Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het verhaal van een beursafgang

Home

Vincent Dekker

De grootste beursgang uit de Nederlandse geschiedenis, World Online, werd een debacle. Gedupeerde beleggers, de Vereniging van Effectenbezitters en de Nederlandsche Bank zoeken naar de oorzaken en verantwoordelijkheden. Vincent Dekker belicht de feiten en de vermoedens, voorzover bekend. Onmisbaar voor wie het drama wil blijven volgen.

Het was niet de eerste keer dat ze een beursgang van een bedrijf had voorbereid, maar 17 maart werd voor Nina Brink toch het absolute hoogtepunt in haar carrière. Om half één gaf beurspresident George Möller het startsein voor de handel.

Een minuut later was haar creatie World Online in principe ruim dertig miljard gulden waard. Brink zelf zou dan goed zijn voor dik drie miljard. De euforie over de grootste beursgang uit de Nederlandse geschiedenis bereikte om zes over half één die middag zijn top met een koers van 51 euro, 8 euro meer dan de beleggers bij de inschrijving hadden betaald. Sindsdien is de koers als een baksteen omlaag gevallen, tot een dieptepunt van 13,80 euro eerder deze week.

Het verhaal van World Online begint in 1995, als Brink kennis maakt met het fenomeen internet. De dan 42-jarige zakenvrouw heeft al een carrière in de automatiseringsbranche achter de rug en herkent onmiddellijk de mogelijkheden die het nieuwe medium te bieden heeft.

Samen met haar eerste echtgenoot Ben Aka had Brink in 1976 Akam opgericht. Na twaalf jaar strandde haar huwelijk en kocht Aka haar uit voor acht miljoen. Nina Aka was in de Nederlandse computerwereld toen al een begrip. De acht miljoen van de boedelscheiding investeerde zij in een nieuw bedrijf: A-Line. Dat wilde ze na een paar jaar naar de beurs brengen, maar vlak daarvoor klopte ene Willem Smit bij haar aan. Smit bracht in ruil voor zo'n veertien miljoen A-Line onder in zijn nieuwe bedrijf Newtron. Dat ging na een paar jaar failliet, maar voor het zover was kocht Brink samen met Joep van den Nieuwenhuyzen A-Line voor een paar miljoen terug. Inmiddels is het weer doorverkocht aan het computerbedrijf Copaca.

Als Brink in 1995 met het internet in aanraking komt, kent ze de weg in de automatiseringswereld en de kringen die daar initiatieven willen financieren dus al zo'n twintig jaar. In korte tijd strikt ze de Nederlandse Spoorwegen, uitgeverij Audax, de Tros en belegger Dick Wessels met zijn Reggeborgh Beheer om als mede-oprichters van World Online in de 'techniek van de toekomst' te investeren. In 1996 gaat World Online daadwerkelijk online.

In de Verenigde Staten is het internet dan al duidelijk de nieuwe hype in beleggersland. Internetbedrijfjes staan, nog voor ze hun eerste winst hebben gemaakt, genoteerd aan de beurs. De hoge beurskoersen maken het de bedrijfjes mogelijk concurrenten op te slokken door middel van een aandelenruil.

Brink ziet het tempo waarin bijvoorbeeld America Online de VS aan het internet koppelt en wil datzelfde niet alleen in Nederland maar in heel Europa doen met haar World Online. Daar is veel geld voor nodig, meer dan de enkele tientallen miljoenen die er in 1996 in haar bedrijf zijn gestoken. Begin 1998, kondigt Brink daarom aan dat ze eind 1998 met World Online naar de beurs wil. Winst heeft het bedrijf nog niet gemaakt, maar dat verandert snel, aldus de zakenvrouw: ,,In Nederland draait World Online al een paar maanden met zwarte cijfers.''

Net als bij A-Line een kleine tien jaar eerder, gaat ook nu de beursgang op het laatste moment niet door omdat zich een grote investeerder meldt. De Zwitserse familie Sandoz, steenrijk door de verkoop van hun farmacie- en chemie-concern, wordt grootaandeelhouder. 'Voor 300 miljoen dollar krijgt de Sandoz Foundation iets meer dan de helft van de aandelen', aldus de persberichten. Daarmee lijkt World Online eind 1998 dus al zo'n 600 miljoen dollar, 1,2 miljard gulden waard. Ook eind vorig jaar zegt Brink nog dat Sandoz 300 miljoen dollar heeft geïnvesteerd.

De werkelijkheid blijkt iets genuanceerder, zo liet bestuurder Victor Bischoff van de Sandoz Foundation begin deze week weten tegenover de internet-nieuwsdienst Planet Multimedia. ,,We hebben 135 miljoen in het bedrijf gestoken en zouden dat aanvullen tot 300 miljoen als dat nodig was voor internationale expansie. Maar toen kwam Intel er als investeerder bij en was ons geld niet meer nodig.'' Sandoz heeft dus voor 135 miljoen dollar 55 procent van de aandelen gekregen, wat World Online eind 1998 geen 1,2 miljard maar 0,5 miljard waard maakte.

Ondertussen waren de Tros en Audax als aandeelhouders afgehaakt en was Telfort er als nieuweling bijgekomen. De joint venture van de NS en British Telecom wil zich in Nederland tot tweede KPN Telecom ontwikkelen en de steun van met name BT kan van groot belang zijn. KPN is met zijn internet-activiteiten in Nederland de belangrijkste concurrent van World Online.

Het geld van Sandoz en later Intel maakt het mogelijk dat World Online zijn vleugels uitslaat in zo ongeveer heel Europa. Zoals een goed internet-bedrijf betaamt, stort World Online zich in de verliezen. De winst die in 1998 zou gaan opleveren, wordt in de laatste maanden van dat jaar omgezet in flink rode cijfers. België, Frankrijk en Spanje mogen in ruil daarvoor op het lijstje van landen prijken waar World Online actief is. Vorig jaar werden daaraan onder meer Luxemburg, Italië, Duitsland en Zwitserland toegevoegd. Brink bezit het eerste pan-Europese internetbedrijf.

World Online krijgt echter te maken met geduchte concurrenten. Naast KPN gaan ook diens Duitse, Franse en Spaanse collega's volop in de aanval met internetproviders. Dat zijn stuk voor stuk bedrijven met goed gevulde portemonnees. Bovendien is World Online afhankelijk van die concurrenten. Het meeste geld verdient Brinks bedrijf met de percentages die KPN en de zijnen aan World Online afdragen in ruil voor de bel-minuten die zij met haar bedrijf genereert. Aangezien het duidelijk wordt dat binnen een paar jaar consumenten een vast maandgeld zullen betalen voor onbeperkt internetten, dreigt die inkomstenbron voor World Online op te drogen. Sterke expansie en het zelf verzorgen van de telefoonverbinding worden noodzaak. En dus heeft World Online opnieuw veel geld nodig.

Eind vorig jaar kondigt Brink aan dat World Online nu toch echt spoedig naar de beurs zal gaan. Ze heeft de tijd mee. Internetbedrijven doen het goed op de beurs. Zo brengt het Spaanse Telefonica half november zijn internetdienst Terra Networks naar de beurs voor 13 euro per aandeel. Nog op de eerste dag betalen beleggers er 39 euro voor.

Alle voortekenen wijzen dus op een fantastische beursgang voor World Online, temeer daar Brink laat weten dat haar bedrijf twee keer zo groot is als Terra. Op 1 maart kondigt ze aan dat de aandelen op 17 maart in de handel komen voor 35 tot 43 euro. Het worden er 43. In de weken voor de beursgang wordt op de grijze markt al meer dan 100 euro geboden. Met een beurswaarde van 26 miljard gulden is World Online in een klap het tienvoudige waard van bijvoorbeeld de KLM.

De prijs houdt één vrijdagmiddag stand. De maandag na de beursgang duikt World Online op de beurs onder de introductiekoers en vanaf dat moment wordt duidelijk dat beleggers geen vertrouwen hebben in het aandeel.

De oorzaak van het wantrouwen is snel gevonden. Op vrijdagmiddag zijn miljoenen aandelen verhandeld, waaronder enkele grote porties, pakketten die alleen maar van grootaandeelhouders afkomstig kunnen zijn.

In de prospectus over World Online is te lezen dat Brink op 27 december vorig jaar 10,2 miljoen aandelen in haar bedrijf heeft 'overgedragen' (transfered) aan het Amerikaanse bedrijf Baystar. Anders dan Brink is Baystar niet gebonden aan de belofte geen aandelen te verkopen in het eerste halfjaar na de beursgang. In de commotie over de dalende beurskoers bevestigt Baystar op vrijdag 1,2 miljoen aandelen World Online te hebben verkocht.

Om de onrust te beteugelen belegt Brink op vrijdag 24 maart, precies een week na de beursgang, een telefonische conferentie met Amerikaanse analisten. In plaats van gerustgesteld, worden die analisten nu pas echt kopschuw. Het transfered betekent niet 'overgedragen' of 'in beheer gegeven' maar 'verkocht', meldt Brink. Een topmanager die kort voor een beursgang grote pakketten aandelen verkoopt, dat wekt geen vertrouwen. Hij laadt op zijn minst de verdenking op zich dat hij geen vertrouwen heeft in de koersontwikkeling van het eigen bedrijf na de beursgang. Amerikaanse beleggers stappen massaal uit World Online en de koers keldert verder. De latere mededeling van Brink dat zij aandelen heeft verkocht om de financiële toekomst van haar gezin veilig te stellen, kan het vertrouwen van die beleggers niet herstellen.

De maandag erop belegt het personeel, dat voor 48 miljoen aan aandelen heeft gekocht, een persconferentie om zijn vertrouwen in Brink en het bedrijf uit te spreken. Het medicijn is na twee dagen op de beurs uitgewerkt, de koers daalt opnieuw sterk. Na twee weken is World Online op de beurs nog slechts de helft van de oorspronkelijke 26 miljard gulden waard.

De koersontwikkeling dwingt het bedrijf tot meer openheid. Brink blijkt haar aandelen voor zo'n zes euro per stuk aan Baystar te hebben verkocht, plus een aandeel in de winst die Baystar nog op de aandelen zal maken.

Beleggers voelen zich misleid en nemen de Vereniging van effectenbezitters en twee gerenommeerde advocaten in de arm om voor een schadevergoeding te vechten. Vakbonden vinden dat het personeel zijn aandelen tegen de aankoopprijs van 43 euro aan het bedrijf moet kunnen terugverkopen. De Nederlandsche Bank onderzoekt de rol van ABN Amro, de bank die de beursgang heeft begeleid. Internet-guru's als de Nederlander Roel Pieper zijn des duivels over de manier waarop internationaal de naam van Nederland als land voor aantrekkelijke high-tech investeringen te grabbel is gegooid.

Deel dit artikel