Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het geheim van de retoriek van Donald Trump

Home

Hans de Bruijn

© afp
Essay

Dinsdag - Super Tuesday - zet Trump grote stappen naar het Witte Huis. Framingkenner Hans de Bruijn ontrafelt het geheim van de retoriek van The Donald.

Zij zijn slim en wij zijn dom
Welk probleem Trump ook bespreekt, hij heeft telkens dezelfde boodschap: anderen zijn slimmer dan de VS. Immigratie? De Mexicaanse overheid is much smarter dan de Amerikaanse. Economie? De Chinezen zijn 'veel slimmer'. Het nucleaire akkoord met Iran? Een van de 'stomste deals' in de historie; de Russen verdienen er miljarden aan, die zijn namelijk 'slim'.

Aan het slimmer-frame zit altijd de geur van oneerlijkheid. De VS hebben de Taliban uit Afghanistan verjaagd. En wat doet China? Dat gaat er met de grondstoffen van Afghanistan vandoor. China houdt zijn munt kunstmatig laag en wint zo de concurrentieslag met Amerikaanse bedrijven. Mexico stuurt met opzet 'slechte mensen' naar Amerika.

Waarom landt deze framing bij zoveel mensen? Het frame is overzichtelijk. Het reduceert alle complexiteit tot dat ene 'zij zijn slimmer dan wij'. In het frame is Trump iemand die het gevecht voor jou aangaat - met China en Japan bijvoorbeeld, om 'onze banen terug te halen'. Dat voelt goed. Het frame raakt ook aan gekrenkte Amerikaanse trots. In 1980 stelde Reagan de Amerikanen na vier jaar Carter een vraag: "Wordt Amerika evenveel gerespecteerd in de wereld, als vier jaar geleden?" Natuurlijk niet, dus moest je Reagan stemmen - en die won. Trump roept dezelfde emotie op.

Ik ga de aller-slimsten inzetten - ik ken ze, ik ken ze allemaal
Trumps oplossingen zijn altijd dat hij 'de slimste mensen' gaat inzetten, 'de beste mensen', 'geweldige mensen', 'solide mensen'. De strijd tegen IS? Trump gaat de allerslimsten uit Silicon Valley inzetten om IS van het internet af te jagen. De concurrentieslag met China, Japan en Mexico? Trump gaat de beste zakenmensen inzetten om internationale deals te sluiten.

Hier komen we een van de centrale frames van Trump tegen. Bij vragen die over het 'wat' (wat ga je doen?) komt hij vaak met antwoorden die over het 'wie' gaan: wie hij gaat inzetten. De Amerikaanse economie staat er volgens Trump hopeloos voor. Vraag: wat gaat hij er aan doen? Antwoord: hij gaat de beste onderhandelaars inzetten om nieuwe 'keiharde' overeenkomsten met China en Japan te sluiten.

Hij kent de beste mensen ook persoonlijk. "Ik ken de slimste kerels op Wall Street. Ik ken de beste onderhandelaars. Ik ken de kerels waar nog niemand van heeft gehoord. Handelsakkoorden met China en Japan moet je laten sluiten door Jack Welch, Henry Kravis, mijn vriend Carl Icahn." En natuurlijk niet door een progressieveling als Caroline Kennedy, die door Obama tot ambassadeur in Japan is benoemd.

Lees verder na de advertentie
Trump (midden) spreekt voor een zaal met aanhangers in Las Vegas. © afp

Ik hou van ze - en zij houden van mij
Trump doet voorstellen die vaak omstreden zijn. Hij gaat langs de Mexicaanse grens een muur bouwen en die moet Mexico betalen. Het is een nogal beledigend voorstel voor de Mexicanen. Hij wil een inreisverbod voor alle moslims. Ook al beledigend . Mogen Jordaniërs, die onder leiding van koning Abdullah vol op IS inhakken, de VS niet meer in?

Zijn reactie op de stroom van kritiek? Hij zwakt nooit een voorstel af, maar doet twee dingen.

Eén: op vragen over het 'wat', komt hij weer met antwoorden over het 'wie'. Zijn reactie op de kritiek op dat inreisverbod: "Ik ben door zoveel mensen gebeld die me bedankten." Mensen die zeiden: "Donald, je hebt ons een enorme dienst bewezen."

Hij heeft ook altijd veel vrienden onder de mensen die hij beledigt. "Ik heb heel veel vrienden die moslim zijn, die zijn zo blij dat ik dit heb gedaan omdat ze weten dat ze een probleem hebben." Hij 'houdt ook van moslims'. "Prachtige mensen."

Ook een mooi rijtje: ik hou van hen - zij houden van mij - ik doe zaken met ze. Mexico beledigd? "Ik hou van die mensen daar, van de mentaliteit van die mensen" - "Hispanics houden van mij" - "Ik ken veel hardwerkende Mexicanen, die werken voor mij." China? "Ik hou van China" - "De mensen in China? Die houden van me. De grootste bank van China zit in een van mijn gebouwen."

