Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het is allemaal de schuld van de Frankfurter Schule

Home

Eildert Mulder

De linkse revolte zou er ook zonder Frankfurter Schulde zijn gekomen. Er was een voedingsbodem, zoals de Vietnamoorlog. © ANP

Het ligt voor de hand Anders Breivik te beschouwen als een ontspoorde eenling. Maar in zijn manifest toont hij zich belezen, hoewel hij de plezierige kanten van de moderne samenleving niet ziet.

De Noorse massamoordenaar Anders Breivik is tegen ideologie, zo schrijft hij in zijn 'Europese onafhankelijkheidsverklaring'. Hij rekent zich tot de 'conservatieve' stroming, die net als hijzelf alle ideologieën, rechts of links, afwijst.

Het culturele marxisme
Ideologie, zo legt Breivik uit, komt vroeg of laat in conflict met de werkelijkheid, en dat mondt uit in grootscheeps bloedvergieten, zie Stalin, Hitler, Mao en al die andere dwingelanden. Vlak voordat hijzelf zijn massamoorden in Oslo en Utoya zou plegen, stuurde hij deze wijsheid de wereld rond, in een manifest dat een hermetisch gesloten denksysteem bevat, met vele kenmerken van een totalitaire ideologie.

Het fundament van die ideologie vormt een vreugdeloos mensbeeld. Mensen zijn robotten, die je kunt programmeren via collectieve hersenspoelingen. In de westerse wereld zijn de programmeurs volgens hem marxisten. Breivik bestrijdt daarom dat er in Europa eind jaren tachtig, begin jaren negentig een einde zou zijn gekomen aan het communisme, met de val van de Berlijnse Muur en de daaropvolgende omwentelingen in Midden- en Oost-Europa.

Volgens Breivik is alleen het klassieke, economische marxisme aan zijn eind gekomen. Een veel geraffineerder denksysteem is daarvoor in de plaats gekomen, het 'culturele marxisme', dat ons multiculturalisme en cultuurrelativisme, en, het ergste van alles, het linkse 'politiek correcte denken' heeft gebracht. Vooral met het laatste is de deur opengezet voor de islam. De Europese Unie noemt Breivik de EUSSR, de Europese Unie van Socialistische Sovjetrepublieken.

Grote socialistische revolutie
De bron van alle Europese verrotting was volgens hem de Frankfurter Schule. Dat was een los verband van marxistische sociologen, die direct of indirect verbonden waren aan het in 1923 opgerichte Institut für Sozialforschung in Frankfurt. In 1933 weken ze uit naar de VS, later keerden ze naar Europa terug.

Aanvankelijk werkten ze aan aanpassingen van de theorie van Marx. Hij had voorspeld dat de grote socialistische revolutie zou uitbreken in het hoog geïndustrialiseerde West-Europa, maar in plaats daarvan gebeurde dat in 1917 in Rusland, dat veel minder ver gevorderd was met de industrialisering.

Later worstelden ze met een andere vraag: wat had het nazisme mogelijk gemaakt? Ze ontwikkelden, Marx en Freud combinerend, de theorie van de voor fascisme vatbare autoritaire persoonlijkheid. Met name Theodor Adorno schreef daarover.

Samenleving vernietigen
Breivik trekt de motieven van de Frankfurters in twijfel. Volgens hem wilden ze de bestaande samenleving vernietigen om op de puinhopen hun eigen linkse utopie te stichten. Daarin zijn ze, oordeelt Breivik, uitstekend geslaagd. Ze ontwikkelden een taal van schadelijke begrippen, waarin Westerse mensen verstrikt zijn geraakt en waarin ze noodgedwongen denken.

Breivik vat de opvattingen van de Frankfurter Schule samen in een lange reeks 'anti's': anti-God, anti-christelijk, anti-familie, anti-nationalistisch, anti-patriottistisch, anti-overerving, anti-conservatief, anti-etnocentrisch, anti-masculien, anti-traditie, anti-moraliteit.

Vrijere seksuele moraal
De Frankfurter Schule beleefde in de roerige jaren zestig een opbloei. Linkse studenten hadden in hun kamer vaak een poster van de Zuid-Amerikaanse revolutionair Che Guevara op de muur geplakt, en op hun boekenplank minstens één boek van de Frankfurter Schule, bijvoorbeeld 'One Dimensional Man' van Herbert Marcuse.

Dat behandelde de consumptiemaatschappij, die de mens degradeert tot passieve, afgestompte consumenten. Studenten konden zich daarover opwinden, zonder dat dat overigens een matigend effect had op hun eigen alcoholconsumptie.

Erger vindt Breivik een ander boek van Marcuse, 'Eros and Civilization'. Marcuse behandelt daarin de vraag of vooruitgang ook mogelijk is in een samenleving met een vrijere seksuele moraal.

