Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Het grote lijden van Vrom

home

Ingrid Weel

Ministeries komen, ministeries gaan. Dat heeft gevolgen voor de betrokken ambtenaren, nog los van de aangekondigde inkrimpingen. Met name bij Vrom heerst onrust. Ambtenaren daar zijn in alle opzichten hun plekje kwijt.

Ambtenaren van Vrom luisteren op 11 oktober naar hun secretaris-generaal Hans van der Vlist, die de plannen van het kabinet-Rutte ontvouwt. (FOTO ARENDA OOMEN) © Oomen, Arenda

De meeste ambtenaren werken harder dan ooit: ze willen bewijzen dat ze onmisbaar zijn en laten zien dat zij de echte deskundige zijn op hun werkterrein, vertelt een werknemer van het inmiddels opgeheven departement van volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en milieu (Vrom). De ongeveer zesduizend ambtenaren die bij Vrom werken, worden straks verdeeld over vier ministeries: infrastructuur en milieu (IenM), binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties (BZK), economische zaken, landbouw en innovatie (EL & I) en een klein deel gaat naar buitenlandse zaken (BuZa).

Deze grote verandering brengt veel teweeg bij degenen die op die ministeries werkzaam zijn. Zij vragen zich bij deze grote operatie regelmatig af of het zin heeft, wat het oplevert, of er nog toekomst voor hen persoonlijk is en of al die veranderingen niet juist geld kosten in plaats van opleveren.

Sommige ambtenaren voelen zich behoorlijk ontheemd. Daar kan PvdA-Kamerlid en milieuwoordvoerder Diederik Samsom zich wel wat bij voorstellen. „Vrom is op zijn rug gelegd en leeggeroofd.”

„Het is landjepik geweest van de ministeries van economische zaken en buitenlandse zaken. We wisten wel dat BuZa al jaren álle buitenlandse betrekkingen wilde doen, en nu heeft het dan de coördinatie voor het internationale milieubeleid.”

Gevolg is dat meerdere bewindspersonen zich met milieu bezighouden. Samsom: „Dat hoeft niet verkeerd te zijn. Hoe meer, hoe liever. Al zou het wel merkwaardig zijn als de minister of staatssecretaris van buitenlandse zaken nu naar VN-klimaattoppen gaat. En onverstandig, want daar treft hij alleen maar ministers van milieu.”

Het clubje ambtenaren dat bij Vrom de klimaattoppen voorbereidt is niet zo groot en kan waarschijnlijk zo over naar buitenlandse zaken.

Ook degenen die zich bij Vrom bezighouden met de Rijksgebouwendienst hoeven hooguit een paar maanden te wachten tot ze kunnen intrekken bij het departement van binnenlandse zaken. Zij hebben zoveel specifieke dossierkennis dat ze zeer waarschijnlijk niet hoeven te vrezen voor hun baan.

Maar de mensen die naar het ministerie van infrastructuur en milieu (IenM) moeten verhuizen, knijpen hem wel, vertellen betrokkenen.

„Zowel bij Vrom als bij Verkeer & Waterstaat bemoeien ambtenaren zich met dezelfde wetten en milieurichtlijnen voor bijvoorbeeld de aanleg van een weg. Zowel bij Vrom als bij Verkeer zijn er mensen met veel verstand van bodem-, lucht- en waterkwaliteit. Zij onderhandelden met elkaar over de mate van een duurzame inpassing van een stuk asfalt. Nu er maar één ministerie gaat over wegen en de milieugevolgen, zijn er geen onderhandelingen meer nodig en kan het met minder mensen. Met name deze beleidsambtenaren maken zich zorgen.”

Bij de ambtenaren die voor Vrom werkten, leeft het gevoel dat zij eerder overbodig worden verklaard dan hun collega’s die hetzelfde doen bij het oude Verkeer & Waterstaat, omdat die niet hoeven te verhuizen naar een ander gebouw.