Twee: op vragen over het 'wat' komt hij met antwoorden over het 'waarom'. Waarom een muur, een inreisverbod? Hij maakt zich grote zorgen over criminaliteit onder immigranten en over terroristen. Het effect voor wie in hem gelooft: je hoort Trump een radicaal voorstel doen (inreisverbod moslims). Dat is niet helemaal oké, maar Trump doet dat vanuit een goede intentie, zo kun je denken. Die maakt zich enorme zorgen over terrorisme, net als jij. En Trump is uiteindelijk een good guy als het om zijn band met moslims persoonlijk gaat.

Als je niet in Trump gelooft, werkt dit alles op je lachspieren, ook omdat het allemaal zo voorspelbaar is. Eerst heeft Trump hommeles met de paus over de muur - maar na een paar dagen is de paus natuurlijk 'een prachtkerel'.

Je hoort Trump een radicaal voorstel doen. Dat is niet helemaal oké, maar Trump doet dat vanuit een goede intentie, zo kun je denken

Beledigd? Ik word de beste president ooit voor je
Trump doet niet alleen voorstellen voor nieuw beleid die beledigend zijn. Hij beledigt ook rechtstreeks mensen of groepen mensen; vrouwen, gehandicapten, veteranen. Vrouwen zijn 'vette varkens', 'zwijnen', 'walgelijke beesten'. Vietnamveteraan John McCain "is geen oorlogsheld. Hij zou een oorlogsheld zijn omdat hij gevangen werd genomen? Ik hou van mensen die niet gevangen worden genomen."

Hoe komt hij weg met die beledigingen? Door te benadrukken hoe goed zijn beleid zal zijn. Voor vrouwen. Voor veteranen. "Met mij heb je de beste president voor vrouwen, voor vrouwen en gezondheid." En: "We gaan voor onze veteranen zorgen. Onze veteranen worden verschrikkelijk slecht behandeld. Ze zijn onze helden. We gaan heel goed voor onze veteranen zorgen."

Kruip even in de huid van een aanhanger van Trump. The Donald heeft iets van een cowboy: eerst schieten, dan denken. Hij denkt niet voordat hij spreekt en zegt dus heel foute dingen. Maar hij handelt wel, is goed voor vrouwen, voor veteranen. En dat is iets wat Trump ook weer zelf benadrukt. Politici? "Praten, geen actie." Trump? "Ik creëer dingen."

Dit land lijdt onder politieke correctheid
Er is een bekende framingstrategie. Je krijgt een lastige vraag die alleen een 'ja' of een 'nee' lijkt toe te staan. Hoe reageer je? Je geeft geen antwoord op de vraag, maar je zegt iets over de vraag. Voorbeeld: Trump krijgt een vraag over wat hij allemaal over vrouwen heeft gezegd. Zijn dat uitspraken die passen bij het hoge ambt van president van de VS, is de vraag. Hij kan natuurlijk geen 'ja' zeggen op deze vraag en bij een 'nee' heb je een probleem - je hebt vrouwen immers 'varkens' en 'zwijnen' genoemd.

Wat antwoordt Trump? "Het grote probleem in dit land is dat het zo politiek correct is. Ik heb echt geen tijd voor politieke correctheid. En dit land heeft daar ook geen tijd voor." Je gaat niet in op de vraag, maar je zegt iets over de vraag: deze vraag komt voort uit politieke correctheid - en politieke correctheid is natuurlijk heel erg fout.

Trump gebruikt dit frame heel vaak. Is er kritiek op zijn uitspraken over moslims? Over Mexicanen? Die kritiek komt voort uit 'politieke correctheid'. "Er zijn zo veel politiek correcte gekken in ons land. We moeten gewoon weer aan het werk en geen onzin verkopen."

The Donald heeft iets van een cowboy: eerst schieten, dan denken. Hij denkt niet voordat hij spreekt en zegt dus heel foute dingen

© reuters

Voor rechts Amerika haakt dit frame aan bij een gevoelen dat daar sterk leeft. Er is een linkse, liberale taalpolitie in het land, die verbiedt om dingen te zeggen, die gezegd moeten kunnen worden. Die anderen oplegt wat wel en niet correct is. The Donald ontmaskert die taalpolitie.

Ik win. Altijd. Met alle middelen
Hoe gedraagt Trump zich in debatten? Ted Cruz heeft Trump in een debat te pakken. Trumps reactie: Cruz is 'een nare man', de 'grootste leugenaar ooit'.

Jeb Bush heeft Trump in een debat te pakken. Trumps reactie: "Jeb zegt dit omdat zijn campagne compleet mislukt is. Zijn campagne is een totale ramp en het interesseert niemand."

Marco Rubio heeft het warm in een zaal en transpireert. Trump komt er graag op terug. "Het leek wel of Rubio uit een zwembad kwam. Hij was kletsnat. Ik dacht, what the hell is hier aan de hand? Ik vroeg hem nog: gaat het goed met je?"

En dan de toepassing: "Als wij met Poetin te maken hebben, dan hebben we mensen nodig die niet transpireren. Zie je Poetin al zitten, en dat dan deze man binnenkomt, als een wandelend wrak. Nee, je hebt Trump nodig die daar binnenkomt."