Mede vanwege dat boek vindt Breivik het huidige culturele marxisme zelfs erger dan het moorddadige stalinisme, want dat moedigde niet homoseksualiteit en andere 'perversiteiten' aan. Volgens Breivik wilde Marcuse de Westerse cultuur vernietigen met 'sex, drugs and rock-'n-roll'.

Minderheden
Breivik constateert dat bij de Frankfurter Schule minderheden de voorhoede van de revolutie zijn, in plaats van het aloude arbeidersproletariaat van Karl Marx. Je hebt het dan over feministische vrouwen, homoseksuelen, of mensen van een andere cultuur of godsdienst.

Die obsessie met minderheden, schrijft Breivik, drong door in het hoger onderwijs, want de studenten van de jaren zestig zijn universitaire docenten geworden en kunnen nu naar hartelust hun linkse politieke hobby's uitleven. Vandaar al die aandacht voor wetenschappelijk onderzoek naar minderheden, ten koste van de meerderheidscultuur.

Denkterreur
Deze linkse docenten hebben op universiteiten in de VS, maar ook in Europa, volgens Breivik een ware denkterreur ingevoerd, waarbij alleen linkse 'politiek correcte' standpunten met een anti-Westers karakter aanvaardbaar zijn. Wie zich daartegen verzet kan een wetenschappelijke carrière wel vergeten.

Dat geldt bijvoorbeeld voor mensen, die vinden dat achterstanden van minderheden niet alleen het gevolg zijn van onrechtvaardige machtsstructuren, maar misschien ook van culturele factoren.

Andere zwarte schapen in deze politiek correcte wereld zijn mensen, die homoseksualiteit immoreel vinden. Wie al helemaal niet mogen meedoen zijn leden van de gekoesterde minderheden, die zelf niet links politiek correct denken.

Breivik (of is hier een Amerikaanse ghostwriter aan het woord?) geeft inderdaad tenenkrommende voorbeelden van het door hem vastgestelde verschijnsel, waarbij onduidelijk blijft hoe representatief die zijn. Voor Breivik is dat geen vraag, volgens hem zijn campussen van universiteiten verworden tot kleine Noord-Korea's. Voorop in het linkse politiek correcte denken lopen feministen.

Invloed van de denkers
Op de invloed die Breivik toeschrijft aan denkers valt wel wat af te dingen. Volgens een andere visie is een denker vooral iemand die scherp formuleert wat bij veel andere mensen ook al leeft, zonder dat ze het zelf zo duidelijk kunnen verwoorden.

Marx bijvoorbeeld dacht niet als enige na over de sociale gevolgen van industrialisering. Veel tijdgenoten deden hetzelfde. De inderdaad zeer verpolitiekte wetenschappers van de Frankfurter Schule waren natuurlijk evenmin de enigen die zich afvroegen hoe het nationaal-socialisme en het fascisme zoveel aanhang konden krijgen in Europa.

Voedingsbodem
En de linkse revolte van eind jaren zestig zou er ook zonder Frankfurter Schule wel zijn gekomen. Er was een voedingsbodem, al was het maar vanwege de omstreden Amerikaanse oorlog in Vietnam, of de sloppenwijken die de verontwaardiging opriepen van Parijse studenten, of de weerstand die de autocratische Franse president Charles de Gaulle opriep. Dat alles werd aangewakkerd door een pittig generatieconflict.

Hoeveel van die linkse studenten van toen herinneren zich trouwens nu nog Herbert Marcuse? Overigens ervoer Adorno bij de linkse revolte van 1968 tot zijn ontreddering dat jeugdige opstandelingen ook hem een vertegenwoordiger van het establishment noemden.

Fantastieverhaal van een pessimist

Aan zijn sombere mensbeeld knoopt Breivik een even zwartgallige kijk op de geschiedenis vast, die, in elk geval sinds 1945, het verhaal van permanente achteruitgang is. Hij is een ware cultuurpessimist.

Om zijn ongenoegen te onderbouwen beschrijft hij een familie uit de jaren vijftig. Ze zijn een toonbeeld van genoeglijke harmonie en deugd, iedereen speelt tevreden zijn of haar traditionele rol, ook moeder, immuun voor het communistische virus van het feminisme.

En dan ineens komt diezelfde familie even in de huidige tijd terecht. Ze treffen een wereld aan waarvan ze niets begrijpen. De straat is onveilig en wanneer je uitgaat moet de huisdeur op slot. Ze krijgen last van straatrovers en junks en ze schrikken van alle porno. Verbijsterd over zoveel verwording keren ze snel terug naar hun knusse jaren vijftig.

Breivik verbindt aan dit fantasieverhaal een beschouwing over de ondergang van Europa, in vergelijking waarmee de val van Rome een kleinigheid was.

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie