Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het kabinet Rutte II is een succesverhaal

Home

Lex Oomkes

Premier Mark Rutte. © anp
Analyse

Het kabinet-Rutte II verwezenlijkt in sneltreinvaart doelen uit het regeerakkoord - terwijl het heersende beeld is dat deze coalitie van incident naar incident hobbelt.

Het was een paar jaar geleden niet voorstelbaar. Een minister van financiën die de voorbereiding voor zijn begroting begint met een gesprek met Kamerleden van de coalitie én de oppositie.

Toch is minister Dijsselbloem vorige week rond de tafel gaan zitten met de financieel woordvoerders van VVD, PvdA, D66, ChristenUnie en SGP om de begroting van volgend jaar voor te bereiden. Dezelfde partijen die de begroting van 2014 hebben gered. Komende week volgt een gesprek met de vijf fractievoorzitters van die partijen.

Het wordt al normaal dat aan het Binnenhof wordt gesproken over de 'echte' oppositie en de 'constructieve' oppositie. De coalitie van VVD en PvdA zit er door de genade van D66, ChristenUnie en SGP. Dat werd deze week nog eens goed duidelijk toen ChristenUnie-voorman Arie Slob een streep trok bij de strafbaarstelling van illegaal verblijf. Komt dat er, dan geeft zijn partij niet langer steun aan het financieel beleid van het kabinet. Alexander Pechtold (D66) waarschuwt ook al voor de onderhandelingen zijn begonnen: hij wil de inkomstenbelastingen omlaag hebben. Het levert het allesoverheersende beeld op van een in gijzeling gehouden kabinet.

Hoog tempo
Toch is dat geen volledig beeld. Ondertussen is de ministersploeg immers volledig op stoom gekomen. Grote hervormingsvoorstellen passeren op het ogenblik soepel de Tweede Kamer. Vorige week kon de eerste kroon op het werk worden gezet, nadat de Eerste Kamer de hervorming van de jeugdzorg tot wet had gepromoveerd. In diezelfde week gaf de Tweede Kamer met een zeer ruime meerderheid de zegen aan de hervormingen in de bijstand, rond het ontslagrecht en de nieuwe aanpak van jonge gehandicapten en werknemers in de sociale werkvoorziening.

De uitvoering van het regeerakkoord komt dit parlementaire jaar in dit tempo een heel eind op streek. De hele reeks van akkoorden die het kabinet moest sluiten, heeft slechts tot een aantal relatief bescheiden aanpassingen van de plannen uit het regeerakkoord geleid. De hoofddoelen van het regeerakkoord - hervormingen op de arbeidsmarkt, rond wonen en in de gezondheidszorg - staan nog overeind. Net als wellicht de belangrijkste doelstelling uit de afspraken tussen de twee partijen: beheersbare overheidsfinanciën.

Het heeft even mogen duren, maar toen het kabinet zich er dan eindelijk van bewust was dat een handreiking naar andere dan de twee coalitiepartijen méér diende te zijn dan retoriek, ging het snel. In april vorig jaar werd een door velen voor onmogelijk gehouden sociaal akkoord gesloten met werkgevers en werknemers. Snel na de presentatie van de begroting voor 2014 werd die in samenspraak met D66, ChristenUnie en SGP alweer op een aantal punten gewijzigd. Daarna volgden deelakkoorden met diezelfde partijen over bijstand en participatiewet, de pensioenen, de zorg en de woningmarkt.

Lees verder na de advertentie

 
De hervormingsdoelen van het regeerakkoord - op het gebied van arbeidsmarkt, wonen en zorg - staan nog overeind

Minister van Wonen Stef Blok (L) en voormalig staatssecretaris van Financien Frans Weekers (VVD) tijdens het debat in de Eerste Kamer over de woningmarkt. © anp

De aanpassingen door al die afspraken van het oorspronkelijke regeerakkoord klinken op sommige punten spectaculair en lijken de schatkist flink te raken. Zo kreeg het onderwijs er door het herfstakkoord 0,5 miljard euro bij. Dat akkoord over de begroting betekent een verhoging van het financieringstekort dit jaar met 700 miljoen euro, zo berekende het Centraal Planbureau in oktober. Ook de afspraken rond de vermindering van de gaswinning in Groningen en de compensatiemaatregelen voor die provincie betekenen in eerste instantie een tegenvaller voor Dijsselbloem.

Geen extra bezuinigingen
Toch valt de financiële impact mee. Een groot deel van de tegenvallers wordt al opgevangen. Al bij het sluiten van het sociaal akkoord werden allerlei 'potjes' voor noodgevallen gereserveerd, die nu worden aangesproken. Verder bleek er nog aardig wat financiële ruimte te zijn.

Dinsdag publiceert het Centraal Planbureau de voorlopige doorrekening van de economische vooruitzichten voor dit en komend jaar. Die moeten op 18 maart uitmonden in het jaarlijkse Centraal Economisch Plan. Naar ieders verwachting zullen de resultaten positief zijn; extra bezuinigingen zijn dit jaar onwaarschijnlijk.

En de inhoudelijke gevolgen van al die aanpassingen dan? Over bijna alle onderwerpen in het regeerakkoord zijn nieuwe afspraken gemaakt. De fiscale mogelijkheden voor de opbouw van het pensioen zijn iets ruimer geworden (al moeten de afgesproken veranderingen nog wel in de Kamer behandeld worden). De huurstijgingen zijn wat minder groot. De herkeuring van jonggehandicapten met een uitkering wordt iets minder streng en de regelingen voor kinderen, zoals de kinderopvangsubsidies en de kinderbijslag, worden alsnog iets ruimer.

Harde botsing
Maatregelen waarmee in de coalitie vooral de PvdA tevreden kan zijn. Daar staat echter een aantal wijzigingen tegenover die vooral de VVD tevreden zal stellen. De versoberingen van de WW-uitkering gaan eerder in, en ook in de bijstand wordt de prikkel om te werken vergroot.

Belangrijke wijzigingen, maar geen fundamentele koerswijziging vergeleken met de oorspronkelijke afspraken tussen VVD en PvdA in de formatie.

 
Al bij het sluiten van het sociaal akkoord werden allerlei 'potjes' voor noodgevallen gereserveerd, die nu worden aangesproken

Arie Slob tijdens de persconferentie van de coalitie en oppositiefracties over het bereikte begrotingsakkoord. © anp

Terugblikkend kan wel de vraag worden gesteld waarom het kabinet aanvankelijk trachtte het zonder overleg met de oppositie te klaren. Er was een harde botsing met de Eerste Kamer over de pensioenen voor nodig om het besef te laten doordringen dat de senaat niet gevoelig was voor politieke druk van de coalitie. Die inschattingsfout leidde tot vertraging, maar uiteindelijk niet tot blijvende schade.

Het mag een verrassende conclusie heten - het kabinet realiseert nu in sneltreinvaart doelen uit het regeerakkoord - terwijl het heersende beeld is dat deze coalitie van incident naar incident hobbelt. Eén staatssecretaris diende dit kalenderjaar al het veld te ruimen, terwijl de positie van minister van binnenlandse zaken Ronald Plasterk hevig wankelde.

Maar het zou een vergissing zijn om op grond daarvan te menen dat dit een machteloos kabinet is of een instabiele coalitie. Het beeld dat er van het kabinet bestaat, is sterk overdreven, meent ook een lid van één van de oppositiepartijen die nauw betrokken was bij alle onderhandelingen. Er zijn concessies gedaan, maar de essentie van het kabinetsbeleid staat recht overeind.

Al voegt hij eraan toe dat de kabinetsploeg behoorlijk wat talent herbergt om in de eigen voet te schieten. Zoals onlangs te merken was toen staatssecretaris Teeven het nodig vond om het strafbaar stellen van illegaliteit 'het zoet' te noemen en het kinderpardon 'het zuur'. Een provocatie pur sang.

 
Het kabinet realiseert nu in sneltreinvaart doelen uit het regeerakkoord, terwijl het heersende beeld is dat deze coalitie van incident naar incident hobbelt

Onderwijs
Regeerakkoord
Nederland moet bij de top-5 van de wereld gaan horen. Daarom moet de kwaliteit van leraren, schoolleiding en onderwijs omhoog.

