Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het VU-kabinet

Home

door Esther Hageman

Nog voor het kabinet er echt is, heeft het al een naam: het ’VU-kabinet’. Want Balkenende, Bos en Rouvoet studeerden ooit alle drie aan de Vrije Universiteit. Gereformeerd was het daar al niet meer, maar wat dan wel?

Sinds informateur Wijffels doende is een nieuw kabinet in de steigers te zetten en daarom met Balkenende, Bos en Rouvoet om de tafel zit, wordt dat toekomstige kabinet hardnekkig ’een VU-kabinet’ genoemd. De drie hebben er namelijk allen gestudeerd, en ook ongeveer in dezelfde periode.

De oudste, Balkenende, begon er in 1974 met een studie geschiedenis. Een jaar voordat hij daarmee klaar was (in 1980) begon hij er rechten bij te doen. Daar studeerde hij in 1982 in af.

Rouvoet en Bos, hoewel ze anderhalf jaar in leeftijd verschillen, waren allebei in september 1981 eerstejaars. Rouvoet deed rechten, Bos politicologie. Rouvoet studeerde in 1986 af; Bos pas twee jaar later, maar hij was er na een jaar dan ook een tweede studie bij gaan doen: economie. In beide studeerde hij cum laude af (is: gemiddeld 8).

Wat is dan precies het VU-gevoel uit die tijd? Een ding is duidelijk: heel erg gereformeerd was de sfeer een kwart eeuw geleden al lang niet meer.

Jawel, in 1880 begon de VU (met vijf hoogleraren en vijf studenten) als de eigen universiteit van het armlastige gereformeerde volksdeel, dat er in groene busjes waar het hoofd van Abraham Kuyper op stond, met stuivers en dubbeltjes voor spaarde. Van heinde en verre kwamen de gereformeerde zonen naar Amsterdam, blij met een universiteit die ’vrij’ was. Dat betekende toen: ’vrij van overheidsbemoeienis’.

Maar die tijden zijn sinds lang voorbij. Sinds 1968 gelden voor de ’bijzondere’ universiteiten (waarvan de VU er een is) dezelfde regels als voor ’gewone’ universiteiten. Toen de democratisering kwam, kwam die dus ook aan de VU. Toen die werd afgeschaft, werd hij ook daar afgeschaft. En voor het geld zorgen de gereformeerden ook al lang niet meer zelf; dat komt van het rijk.

Tegenwoordig is de VU nog maar nauwelijks gereformeerd. De universiteit zelf noemt zich ’algemeen christelijk’. Maar al houdt niemand bij welk geloof VU-studenten hebben, alleen al uit het feit dat ruim 60 procent van dichtbij komt valt af te leiden dat de VU niet speciaal aan gereformeerden trekt. Van alle VU-studenten is bovendien 17 procent ’niet-Westers allochtoon’. Zowel de Hindoestaanse jongere met Surinaamse wortels als de van oorsprong Marokkaanse, vermoedelijk islamitische, student valt onder die definitie.

Juist in de periode voordat Bos, Balkenende en Rouvoet naar de VU gingen, veranderde de universiteit razendsnel. Jaap de Berg, voormalig hoofdredacteur van Trouw, weet het nog goed. Hij begon in 1960 aan de VU met een studie psychologie. „In 1960 begon de week in de Woestduinkerk in Amsterdam-Zuid. Daar besteeg professor Zuidema, hoogleraar filosofie, de kansel. De kerk zat vol, want het was een verplicht college. Zuidema gaf een voorstelling die een uur of drie duurde. Vóór de pauze zette hij alle filosofen op een rij, als waren het kegels. Na de pauze kegelde hij ze een voor een om en legde uit waarom hun ideeën niet deugden.”

Toen De Berg in 1980 terugkeerde naar de VU, nu om er het doctoraalprogramma van de studie Engels te gaan doen, trof hij een heel andere universiteit aan. „Toen heb ik eigenlijk nooit meer iets gereformeerds gemerkt. Maar dat kan ook komen omdat ik zelf veranderd was. Ik werkte fulltime en ik deed die studie er bij, dus ik hing er nooit meer rond, ik was een in- en uitvliegende vogel. De reden dat ik naar de VU terugkeerde had ook niets met geloof te maken. Ik had best aan de UvA willen studeren, maar die zat in de binnenstad en ik kwam per auto van buiten. Bij de VU had je tenminste altijd een parkeerplaats.”