„Als je ergens zit, hebben ze je niet zomaar weg. De Vrom-ambtenaren hebben nu geen werkplek. Ja nu nog, in het oude gebouw, maar wel zonder bewindspersoon en dus zijn wij in het nadeel”, aldus een Vrom-medewerker die niet met zijn naam in de krant wil. „Dat de nieuwe secretaris-generaal bij Infrastructuur en Milieu, Siebe Riedstra, van Verkeer en Waterstaat afkomstig is, werkt ook niet in ons voordeel.”

De secretaris-generaal (SG) van Economische Zaken, Chris Buijink, is de baas geworden van het nieuwe ministerie van economische zaken met landbouw en innovatie erbij. De voormalige SG’s van LNV en van Vrom zijn voorlopig ’buitengewoon adviseur’ bij Binnenlandse Zaken, tot er een andere functie voor hen langskomt.

Die laat meestal niet lang op zich wachten. Topambtenaren wisselen vaak van baan. Het zijn ook de SG’s die de reorganisatie grotendeels moeten uitvoeren. Zij kijken allereerst hoeveel arbeidsplaatsen elke afdeling nodig heeft, daarna komen de poppetjes.

Op de eerste grote bijeenkomst voor de Vrom-ambtenaren, vlak nadat premier Rutte bekendmaakte hoe de nieuwe ministeries heten, was het in de grote centrale hal van hun eigen gebouw enorm druk. „Er waren volop vragen over hoe nu verder, wat nu te doen, wanneer er duidelijkheid is, maar geen antwoorden. Daar was blijkbaar nog niet over nagedacht”, vertelt een aanwezige. „We hopen met drie, vier maanden meer te weten.”

Volgens oud-minister Ella Vogelaar, die in 2007 het programmaministerie van wonen, wijken en integratie (WWI) opzette, heeft het personeel van Vrom niet zoveel te vrezen. „De SG’s kijken tegenwoordig verder dan hun eigen afdeling. Daar hebben de destijds nieuwe ministeries van WWI en van jeugd en gezin wel aan bijgedragen.”

Vogelaar kreeg er in 2007 de volkshuisvestingmensen van Vrom, de ambtenaren van het grotestedenbeleid van BZK en de integratieambtenaren van het ministerie van justitie bij. „Dat ging eigenlijk probleemloos.”

Dat er tijdens het opzetten en afstoten van departementen nu ook een voornemen ligt om het met tienduizenden ambtenaren minder te doen, vindt de oud-minister twee totaal andere zaken. Die moet je los van elkaar zien, meent ze.

Het duurde wel een half jaar voordat ’haar mensen’ ook fysiek verhuisd waren. De grote aantallen ambtenaren die van departement wisselen, zijn niet zomaar in een ander gebouw te huisvesten. Vogelaar: „Daarbij wilde ik van een zevental andere ministeries mensen gedetacheerd krijgen voor een paar dagen per week. Ook dat verliep vlekkeloos. Het had de instemming van de andere bewindspersonen en de medewerking van de SG’s. Het werkte goed met al die groepjes ambtenaren, want zij hadden veel specifieke kennis in huis en goede contacten met hun eigen departement.”

Volgens de oud-minister zien ambtenaren het belang in van een flexibele werkhouding en een grote inzetbaarheid.

„Mensen zijn in dienst van de rijksoverheid en niet van hun departement. Natuurlijk brengt verandering onzekerheid met zich mee, maar roulatie van werkzaamheden en taken hoeft niet tot problemen te leiden. Je kunt altijd twisten over de vraag of het nodig is, maar dat zijn uiteindelijk politieke keuzes. Door veranderingen in de samenleving is er vraag naar andere politieke accenten.”

Toch zijn leidinggevenden meestal opgelucht als een heel ministerie samengaat met een ander, zoals WWI nu in de volle omvang overgaat naar BZK. Dan worden er voornamelijk in de ondersteunende functies, zoals op de ICT- en communicatieafdeling en bij personeelszaken, mensen overbodig.

Maar het kabinet-Rutte-Verhagen is ook voornemens om flink te bezuinigen op het aantal ambtenaren. De kersverse premier wil in 2015 circa 1,5 miljard euro hebben bespaard op overheidspersoneel. Dat zijn volgens bestuurskundigen 20.000 à 30.000 minder arbeidsplaatsen.