Onderwijsakkoord september 2013
Scholen krijgen meer vrijheid in het aantal lesuren. De werkdruk van leraren gaat omlaag. Er moet een nieuwe cao komen voor het onderwijs. Leraren moeten een lesbevoegdheid hebben. Er komen 3000 leraren bij.

Herfstakkoord oktober 2013 met D66, ChristenUnie en SGP
Er komen weer conciërges en klassenassistenten. Er is meer geld om de kwaliteit van kleine scholen te verbeteren. Er komen zomerscholen en schakelklassen. Schoolboeken blijven gratis.

Kosten
Onderwijsakkoord: 689 miljoen, deels uit ombuigingen in onderwijsbegroting.
Herfstakkoord: In 2015 en 2016 650 miljoen, daarna 600 miljoen. In totaal krijgt het onderwijs 808 miljoen euro meer dan het Regeerakkoord vermeldde.

Energiebeleid
Regeerakkoord
In 2020 moet 16 procent van alle energie duurzaam zijn opgewekt. Aardgasbaten 2014 geraamd op 11,85 miljard euro

Energieakkoord september 2013 met vakbonden, werkgevers en milieuorganisaties
Ambities duurzame energie naar beneden bijgesteld. In 2020 wordt 14 procent van alle energie duurzaam opgewekt. Er komen duizenden windmolens bij, zowel op land als in zee. Het is de bedoeling dat vijf oude kolencentrales sluiten. Er wordt veel geld uitgetrokken voor het energiezuiniger maken van huur- en koopwoningen. Uiteindelijk moeten de plannen ook 15.000 banen opleveren, met name in de bouw.

Groninger gasakkoord januari 2014
De afspraken over compensatie voor Groningen voor de aardgasboringen zijn formeel gezien een zaak van de coalitie. D66, ChristenUnie en SGP zijn wel tevoren ingelicht en zijn positief kritisch.

Kosten
Het energieakkoord heeft nauwelijks kosten. Subsidies voor windmolenparken betalen burgers via de energierekening. Er komt dit jaar 700 miljoen euro minder aan aardgasbaten binnen. Een jaar later 600 miljoen en in 2016 een miljard minder dan geraamd. Daarnaast gaat er 1,2 miljard euro naar het aardbevingsgebied: 144 miljoen per jaar.

Pensioenen
Regeerakkoord
Werknemers mogen nog maar 1,75 procent van hun loon belastingvrij sparen voor pensioen. Dit was 2,15 procent. Dat zou genoeg moeten zijn voor een vol pensioen, omdat mensen langer werken. Bezuiniging: 2,9 miljard euro.

Pensioenakkoord december 2013 met D66, ChristenUnie en SGP
Na lang duwen en trekken wordt het nieuwe opbouwpercentage 1,8725. Er komt een pensioenfonds voor zzp'ers, op vrijwillige basis.

Kosten
600 miljoen euro. Wordt betaald door heffen van btw bij pensioenfondsen en verlaging van de subsidie voor werkgevers voor het aannemen van 55plussers.

 
Het energieakkoord heeft nauwelijks kosten. Subsidies voor windmolenparken betalen burgers via de energierekening

Minister Edith Schippers en staatssecretaris Martin van Rijn van Volksgezondheid in de Tweede Kamer. © anp

Zorg
Regeerakkoord
3,5 miljard euro bezuiniging op langdurige zorg, 1,5 miljard op ziekenhuizen, GGZ, medisch specialisten en huisartsen. Huishoudelijke hulp wordt 75 procent gekort. Ouderen kunnen alleen nog naar het verzorgingshuis als ze er heel ernstig aan toe zijn. Nullijn voor werknemers. Dagbesteding thuiswonende ouderen verdwijnt. Vergoeding voor chronisch zieken en gehandicapten gaat naar gemeenten.

Zorgakkoord I april 2013 met bonden (behalve AbvaKabo) en werkgevers
Zorgakkoord II juli 2013 met ziekenhuizen, GGZ, huisartsen en specialisten
Het kabinet moet meer bezuinigen. Minister Schippers spreekt met de sector af dat de medisch-specialistische zorg en curatieve geestelijke zorg maar 1,5 procent groeit, vanaf 2015 hooguit 1 procent.

