Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het Zuid-Afrikahuis is gered

Home

MEINDERT VAN DER KAAIJ

Vereniging die culturele banden bevordert krijgt geld van mediabedrijf voor grote renovatie

Iedereen in het Zuid-Afrikahuis was de laatste jaren bezig met een noodgedwongen verhuizing naar elders. Het monumentale pand aan de Keizersgracht had al lang aangepakt moeten worden, maar voor renovatie was geen geld. Delen van het archief dreigden verloren te gaan. Nu komt de redding van het Zuid-Afrikaanse mediabedrijf Naspers dat bereid is om een fiks bedrag voor de totale verbouwing neer te leggen.

Het Zuid-Afrikahuis huisvest in het zeventiende-eeuwse pand verschillende verenigingen die zich richten op de bevordering van culturele banden tussen Nederland en Zuid-Afrika. Mensen kunnen daar terecht voor een cursus Afrikaans of voor informatie over Zuid-Afrika. Het huis heeft een grote collectie boeken over dat land en een belangrijk archief.

Naspers is met een jaaromzet van 45 miljard dollar veruit het grootste mediabedrijf van Afrika. Het concern maakte in de jaren tachtig een groeispurt met betaal-tv, maar de meeste inkomsten komen inmiddels van internetactiviteiten. De oorspronkelijke bedrijvigheid, het uitgeven van gedrukt papier zoals de krant Die Burger, vormt nog maar een piepklein deel van het concern.

Volgens directeur Guido van den Berg is de investering van Naspers een idee van Koos Bekker die het mediabedrijf leidt, maar binnenkort wordt opgevolgd door Nederlander Bob van Dijk. "Bekker spreekt vloeiend Nederlands, kent Amsterdam erg goed en vindt het belangrijk dat er in Nederland een representatieve culturele instelling blijft van Zuid-Afrika. Bekker ziet dit huis als gemeenschappelijk erfgoed van de twee landen dat behouden moet blijven."

De oorsprong van het Zuid-Afrikahuis, dat onmiskenbaar protestantse wortels heeft, gaat terug naar de Boerenoorlog en Paul Kruger. De Boerenleider liet in Zuid-Afrika spoorlijnen aanleggen met hulp van Nederlandse investeerders (Nederlandse Zuid-Afrikaanse Spoorwegmaatschappij, NZASM). Toen de Boeren in 1902 tegen de Engelsen het onderspit delfden, kregen de investeerders voor die lijnen een schadevergoeding. Met dat geld werd in 1908 de Stichting ZASM opgericht en die kocht vervolgens in 1923 het pand aan de Keizersgracht.

Jarenlang meldden grote groepen Nederlanders die wilden emigreren naar Zuid-Afrika zich aan de Keizersgracht voor informatie en taalcursussen. Mede dankzij Stichting ZASM kwam er in de jaren dertig bij de Universiteit van Amsterdam een bijzondere leerstoel Zuid-Afrikaanse letterkunde. De boeken van verschillende hoogleraren vormden later de bibliotheek.

In de jaren zestig kwam er een fundamentele omslag in de houding ten opzichte van Zuid-Afrika. De wereld maakte steeds meer bezwaar tegen het hardvochtige apartheidsregime. Waar in Nederland iedereen vond dat dit regime geboycot moest worden, vond de Stiching ZASM juist dat de dialoog in stand moest worden gehouden.

De weigering om de banden met Zuid-Afrika te verbreken stuitte bij velen, met name uit linkse kringen, op verzet. Op 19 januari 1984 drongen zo'n dertig demonstranten het pand binnen en richtten daar vernielingen aan. Een groot deel van de bibliotheek en het archief belandde in de Keizersgracht. Talloze verfpotten werden in het huis leeggegoten. Hoewel de daders interviews gaven aan journalisten over hun actie, kon de politie nooit een verdachte aanhouden.

Na die grimmige jaren tachtig braken rustiger tijden aan. Bekende schrijvers als Breyten Breytenbach brachten bezoeken aan de Amsterdamse Keizersgracht, maar zeker na de vrijlating van Mandela en de val van het apartheidsregime kwamen er steeds meer studenten op de collectie af. De conditie van het pand holde echter achteruit en er ontstond schade aan de bibliotheek en aan het archief.

Volgens directeur Van den Berg kon de reddingsactie van Naspers niet op een beter moment komen. De boeken en archief gaan binnenkort naar een voorlopige opslag. Het huis ondergaat dan een metamorfose en krijgt een aparte ruimte voor de bibliotheek en een appartement voor een zogeheten writer in residence uit Zuid-Afrika. Hopelijk is de heropening in de zomer van 2015.

Die Burger en Trouw
De krant Die Burger kwam afgelopen weekend met een bijlage over het Zuid-Afrikahuis. Halverwege de jaren zestig gingen deze krant en Trouw een samenwerking aan. Toenmalig hoofdredacteur Bruins Slot vond dat er te weinig dialoog was tussen Nederland en Zuid-Afrika, terwijl apartheid volgens hem een 'wereldvraagstuk was van de hoogste ethische orde'. Hij stelde voor dat Trouw een paar pagina's schreef voor Die Burger en andersom. "Ons is ernstig ongerus", stond in september 1963 boven het stuk van Bruins Slot. Die uitwisseling (zo'n zes keer) is uiteindelijk door Trouw gestopt, omdat de partijen elkaar geen centimeter naderden en van dialoog geen sprake was.

Deel dit artikel