Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe bisschop Haas naar Liechtenstein vertrok

Home

PIETER VAN DER VEN

Met de benoeming van dr. Wolfgang Haas tot bisschop van Vaduz (Liechtenstein) heeft het Vaticaan laten zien dat het zeer vindingrijk is in het oplossen van onoplosbare problemen, maar ook dat pauselijk gezichtsverlies pijnlijker is dan bestuurlijke en pastorale chaos in een bisdom.

Sinds de toen 40-jarige Wolfgang Haas in 1988 werd aangewezen om bisschop van Chur, in het oosten van Zwitserland, te worden is het mis in dat bisdom. Was het alleen maar Chur en Engadin en Graubunden en de omliggende bergen en dalen, dan was het nog wel meegevallen, maar het gebied strekt zich uit tot en met Zürich, de grootste stad van het land. De Zwitsers vormen in menig opzicht een conservatief volkje, maar de democratie zit er dieper in het merg dan waar ook in Europa, ook bij de roomsen. In geen ander land, ook in Nederland niet, hecht men in de r.-k. kerk zo aan (een minimale) inspraak bij bisschopsbenoemingen als daar. Toen dan ook met opzijzetten van de procedures Haas als de nieuwe bisschop werd gedropt rommelde het meteen tussen de bergen. Toen de nieuwe man bovendien het zwaarste conservatieve geschut de kerk binnenbracht keerde zich het brede midden en alles links daarvan zich tegen hem.

De bisschopswijding in 1990 zal menigeen nog lang heugen: Haas en de genodigden moesten over een levend tapijt van boze gelovigen op de grond rondom de kathedraal heenstappen; dezen gaven daarmee te kennen dat zij zich door het Vaticaans beleid onder de voet gelopen voelden.

Van meet af aan is het hard tegen hard geweest. Haas maakte schoon schip in het seminarie; hij wilde ook geen gezamenlijke colleges meer voor aanstaande priesters en andere theologiestudenten en -studentes, vooral. Ook de rol van leken moest minder. Via benoemingen probeerde hij het bisdom in zijn greep te krijgen; zijn tegenstanders, met het progressieve Zürich voorop, werkten uit alle macht tegen: met hun portemonnee en met het trekken van hun eigen plannen. In Nederland is er in de bisdommen Haarlem, Den Bosch en Roermond ook wel eens wat gebeurd, maar in Chur was het in zekere zin erger.

Nooit stuurde het Vaticaan naar Nederland een speciale afgezant op onderzoek uit. Nooit hebben, voorzover bekend, de Nederlandse bisschoppen op officiële missie in het Vaticaan de afzetting van een moeizame, uit de pas lopende collega bepleit, omdat deze een wandelende anti-reclame voor kerk en geloof zou zijn. Dat gebeurde wel in de kwestie Chur. Want ook in de ogen van de Zwitserse ambtsbroeders was Haas spoedig compleet onmogelijk.

Jarenlang hielden de paus en het Vaticaan zich van den domme: als de gelovigen in Chur maar aan de bisschop zouden gehoorzamen, dan waren alle problemen opgelost, luidde de overtuiging van het hoofd van de wereldkerk. Dat er bij de honderden bisschopsbenoemingen die hij per jaar doet, misschien een miskleun kon zitten was als mogelijkheid bij voorbaat uitgesloten, temeer daar voor die bewuste benoeming alleen de paus en het Vaticaan verantwoordelijk waren. Haas bleef zelf al even doof voor alle oproepen - de vriendelijke en de grove - om op te krassen: de paus had hem benoemd, hij had nooit iets tegen het kerkelijk recht of het geloof gedaan, hij zou blijven zitten, zolang de heilige vader dat wenste. En dat geluid is in Nederland wél vertrouwd.

In 1993 bond het Vaticaan enigszins in, met omfloerst een zuinig toegeven dat men in 1988 op achteraf niet fantastisch gebleken adviezen was afgegaan. Het was nog verre van een royale erkenning dat men toen de voorhanden adviezen ten onrechte in de wind had geslagen. De chique oplossing in '93: Haas bleef, maar kreeg twee hulpbisschoppen naast zich om het puin te ruimen en vooral om de paus gezichtsverlies te besparen. Het was aardig bedacht, maar wat een kind kon voorspellen, wilde het Vaticaan toen nog niet inzien: de tweespalt ging niet weg, maar spitste zich toe tussen Haas en zijn beide hulpbisschoppen, bijvoorbeeld toen hij zich met een staf van getrouwe vicarissen omgaf en de beide hulpbisschoppen, Peter Henrici en Paul Vollmar, naar het tweede plan schoof.

De chaos in het bisdom Chur bleef, evenals de aandrang vanuit de Zwitserse bisschoppen om eindelijk verlost te worden van hun kwelgeest der jaren negentig.

En dan nu de definitieve (?) ontknoping. Tot het bisdom Chur behoort ook het berg- en postbussenvorstendommetje Liechtenstein. Met zijn 30 000 katholieken is het in oppervlakte en inwonertal nog eens tien keer zo klein als het minibisdom Luxemburg bijvoorbeeld. Maar laat die Haas nou een Liechtensteiner van geboorte zijn en goed bevriend met prins Hans-Adam. Het Vaticaan heeft voor de gelegenheid dit verzamelingetje dorpskerkjes van Vaduz en omgeving tot 'bisdom' uitgeroepen, los zelfs van de Zwitserse r.-k. kerkprovincie, en Haas benoemd tot eerste bisschop.

Van het bisdom Chur is nu een partje afgesneden, maar wellicht zullen andere wonden van de afgelopen jaren moeilijker herstellen. Ook is het nog de vraag hoe hecht de coalitie van 'allen tegen een' blijkt, wanneer straks de hen 'bindende factor' Haas is verdwenen.

Paus Johannes Paulus II wil voor het jaar 2000 graag veel schuldbelijden zien en horen over de misstappen van de afgelopen duizend jaar. Maar dat schijnt vooral te gaan om het grote en erge van lang geleden: de kruistochten, het antisemitisme, de inquisitie. Het lijkt moeilijker voor het kleine en nabije: de simpele missers in het leiden van de toko.

Alles ten goede gekeerd? In Liechtenstein klinken al langer stemmen tegen het autoritaire bewind van prins Hans-Adam. Diens oude vriend Wolfgang Haas wordt er nu bisschop. Dat zal niet iedereen er toejuichen. Bij nieuwe rampspoed kan men hem opnieuw een hulpbisschop toevoegen of - beter misschien - het bisdommetje nog een keer opdelen, met bisschop Haas alleen voor de postbussen.

Deel dit artikel