Kosten
De miljard euro die de verzachtingen kosten komen uit de zorg zelf. Er wordt bezuinigd op het persoonsgebonden budget en verpleeghuizen. Er is geen geld meer voor promoties of extra dienstjaren voor werknemers. Het tweede zorgakkoord in juli levert 1,5 miljard euro op.

Arbeidsmarkt
Regeerakkoord
Wie ontslagen wordt, krijgt nog maximaal een half maandsalaris per dienstjaar. Bij ruzie of disfunctioneren moet dat via de kantonrechter, bij ontslag om economische redenen via UWV. Recht op WW gaat van drie naar twee jaar, het laatste jaar met minimumloon. Betere bescherming flexwerkers. Zelfstandigenaftrek weg.

Sociaal akkoord april 2013 met werkgevers en vakcentrales
WW blijft de eerste twee jaar toch op peil, over het derde jaar kunnen in cao afspraken worden gemaakt.

Herfstakkoord oktober 2013 met D66, ChristenUnie en SGP
Al na een half jaar moeten WW'ers alle soorten werk aanvaarden. Ontslagrecht wordt al per juli 2015 aangepast ipv in 2016. Zelfstandigenaftrek blijft.

Kosten
Zelfstandigenaftrek kost 300 miljoen euro per jaar.

Uitkeringen en toeslagen
Regeerakkoord
Bedrijven moeten 5 procent arbeidsgehandicapten in dienst nemen tegen het minimumloon. Er komt een loonkostensubsidie. Strengere regels voor bijstand. Bijstandsmoeders met jonge kinderen moeten solliciteren en werklozen verplicht vrijwilligerswerk doen. Er worden zeven van de elf kindsubsidieregelingen geschrapt. Schoolboeken zijn niet meer gratis. Kinderbijslag voor oudere kinderen wordt gelijk aan het bedrag voor jongere kinderen.

Sociaal akkoord april 2013 met werkgevers en vakcentrales
Werkgevers scheppen vrijwillig 125.000 banen, het quotum van 5 procent arbeidsgehandicapten komt er alleen als zij hun belofte niet waar maken.

Herfstakkoord oktober 2013 met D66, ChristenUnie en SGP
Er wordt eerder gemeten of werkgevers wel doen wat is afgesproken. Er komt een herkeuring voor mensen met een Wajong-uitkering. Bijstandsmoeders hoeven niet te solliciteren. Gemeenten krijgen vrijheid om het verplichte vrijwilligerswerk voor mensen in de bijstand naar eigen inzicht in te vullen. Schoolboeken blijven gratis. Er blijft een hogere kinderbijslag voor oudere kinderen. Er gaat 100 miljoen euro extra naar kinderopvangtoeslag van midden- en hogere inkomens.

Kosten
Verzachtingen bij kindregelingen kosten ongeveer 700 miljoen. Dekking wordt elders op de begroting gevonden, zoals bij hogere belasting op leidingwater.

Woningmarkt
Regeerakkoord
Voor nieuwe hypotheken is er alleen nog renteaftrek als ze helemaal worden afgelost (was al lenteakkoord). Bestaande hypotheek krijgt elk jaar 0,5 procent minder aftrek, tot hoogte van derde schijf is bereikt. Huren gaan inkomensafhankelijk omhoog.

Woonakkoord februari 2013 met D66, ChristenUnie en SGP
Kopers mogen een extra lening afsluiten die ze niet binnen dertig jaar aflossen, maar daarover krijgen ze geen renteaftrek. De huren gaan minder omhoog, vooral voor de hoogste inkomensgroep (43.000 euro plus). Er gaat meer geld naar het startersleningfonds, er komt een fonds voor energiebesparing en de btw voor verbouwingen wordt tijdelijk lager.

Kosten
Verschillen per jaar. Gemiddeld zo'n 250 miljoen euro.

 
Kopers mogen een extra lening afsluiten die ze niet binnen dertig jaar aflossen, maar daarover krijgen ze geen renteaftrek

Deel dit artikel