Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het koningslied zegt meer over hoge cultuur dan we willen toegeven

Home

Robin de Wever

Rappers Gers Pardoel, Ali B, Kraantje Pappie en Lange Frans bij de opnames van het (inmiddels 'teruggetrokken') Koningslied © ANP

Het Koningslied werd niet alleen verguisd vanwege de vele taalkronkels en het ratjetoe van muziekstijlen, vermoedt historicus Jan Dirk Snel. Ewbanks nummer vat de tijdgeest bijna perfect samen. Hij confronteert ons met onszelf, en dat kan pijn doen.

'Hadden we Hendrik Tollens nog maar', verzuchtte Snel vrijdag na het beluisteren van Ewbanks inaugurele nummer. De Rotterdamse verffabrikant werd in de 19e eeuw gevraagd om een lierzang, een soort kroningsnummer, te maken voor de kroning van Willem I. Bij Tollens geen 'dag die je wist dat zou komen', maar vrome poëzie. Een fragment:

O Koning! Herder! Vorst en Vader,

Geliefd door uw vereend gezin!
Het treedt uw' troon vrijmoedig nader:
Uw aanblik stort vertrouwen in.
Het zwaait niet, in het stof gezegen,
Een' afgepersten lof u tegen,
Maar kinderlijke eerbiedenis;
Het brengt geen walglijke offeranden,
Maar d'eendragtseed in 's vaders handen,
Als offer, dat hem waardig is.

'Hier zijn de verhoudingen nog helder', schrijft Snel nu op zijn weblog. 'Hier is de koning nog de herder, die bescherming biedt. Maar vooral hij is de vader over een huisgezin. Hij is geen despoot en van 'walgelijke offeranden' moet de dichter niets hebben.'

Het lied getuigt van een andere verhouding tussen volk en vorst, een verhouding die Tollens niet zelf had bedacht. Al in 1581 beschreef de Nederlandse onafhankelijkheidsverklaring, het 'Plakkaat van Verlatinghe', dat een vorst of prins bestaat bij de gratie van het volk, 'sonder dewelcke hy egeen Prince en is'. De vorst, zo vonden de schrijvers van het Plakkaat, moest het volk 'liefhebben als een vader zijn kinderen en een herder zijn schapen'.

De koning is nu één van ons
Inmiddels zijn de verhoudingen volgens Snel veel troebeler. 'We hebben of hadden een koningslied of hadden dat qua taalgebruik simpeler is dan ooit en tegelijk is het niet helemaal duidelijk waar de tekst precies over gaat. We hebben alleen elkaar nog, lijkt de tekst te zeggen. De koning is zwak. Hij is geen herder of vader meer. En ook wij zijn zwak, want wij lijken op hem, en zonder andere mensen, een collectief 'ik' redden we het niet.'

'Het lied zegt wel degelijk iets', vindt Snel. 'Over ons. Wij hebben een verbond, niet met een vader boven ons, maar met elkaar. Geen voorwaardelijk verbond met een vorst, maar een onherroepelijk sociaal contract. En de koning, die nemen we in al zijn zwakheid in ons midden op.'

Koningslied staat bol van ideeën uit de hoge cultuur
Júist de 'minimalistische soberheid en afwezigheid van traditionele retoriek' wijzen volgens Snel op 'hedendaags hoger cultuurgoed'. 'De ideeën dat we alleen elkaar nog hebben, dat de koning één van ons is en dat vorstendom niets te maken heeft met een goddelijke opdracht zijn bedacht door de elite', licht Snel desgevraagd toe. 'Ze komen voort uit de hoge cultuur - uit de filosofie en de literatuur. Veel Nederlanders onderschrijven deze ideeën.'

Hetzelfde zou gleden voor de 'vaagheid' van de teksten. 'Bij zinnen als 'Laat me weten wat je droomt / Waar je hart zo naar verlangt / Ik zal niet rusten tot het waar geworden is' is het niet duidelijk wie de ik-persoon is. Multi-interpretabele teksten zijn typisch iets van nu, een uitvinding van de culturele elite.'

Vanwaar dan toch dat massale afgrijzen? Snel: 'Het schurkt veel dichter tegen de normatieve hogere cultuur aan dan menigeen kennelijk wil weten. Misschien juist daarom de ietwat overtrokken reacties. Komt het in alle kitscherigheid niet te dichtbij?'

Lees verder na de advertentie

 
We hebben alleen elkaar nog, lijkt de tekst te zeggen. De koning is zwak. Hij is geen herder of vader meer. En ook wij zijn zwak, want wij lijken op hem
Historicus Jan Dirk Snel

Deel dit artikel