeft, heeft scheikunde het periodiek systeem van elementen en kent de biologie de evolutietheorie. Zo'n basis ontbreekt vooralsnog in de psychologie. In plaats daarvan zijn er verschillende stromingen, van de biologische tot de culturele en van de psychoanalytische tot de neurowetenschappelijke, die elkaar bijkans de tent uitvechten.

Wildgroei

Het gevolg is een wildgroei aan mini-theorieën die niet tot een coherent inzicht in de menselijke psychologie hebben geleid. De methodoloog Paul Meehl schreef daarover: "Theorieën komen en gaan, meer als gevolg van verveling dan iets anders; de hele onderneming vertoont een verontrustende afwezigheid van cumulatieve kennis die zo normaal is in velden als astronomie, biologie en genetica."

Als reactie daarop hebben psychologen een obsessie ontwikkeld met gegevens verzamelen, zeg maar gerust data-diarree, en om verbanden te toetsen met steeds ingewikkelder statistiek. Dat lijkt me de verkeerde weg. In een volwassen wetenschappelijk veld gaat men van informatie naar kennis naar wijsheid. De laatste twee stappen lijken echter te ontbreken in ons veld en zolang dat het geval is, is de wetenschappelijke status van de psychologie omstreden.

Fundament versterken 

Hoe nu verder? Om het vakgebied te redden moeten we zijn fundament versterken. Als basis geldt dat de menselijke psychologie het product is van zowel biologische als culturele evolutie. De interactie tussen genen, brein, en cultuur bepalen op een voorspelbare manier ons gedrag, van taal tot opvoeding en van liefde tot leiderschap.

Met dit uitgangspunt kan de psychologie, als zelfstandige wetenschap, de schakel vormen tussen de biologie en de sociale wetenschappen. En kunnen we onze studenten psychologie weer echt wat leren.

Mark van Vugt is hoogleraar evolutionaire psychologie aan de Vrije Universiteit en verbonden aan de Universiteit van Oxford.

Deel dit artikel

In plaats van een fundament heeft de psychologie verschillende stromingen, die elkaars bijkans de tent uitvechten