In 1960 deed De Berg nog tentamen ’Wijsbegeerte der wetsidee’, naar het boek van Herman Dooyeweerd, dat tientallen jaren de VU-stroming in de filosofie vertegenwoordigde. Elke VU-student, ongeacht de studierichting, moest dat tentamen doen – zakte je, dan mocht je na het kandidaats niet verder. De Berg: „Ik weet nog dat ik dat tentamen deed. ’Ik kan het wel reproduceren, maar eigenlijk snap ik het niet’, zei ik na afloop. ’U bent niet de enige in dit vertrek’, zei de examinator, Theo de Boer – de latere hoogleraar godsdienstfilosofie.”

Tien jaar later meldde de handleiding dat „uiteraard niet van u wordt verlangd dat u het met deze wijsbegeerte eens zult zijn.” Nog tien jaar later was het vak als verplichting-voor-iedereen afgeschaft.

Dat Maarten Stikkelorum, nu financieel directeur bij uitgever Brill, naar de VU ging, had ook al zo weinig met geloofsovertuiging te maken. Hij begon er in 1981 met politicologie – tegelijk met Bos, dus.

Weliswaar kwam Stikkelorum uit een protestants gezin, maar ze waren hervormd. „Bij ons thuis stond dus geen VU-busje op de schoorsteenmantel. Dat ik naar de VU ging kwam omdat ik een volledige studie politicologie wilde doen. In Leiden moest je eerst twee jaar rechten doen. In Nijmegen en aan de Universiteit van Amsterdam waren ze nogal marxistisch. Daar had ik ook geen zin in. Dáárom ging ik naar de VU.”

„Je merkte wel dat een flink deel van de studenten uit zo ongeveer het zelfde milieu kwam; een protestants milieu. Ja, waaraan merkte je dat; dat is moeilijk te zeggen. Ik weet wel, mijn vrouw heeft aan de Leidse universiteit gestudeerd en daar was het publiek veel heterogener. Zij was daar ook lid van een studentenvereniging en daar waren feesten en jaarclubs enzo allemaal erg belangrijk. Bij ons, VU-politicologen, niet. Bij ons was eigenlijk niemand lid van een studentenvereniging. Wij waren veel inhoudelijker. Van het VU-corps werd je al helemáál geen lid, dat was echt not done. Dat corporale stond bekend als ’leeg’. Als je een biertje stond te drinken ging het al over ’maatschappelijk relevante’ dingen. Dat was de term toen: ’maatschappelijk relevant’ stond tegenover ’leeg’. Je was wel lid van Mundus, de faculteitsvereniging. En ik zat ook bij de Studentenvereniging voor internationale betrekkingen, de Sib.”

„De sfeer was links, maar niet meer zo links als de generatie vóór ons; die waren van de CPN en de PSP, die je toen nog had. Toen wij in 1981 begonnen was de sfeer meer sociaal-democratisch, met een enkele CDA’er ertussen. Gematigd progressief waren we.”

„Op de VU was wel veel aandacht voor filosofie en levensbeschouwing. Daar werd flink over doorgesproken. Het zat ook sterk in het curriculum. Als je een boek las van Banning, een van de grondleggers van de PvdA en van de Doorbraakgedachte, dan praatte je daar diepgaand over. En ik weet ook nog dat je in de introductietijd niet alleen langsging bij de verenigingen, maar ook bij het studentenpastoraat. Dat was op de VU geen andere wereld, dat hoorde er helemaal bij.”

Historicus Ruurd Ubels (VU-student van 1983 tot 1990) was begin januari in het Nederlands Dagblad – het lijfblad van de vrijgemaakt gereformeerden – ronduit sceptisch over de suggestie dat de drie politici een ’VU-gevoel’ delen. „De achtergrond van het drietal is alleen voor onnozelen gelijk”, schreef hij. De Zeeuwse gereformeerde Balkenende, de christelijk gereformeerde Rouvoet en Bos met zijn wortels in het hervormde Doorbraaksocialisme, dat alleen al zijn drie zeer verschillende achtergronden. En van een familiegevoel had Ubels op de VU ook al niks gemerkt.

Van een christelijke wetenschapsbeoefening – zo al duidelijk zou zijn wat dat precies is – is intussen aan de VU geen sprake meer. Met het feit dat de klapschaats op de VU is uitgevonden (bij bewegingswetenschappen) heeft vermoedelijk niemand levensbeschouwelijke moeite. Dat er op de VU aanhang bestaat voor de intelligent design-theorie, de visie dat de hand van God ook in de evolutie te zien zou zijn, is omstredener. Twee van de drie schrijvers van ’En God beschikte een worm’, René van Woudenberg en Ronald Meester, zijn VU-hoogleraar (de derde, Cees Dekker, werkt aan de TU Delft). Maar tegelijk is de VU is ook de universiteit waar iemand terecht kan die meent dat de Schepper een foutje heeft gemaakt: je kunt je er van man tot vrouw (of omgekeerd) laten verbouwen.

Deel dit artikel