Het is een trend in partijprogramma’s om te bezuinigen op ambtenaren – daar staan VVD, CDA en PVV zeker niet alleen in – alleen wordt er zelden bij vermeld welke werkzaamheden er verdwijnen als er minder mensen zijn.

Daardoor zijn die bezuinigingen, zeggen deskundigen, onhaalbaar. „Bij gefuseerde departementen zijn er wat minder mensen aan de top, maar als het aantal taken niet vermindert, kan er geen personeel weg”, reageert voormalig topambtenaar Roel in ’t Veld.

Balkenende IV wilde het in 2011 met 12.800 rijksambtenaren minder doen. Er werd een speciale SG aangesteld, die sinds begin 2007 in totaal 6608 functies heeft geschrapt, maar zijn er ook 3590 bij gekomen, bleek uit de laatste voortgangsrapportage over de afslanking van het Rijk van mei 2010.

Het kabinet heeft in de tussentijd ook nog eens ingestemd met 885 arbeidsplaatsen extra. Daardoor waren er eind 2009 maar 2133 minder rijksambtenaren dan toen Balkenende IV aantrad.

De successen verschillen nogal per departement. Bij Vrom, zo werd deze maand bekend, lukt het helemaal niet. Daar moeten 913 van de 5822 fulltimebanen die er in 2007 waren, weg. Tot en met 2009 liep Vrom niet extreem veel achter op schema: het ministerie kromp met 252 banen. Maar door de slechte arbeidsmarkt lukt een verdere krimp nauwelijks. Niet alleen met het aantal mensen, maar ook financieel loopt Vrom achter de feiten aan, doordat het relatief veel oud personeel heeft. Veel mensen zitten ook in een hogere schaal dan past bij hun functie. Dat komt volgens de Vrom-directie door de vele reorganisaties.

Dat wordt nog wel eens vergeten: het samengaan van departementen kost ook geld, wat deels samenhangt met de sterke rechtsbescherming van ambtenaren. Vrom kan de lonen momenteel zelfs niet meer betalen, ze komt 42 miljoen euro tekort. Daarvoor hebben ze nu geld geleend uit het Waddenfonds, wat natuurlijk niet voor personeelskosten is bedoeld.

Het kabinet Rutte heeft al aangekondigd van de sterke rechtsbescherming af te willen. Het ambtenarenrecht moet worden gelijkgetrokken met het arbeidsrecht.

Zo moeten werknemers in de private sector zich tegenwoordig bij een arbeidsconflict neerleggen bij het vonnis van een kantonrechter. Ambtenaren kunnen doorprocederen, tot de Centrale Raad van Beroep aan toe en dat doen ze gretig, wat de overheid veel geld kost.

Het ontslaan van een ambtenaar is verder nogal prijzig vanwege de aanvullingen op de WW-uitkering die zij krijgen en omdat zij als hun WW afloopt recht hebben op een aansluitende uitkering. Hoe hoog deze is, hangt af van de leeftijd en het aantal dienstjaren, maar kan nog jaren doorlopen.

Bij inkrimping van de overheid vertrekken de meeste ambtenaren dan ook via natuurlijk verloop en wordt afscheid genomen van degenen met een tijdelijk contract.

Om het ambtenarenapparaat af te slanken, is een vacaturestop een optie, maar zover komt het zelden. Voordat het Rijk eraan toe is om mensen met een vast contract te ontslaan, zijn er jaren verstreken.

En dan kan er al zomaar weer een nieuw kabinet zitten, dat bijvoorbeeld besluit toch weer werk te maken van de kilometerheffing. Alle ambtenaren die de afgelopen jaren werkten aan het project ’Anders Betalen voor Mobiliteit’ en nu slapeloze nachten over hun toekomst hebben, zijn dan weer keihard nodig.

„Ik vraag me af of dat nou geld bespaart. Dat zouden ze eens inzichtelijk moeten maken”, moppert een anonieme ambtenaar bij Vrom.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.