Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het laatste postkantoor

Home

Dorien Pels

De hal van het postkantoor aan de Neude in Utrecht.©Rob Huibers

Het is nu ook over en uit voor het postkantoor aan de Utrechtse Neude. De toekomst van het art-decogebouw: horeca en winkels. De toekomst van de medewerkers: onzeker.

'Dingdong', galmt een bel door de kolossale verlaten hal van het postkantoor aan de Utrechtse Neude. Nog steeds trekt de enkeling die een pakket wil versturen of een postzegel komt halen trouw een nummertje. En nog steeds drukken Ruud Agterberg en zijn collega Karin Lenten - de enige twee baliemedewerkers deze ochtend - om beurten trouw op het knopje voor de volgende klant. Die vervolgens een eenzame twintig meter naar de balie aflegt. Het lijkt wel Jiskefet.

Slechts twee van de acht balies tussen de bogen zijn nog open. Een bord bij de deur meldt dat het postkantoor na 27 oktober sluit. "Klanten vragen eerst: wat gaat er met het gebouw gebeuren? En daarna pas naar wat er met ons gaat gebeuren", zegt Agterberg gelaten. Hij snapt het wel, het is nu eenmaal een markant gebouw. Agterberg legt keer op keer geduldig uit waar de postagentschappen zijn waar mensen voortaan terechtkunnen met internetmiskopen die retour moeten.

Niet meer te betalen
In Nederland is de afgelopen drie jaar het ene na het andere postkantoor gesloten en moesten 2000 medewerkers op zoek naar een andere baan. Voor postzaken kunnen mensen nu terecht bij 2600 balies van PostNL in Primera- en Bruna-winkels. De statige vestigingen zoals die aan de Coolsingel in Rotterdam en het Singel in Amsterdam, waren voor de Postkantoren bv, een joint venture van PostNL (voorheen TNT Post) en ING, niet meer te betalen.

Als een nors paleis domineert het art-decogebouw uit 1924, in opdracht van de Rijksgebouwendienst ontworpen door Amsterdamse-schoolarchitect Jo Crouwel, het plein in de Utrechtse binnenstad. De zwarte ornamenten in de hal zijn gehakt uit Belgisch hardsteen. Vijf prominente gebeeldhouwde figuren verbeelden vijf continenten. De twee lichtgrijze stenen leeuwen bovenaan de trappen voor de deur zijn geschonken door de Utrechters, want tegen de tijd dat het megalomane gebouw klaar was, was het geld van het Rijk schoon op.

PTT
Het sluiten van het voormalige postdistrictskantoor aan de Neude markeert het definitieve einde van het ooit zo machtige staatsbedrijf PTT. Van hier uit werden vroeger alle winkels en bedrijven in de omgeving van geld voorzien. Tienduizenden guldens - postzegels en later ook strippenkaarten - gingen de postzakken in en werden over de stad verspreid.

PTT is in 1989 geprivatiseerd. Bij de opsplitsing van het postbedrijf en het telefoonbedrijf in 1998 is ook het onroerend goed verdeeld. Het postkantoor aan de Neude kwam bij de boedel van KPN. In de ruimtes op de drie etages rondom de hal zaten vroeger honderden telefonistes telefoontjes van Utrechters handmatig door te zetten. Nu staan er tientallen meters onbemande telefooncentrales te zoemen, gevoed door kabels die over de plafonds door het gebouw kronkelen. KPN, dat ook met veel minder vloeroppervlakte en personeel toekan door de voortschrijdende technologische ontwikkelingen, verkocht het gebouw, dat een monumentenstatus heeft, aan een projectontwikkelaar die er winkels en horeca in gaat vestigen.

Valt tegen
In enkele bogen in de hal liet de Postbank verlaten blauwe balies achter, hier en daar nog een verouderd telefoontoestel erop. Na de fusie van de Postbank met ING was de samenwerking met de postkantoren voor geldzaken minder urgent. ING had immers al bankfilialen genoeg. Agterberg: "Ik dacht toen al, nou ik moet nog zien of ik mijn pensioen ga halen op het postkantoor. Nee dus. Maar ik heb altijd gedacht, ik vind wel wat anders, als receptionist, in de horeca. Maar dat valt tegen." Hij is goed met mensen, zegt Agterberg. "Als iemand moeilijk doet, is de truc om meelevend te reageren. 'Meneer, mevrouw, ik vind het óók heel erg.' Dan trekken ze bijna altijd bij."

"Je mag best weten dat ik er af en toe van wakker van lig", zegt Agterberg. "Ik ga het verschrikkelijk missen. De omgang met het publiek. De familiaire sfeer onder elkaar. Wij gingen met de Neude een keer per jaar een lang weekend naar het buitenland met partners."

Agterberg, die al op zijn zestiende als hulpje op het postkantoor begon, kwam in 1997 naar de Neude om assistent te worden van de manager. De postkantoren waren toen net verzelfstandigd en ondergebracht in een eigen bv. "We moesten commerciëler worden, meer producten gaan verkopen. Dat was een cultuuromslag. Enkele oudere collega's vertrokken omdat ze het niks vonden om verzekeringen of krasloten te gaan zitten aanprijzen. Dat hoorde niet thuis op het postkantoor, vonden ze."

Ontmantelen
Vandaag, ruim twee weken voor de sluiting, zit ook de regiomanager, die weinig te doen heeft met nog maar één vestiging onder zich, aan de vergadertafel in de met donker eikenhout betimmerde directiekamer. Directeur Postkantoren Fred Zeegers schuift aan bij het laatste personeel. Een jonge Beatrix en Claus kijken van boven het zware bureau van de laatste verdwenen postdistrictsdirecteur op het gezelschap neer.

Zeegers is nog tot 2013 bezig om het bedrijf te ontmantelen "Dan moet ik op mijn 55ste ook nog iets anders." Hij begon in 1980 op het hoofdpostkantoor aan de Nieuwezijds Voorburgwal in Amsterdam, nu winkelcentrum Magna Plaza. Zoals Zeegers en Agterberg zijn ze allemaal, de twaalf postkantoormedewerkers die de Neude deze laatste dagen draaiende houden: tussen 55 en 57 jaar oud, allemaal minstens dertig jaar postkantoorbeambte. Met hun lange staat van dienst overleefden ze de laatste jaren ontslagronde op ontslagronde om te eindigen in de allerlaatste vestiging in Utrecht.

Al in 2008 maakte Postkantoren bv bekend dat alle laatste 250 postkantoren definitief dichtgingen; vijfendertig mensen werkten er toen nog op de Neude. Agterberg: "Wij lazen het nieuws 's ochtends vroeg in Metro. Om negen uur kwam het officiële bericht binnen bij ons per fax." Ja hij was er heel boos over dat hij het uit de krant moest horen. "Wij allemaal. Maar aan de andere kant grijp je gewoon ook iedere aanleiding aan om tegen zo'n besluit te ageren", relativeert Agterberg. "Je weet in je hart dat het eraan komt. Je voelt je machteloos."

Onzekere toekomst
Voor één collega op de Neude is dit maar liefste de vijfde keer dat zij een sluiting van een postkantoor meemaakt. Een van hen heeft een stageplek, de rest wacht een onzekere toekomst. Ze krijgen wel de komende anderhalf jaar hulp bij het vinden van een nieuwe baan en eventueel een omscholingscursus, onderdeel van het sociaal plan dat met de vakbonden is afgesproken. Tijdens de pauzes, waarvan er veel zijn, proberen ze elkaar op te beuren.

Filiaalmanager Bert van der Dussen herinnert zich grinnikend de onwrikbare bureaucratie die iedereen vroeger voor lief nam. "Toen hadden ze geen boodschap aan klantgerichtheid. Stond er een lange rij voor de postzegelverkoop, en een korte voor het geldloket, dan was dat gewoon zo. Je bleef zitten tot je wat anders te horen kreeg." Van der Dussen begon als schooljongen met post rond brengen en heeft er zodoende 37 jaar op zitten. "Ik heb nog niks anders. Ik ga nog zeker 12 jaar mee voor een nieuwe baas."

Het postkantoor heeft van oudsher een sociale functie. Al in de 17de eeuw stuurden de rijke heren en dames hun dienstbodes naar de postkoets om de post te halen. Dat was dé ontmoetingsplek, waar iedereen een praatje kwam maken.

Met het postkantoor verdwijnt een ijkpunt, denkt Van der Dussen. "Soms komen mensen bijvoorbeeld met hun belastingpapieren. We leggen netjes uit waar ze dan wel moeten zijn. Of ze komen met klachten over hun telefoon. Hebben ze even gemist dat de telefoontak al decennia geleden zelfstandig door is gegaan." Agterberg: "Naief misschien, maar van deze vestiging had ik niet gedacht dat die dicht zou gaan. Ik dacht echt dat de nutsfunctie het voortbestaan rechtvaardigde."

Kaartjes voor de Rolling Stones

Hoewel het sinds de jaren tachtig al bergafwaarts gaat met de aanloop in de postkantoren, waren er hoogtepunten. In het pre-internettijdperk verkocht het postkantoor kaartjes voor popconcerten. Van der Dussen: "De Rolling Stones, dat soort grote namen, dan lagen ze met slaapzakken voor de deur. Een rij kronkelde zich door de stad. 'Helaas het concert is afgelast', riep ik dan wel voor de grap tegen die mensen die met koffie en bier bij ons uren in de hal bivakkeerden. Moest je die gezichten zien." Ook de uitgifte van de OV-studentenkaarten zorgde voor flinke reuring, net als de buitenlandse studenten die hun hele hebben en houwen aan het eind van het studiejaar in dozen op de post kwamen doen.

Begin 2000, met de invoering van de euro, was het weer even druk, maar daarna zakte het aantal klanten geleidelijk terug. Een assistent-manager was niet meer nodig en Agterberg werd weer gewoon baliemedewerker. Postzegels scheuren, brieven wegen, mensen de weg wijzen en voor de zekerheid een doos nog even extra dicht plakken met een stuk tape. Tot vandaag, de allerlaatste dag.

Lees verder na de advertentie
Bert van der Dussen, directeur van het postkantoor in Utrecht. ©Rob Huibers
De balie. ©Rob Huibers
Een van de vijf beelden in de hal die de contintenten verbeelden. ©Rob Huibers

 Vroeger hadden ze geen boodschap aan klantgerichtheid. Stond er een lange rij voor de postzegels en een korte voor het geldloket, dan bleef je zitten tot je wat anders te horen kreeg.  

Deel dit artikel