Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe bereid je je eigen uitvaart voor?

Home

Saskia Aukema

© Saskia Aukema

Sommige mensen treffen tijdens hun leven al verregaande voorbereidingen voor hun uitvaart. Zij staan centraal in de fotoserie ‘De kist al in huis’, tot 26 mei te zien in het museum Tot Zover, op begraafplaats De Nieuwe Ooster in Amsterdam.

Marjolein Keijser (48) laat zich na haar dood plastineren voor Body Worlds

Lees verder na de advertentie

Marjolein Keijser haalt haar gele kaartje tevoorschijn bij de ingang van Body Worlds en alle poorten gaan letterlijk voor haar open. “Wat bijzonder”, zegt de jonge host Mark, “om eens een echte donor te ontmoeten.”

Zo’n zeventien jaar geleden stapte ze in Londen een vestiging van Body Worlds in en ze was gelijk verkocht.

Op de zesde verdieping, waar de tour officieel begint, staan nog niet gelijk de opengewerkte lichamen waar Body Worlds bekend om staat. Wel liggen er in vitrines dunne plakjes weefsel, zodat je geleidelijk aan het idee kunt wennen dat het om écht menselijk materiaal gaat en niet om de plastic modellen uit de spreekkamer van de arts. Keijser bestudeert een plakje hersenen, met in de bekende walnootachtige substantie een zwarte cirkel: een tumor. “Fascinerend, toch?”

alternatieven voor de doodskist - portretten van Saskia Aukema, expo in het Uitvaart museum © Saskia Aukema

Zo’n zeventien jaar geleden stapte ze in Londen een vestiging van Body Worlds in en ze was gelijk verkocht. “Ik zag alcoholistenlevers, rokerslongen en sommige organen kon je daar zelfs vasthouden. Mijn ingewanden waren opeens geen ongrijpbare dingen meer die op mysterieuze wijze hun werk deden, maar ze begonnen te voelen als deel van mezelf. Ik werd minder bang voor mijn lijf, en zelfs minder bang voor de dood. Aan het eind van de tentoonstelling lagen formuliertjes om je op te geven als donor. Dat heb ik toen gedaan.

Anoniem

“Mijn moeder reageerde verrast, maar niet afwijzend. Alle lichamen in Body Worlds zijn anoniem, en ik denk dat ze inmiddels wel het een en ander van me gewend was: ik heb een voorliefde voor horrorfilms en als kind wilde ik bijvoorbeeld mummie worden.”

Voor de zekerheid heeft Keijser nog wel een uitvaartverzekering. “Hoewel Body Worlds veel kan doen met lichamen die niet zo mooi meer zijn, zit daar wel een grens aan, en je weet vooraf natuurlijk niet in welke toestand je je lichaam achterlaat.”

Haar overlijden kan dus alsnog eindigen in een Hollandse uitvaart, maar wanneer Body Worlds het lichaam accepteert, brengen ze het zo snel mogelijk naar het laboratorium in het Duitse plaatsje Guben. Daar worden alle binnengebrachte lichamen gebalsemd en in een acetonbad gelegd, zodat huid en vet oplossen. Via een traag verlopend chemisch proces wordt het lichaamsweefsel vervangen door siliconen.

De zogeheten plastinaten die dan ontstaan, worden vervolgens in een bijzondere houding gefixeerd. In de Amsterdamse vestiging springt een man over een tuinhekje, stapt een vrouw uit haar huid en als uitsmijter van de expositie is er zelfs een seksend koppel te vinden: de opengewerkte lichamen tonen klip en klaar hoe het er vanbinnen uitziet tijdens de daad.

Rode spons

Keijser over die laatste pose: “Goed dat dat te zien is, maar ik zou na mijn dood niet in zo’n intieme houding geplaatst willen worden met iemand die ik nooit heb gekend.”

In welke houding dan wel? “Op de tentoonstelling in Guben heb ik fantasieplastinaten gezien, zoals een vliegende eenhoorn die bijna alleen bestond uit een bloedvatenstelsel, wat oogt als een enorme, rode spons. Als ze dat kunnen doen met mijn lichaam zou dat spectaculair zijn. Maar ik maak het zelf toch niet mee, dus als ze me voor iets anders beter kunnen gebruiken, is het ook goed.”

Ibrahim Wijbenga (41) over zijn islamitische lijkgewaad

“Mijn kafan, het lijkgewaad, ligt klaar, want het is goed om je gedachten bij de dood te houden en op die manier ­bewuster te leven”, zegt Ibrahim Wijbenga. “De begrafenis moet binnen de islam ook binnen 24 tot 36 uur plaatsvinden, en dan is het praktisch als dat gedeelte al geregeld is. Het gewaad bestaat uit een heel pakket: voor een man onder meer drie katoenen doeken die om het lichaam worden gewikkeld, voor een vrouw zijn het er minimaal vijf. En dan bevat het pakket nog allerlei losse stukken textiel voor de intieme delen en om alle textiel op de plaats te houden. Je kunt de stof ook gewoon op de markt kopen, zolang die maar wit is en van stevig katoen, zodat het textiel niet doorschijnt bij de wassing.”

