Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het Istanbul waar Ara Güler (1928-2018) van hield, verdween voor zijn ogen

Home

Rob Velthuis

Ara Güler in 2015. © AFP
Naschrift

Talrijk zijn de portretten die van de fotograaf zelf werden genomen. Velen verklaren zijn bijnaam: 'Het oog van Istanbul'. Ara Güler oogde, zeker in de laatste levensfase, als het markante personage dat hij pleegde te kiezen voor zijn zwart-witfoto's in het decor van Istanbul van de jaren vijftig en zestig.

Güler was het geheugen van Istanbul. Fotograferen was voor hem "een stuk uit de realiteit nemen en er geschiedenis van maken". Dat werd uiteindelijk een desillusie, zo valt uit een interview uit 2006 op te maken. "Mijn favoriete onderwerp is Istanbul omdat ik dat het beste begrijp. Zelfs nu het leven met de opkomst van nieuwe winkelcentra en het verdwijnen van de kleine winkeltjes langzaam uit de stad wegvloeit. Het Istanbul waarvan ik houd is er niet meer, de stad is verloren."

Lees verder na de advertentie

Ook in deze desillusie wordt Güler deel van zijn eigen filosofie over fotograferen. Als hij als 'visueel historicus', zoals hij zichzelf noemde, een foto van bijvoorbeeld de Aya Sofia nam, ging het hem "vooral om de passerende persoon die voor het leven staat. Fotografie moet een herinnering brengen aan mensen, hun leven en vooral hun lijden".

De begrafenis van Ara Güler, op 20 oktober 2018 © AFP

Güler was een van de weinige internationaal bekende Turkse fotografen. Hij laat een gigantisch archief na van honderdduizenden beelden waarop de ontwikkeling - of neergang?- van Istanbul is te volgen. Om dat niet uiteen te laten vallen, werd op zijn negentigste verjaardag het Ara Güler Museum geopend. Ook zijn appartement moet een museum worden.

Picasso veranderde mijn kijk op de wereld. Alsof hij een toverstaf gebruikte

Ara Güler

Güler groeide op in een omgeving van intellectuelen. Zijn ouders waren van Armeense afkomst. Zijn moeder stamde uit een rijke familie die verschillende huizen bezat in de wijk Beyoglu, waar hij werd geboren. Zijn vader was op zesjarige leeftijd wees en kwam rond de eeuwwisseling met de massale verhuizing van Armeniërs uit Anatolië in Istanbul terecht.

Daar dreef hij een drogisterij waar theaterartiesten bijeenkwamen om hun make-up te kopen. Güler ontmoette daar Muhsin Ertugrul, grondlegger van het moderne Turkse theater. Güler wilde aanvankelijk toneelschrijver worden, maar toen hij als 22-jarige zijn eerste camera kreeg, werd hij de fotojournalist die hij altijd zou blijven. Ook toen hij nierproblemen kreeg en zich nauwelijks nog zelfstandig kon voortbewegen.

Zijn doorbraak volgde op een ontmoeting met de befaamde Franse fotojournalist Henri Cartier-Bresson, die hem lid maakte van de coöperatie Magnum Photo. Güler kreeg ruimte in gerenommeerde magazines over de hele wereld. Hij trok over de globe om bijvoorbeeld de tweede burgeroorlog van Eritrea vast te leggen, kannibalistische stammen in Indonesië en in 1960 de militaire coup in Turkije.

Güler kreeg grootheden als Winston Churchill, Alfred Hitchcock, Indira Ghandi, Maria Callas, Salvador Dalí en, na heel veel moeite, Picasso voor de lens. “Picasso veranderde mijn kijk op de wereld. Alsof hij een toverstaf gebruikte."

Ara Güler vierde in augustus zijn 90e verjaardag © AFP

Zijn grootste ontdekking was de Griekse stad Aphrodisias, waarvan de oorsprong kan worden teruggevoerd tot 3000 voor Christus. In 1958 raakte zijn chauffeur na een reportage bij de Kemer Dam verdwaald. In het donker betrad Güler een café in een onbekend dorp zonder elektriciteit waar mensen domino speelden op een geïmproviseerde tafel op een antieke zuil.

De volgende ochtend zag hij dat de plaatselijke bewoners als vanzelfsprekend hun leven leidden op en rond de belangrijke overblijfselen van de vergeten stad. Sinds 2017 staat de archeologische plek op de Unesco Werelderfgoedlijst.

Over de hele wereld zijn er in de grootste musea exposities geweest van zijn werk, maar van kunst wilde hij niet weten. "Kunst is de realisatie van een utopie in het brein van iemand", zei hij in 2015. "Fotografie is geen kunst. Die weerspiegelt de realiteit."

Ara Güler werd op 16 augustus geboren in Istanbul, waar hij op 17 oktober 2018 overleed.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Lees meer op trouw.nl/naschrift. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl.

Deel dit artikel

Picasso veranderde mijn kijk op de wereld. Alsof hij een toverstaf gebruikte

Ara Güler