Er komt namelijk nogal wat kijken bij een islamitische begra­fenis. De handelingen zijn tot in de kleinste details omschreven

Toen Wijbenga in een krant las over een moslim die per abuis gecremeerd was omdat zijn familie in het buitenland er niet voor kon zorg dragen, greep hem dat zo aan dat hij de Stichting Islamitisch Begrafeniswezen oprichtte: “Daarmee wilden we als aanspreekpunt dienen wanneer zoiets nog eens zou voorkomen. Er komt namelijk nogal wat kijken bij een islamitische begra­fenis. De handelingen zijn tot in de kleinste details omschreven: hoe je de wassing moet verrichten bij de overledene, hoe je bidt, hoe je de overledene begraaft – met zijn gezicht naar Mekka.”

alternatieven voor de doodskist - portretten van Saskia Aukema, expo in het Uitvaart museum © Saskia Aukema

Zelf heeft Wijbenga bij ruim tien overledenen de wassing verricht: “Allemaal mannen die ik vooraf niet kende. Dat was niet morbide om te doen. Het heeft iets puurs en moois om die laatste handelingen te verrichten bij iemand – eervol ook: iets waarvan je hoopt dat anderen dat in de toekomst bij jezelf ook zullen doen met eenzelfde soort aandacht.

Traditie

“Ruimte voor persoonlijke invulling is er niet; zo worden er geen herinneringen opgehaald aan de overledene in een dienst of iets dergelijks. Maar zelf vind ik het juist mooi dat de nadruk ligt op de traditie. Feitelijk verrichten we de uitvaart exact hetzelfde zoals die 1400 jaar geleden plaatsvond. Wat mij vooral erg aanspreekt, is dat het een gemeenschappelijke aangelegenheid is: het is een collectieve verantwoordelijkheid dat er voor de overledene wordt gezorgd, ook als er geen familie is. De begraafplaatsbeheerder stond geregeld te kijken dat er dankzij een oproep in de moskee ruim zestig mensen afscheid namen van een in eenzaamheid gestorven moslim.

“Ik hoop niet dat mijn tijd snel komt – ik heb een dochter van zes en de gedachte dat ze zonder vader opgroeit, vind ik moeilijk. Maar als mijn tijd komt, dan komt die. Zoals in de Koran staat: iedere ziel zal de dood proeven.”

Linda Rose Smit (63) liet een lijkwade maken van de kleding van haar vermiste vriend

Het is precies twintig jaar geleden dat de vriend van Linda Rose Smit op zee vermist raakte. “Henk is voor het laatst gezien in de Golf van Biskaje, waar hij doorheen voer met het schip waarop hij werkte. Wat er precies is gebeurd, weet niemand; zijn lichaam is nooit gevonden. Op dat moment waren we 25 jaar samen.”

De vonk tussen hen was overgeslagen op de zeevaartschool. “Omdat ik tot de eerste lichting meisjes hoorde die daar gingen studeren en daarmee al genoeg de aandacht trok, had ik me voorgenomen niets te beginnen met de jongens uit de klas. Maar al snel viel ik voor Henk. Het was een knappe knul: hij had mooie krullen, een goed gevoel voor humor en hij wist wat hij wilde.

Op die manier heb ik ook geen kist meer nodig: inpakken, strikje erom, klaar.

“In onze gouden jaren voeren we samen op ons eigen schip: negen maanden aan boord en drie maanden thuis. Dat hebben we jarenlang gedaan totdat ik een baan aan wal kreeg, terwijl Henk bleef varen. Direct nadat ik het nieuws van de vermissing had gekregen, wist ik twee dingen: hij leeft niet meer en ik moet door.

“Bij een eerdere uitvaart had ik eens tegen Henk gezegd: als partner kun je na zo’n verlies toch nooit meer gelukkig worden? Ja, zei Henk, dat kun je wel. Die woorden werden een opdracht voor mij. En ik realiseerde me ook heel goed: het leven is het enige wat je hebt. Als ik het zou loslaten, zou ik van één drama twee drama’s maken.

alternatieven voor de doodskist - portretten van Saskia Aukema, expo in het Uitvaart museum © Saskia Aukema

“Zijn kleren heb ik lang bewaard. Ze hingen nooit in de weg, tot mijn neefje bij mij in huis kwam wonen. Toen verdween de kleding in een doos en werd die iets waarvan ik niet zo goed wist wat ik ermee moest. Op internet kwam ik het bedrijfje TroostZ tegen, dat de kleding van overledenen omwerkt tot kussen en dekens voor de nabestaanden. Ik dacht: als ze een deken kunnen maken, waarom dan niet ook een lijkkleed? Op die manier heb ik ook geen kist meer nodig: inpakken, strikje erom, klaar.

Uitstrooien

“Ik herken alle onderdelen uit het kleed: de sokken die zijn oma voor hem heeft gebreid, de tailleband van zijn

regenjas, de polo van zijn favoriete whiskymerk en het kasjmieren jasje dat zo nieuw was dat de zakken nog dichtgenaaid zitten. Alles voelt prettig: Henk hield van zachte stoffen.

“Een nieuwe liefde is er niet meer gekomen. Ik wist: als ik iets wil regelen voor mijn uitvaart, moet ik dat zelf doen. Ik heb een van mijn oudste vrienden gevraagd als executeur-testamentair. Hij heeft een usb-stick en krijgt jaarlijks een update van het adressen­bestand. Ik wil graag worden gecremeerd. En mijn as, die laat ik uitstrooien boven de Golf van Biskaje.”

De fotoserie ‘De kist al in huis’ is nog tot 26 mei te zien in museum Tot Zover op begraafplaats De Nieuwe Ooster in Amsterdam. Info: www.totzover.nl

Lees ook:

Wat trek je aan naar een uitvaart?

Modejournalist Els de Baan verbaast zich over de kleren die mensen aandoen naar een uitvaart. Een pak en stropdas hoeft niet altijd, maar een fel gekleurd naveltruitje?

Deel dit artikel

Zo’n zeventien jaar geleden stapte ze in Londen een vestiging van Body Worlds in en ze was gelijk verkocht.

Er komt namelijk nogal wat kijken bij een islamitische begra­fenis. De handelingen zijn tot in de kleinste details omschreven

Op die manier heb ik ook geen kist meer nodig: inpakken, strikje erom, klaar.