Het is een ongeschreven spelregel dat je in een debat inhoudelijk ingaat op inhoudelijke argumenten, maar bij Trump geldt: alles kan en alles mag. Win je het niet op inhoud, dan val je iemand persoonlijk aan (Cruz) of je gebruik als argument dat iemand laag in de peilingen staat en blijkbaar dus onzin verkoopt (Bush). Heeft iemand het warm in een snikhete zaal, dan been je dat tot op het bot uit (Rubio).

Wat zit erachter? Trump moet en zal winnen. "Ik win. Ik win altijd. Dat doe ik. Ik versla mensen", vertelt hij een journalist. Als je altijd wilt winnen, dan haal je alles uit de kast en, vooral: dan is alles geoorloofd. Trump noemt zichzelf graag een dealmaker; die haalt ook alles uit de kast, mag alle trucs gebruiken om iets rond te krijgen.

Het is een ongeschreven spelregel dat je in een debat inhoudelijk ingaat op inhoudelijke argumenten, maar bij Trump geldt: alles kan en alles mag

En dan nog iets. Trump is de outsider. De kandidaat die niet afhankelijk is van lobbyisten. Een politicus die zich als outsider presenteert, als 'anders' en 'authentiek', heeft in Amerika veel sympathie. Zijn debatstijl bevestigt ook het beeld dat hij anders is en authentiek. "Al die anderen hebben een staf die hun vertelt wat ze moeten zeggen. Ik spreek uit mijn hart. Soms ga ik een beetje ver."

Alles is economie
De verhaallijn van Trump is dus: (1) de anderen zijn slimmer dan wij, (2) want wij hebben slechte leiders en onderhandelaars (3); die kosten ons bakken met geld en kosten ons banen (4); ik ga de beste onderhandelaars inzetten tegen de Mexico, Japan, China, India, (5) en zo ga ik onze banen terughalen.

Die verhaallijn komt telkens terug. Op heel veel vragen is het antwoord: "Ik ga banen terugbrengen naar Amerika."

Trump is, anders dan veel Republikeinen, voor een goede sociale zekerheid. Die kost heel veel geld, hoe gaat Trump dat betalen? "Ik ga banen terugbrengen naar Amerika." De Afro-Amerikaanse gemeenschap kent veel problemen, wat gaat hij daaraan doen? "Donald Trump gaat iets fantastisch doen voor Afro-Amerikanen. Ik ga banen terugbrengen naar dit land." Moet het minimumloon omhoog? Die vraag is eigenlijk irrelevant, zegt Trump - want "ik ga banen terugbrengen naar Amerika."

Het is wat al te eenvoudig, maar het is in ieder geval consistent. En het eindeloos herhalen van een consistent en eenvoudig verhaal is een machtig wapen in campagnes.

Trumps opvattingen over buitenlands beleid kennen twee ijkpunten. Trump gaat het Amerikaanse leger versterken en hij heeft geen zin in buitenlandse avonturen. Verder zijn Trumps verhalen over het buitenland altijd doorspekt met economie. De oorlog in Irak heeft Amerika triljoenen gekost. Het is een investering die de VS niets heeft opgeleverd, helemaal niets - in een land met zoveel olie. Iran profiteert, loopt nu in Irak rond en zit achter de Iraakse olierijkdommen aan. Ingrijpen in Syrië? Trump is 'in olie geïnteresseerd', niet in het zoveelste 'moeras'. Laat de Russen het werk opknappen in het Syrische moeras; "we kunnen niet overal bij zijn".

Het eindeloos herhalen van een consistent en eenvoudig verhaal is een machtig wapen in campagnes

De Republikeinse presidentskandidaat Marco Rubio, één van de uitdagers van Donald Trump. © ap

Die economisering van het buitenlands beleid zou wel eens een krachtig frame kunnen zijn. Economie is vaak belangrijker in Amerikaanse campagnes dan buitenland. En door het buitenlands beleid vanuit een economisch perspectief te beschouwen, word je bevrijd van de morele verplichting om je met al die moerassen in deze wereld bezig te houden. Daar zijn veel Amerikanen wel klaar mee. Natuurlijk, Trump gaat wel 'de shit uit IS bombarderen' en Amerika 'tot de hel voor IS maken' - maar zegt daar verder niets concreets over.

Het tegengeluid
Trumps verhaal is natuurlijk ontstellend leeg. Hoe ver hij ermee komt? Geen idee. Maar er is nog een paradoxaal mechanisme dat zijn werk kan doen, ten gunste van Trump.

Veel Republikeinen zitten met Trump in hun maag. Nadat Trump voorstelde de grenzen voor moslims te sluiten, reageerde de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, de ultra-conservatieve Paul Ryan als volgt:

"Godsdienstvrijheid is een fundamenteel grondrecht, een van de beginselen waarop dit land is gebouwd. Dit is geen conservatisme. Wat hier wordt voorgesteld is niet waar de partij voor staat. Belangrijker, dit is niet waar dit land voor staat.

"Er zijn niet alleen veel moslims die in ons leger dienen, die hun leven gaven voor dit land, er zijn ook moslims die in het Huis hun land dienen, dagelijks bezig zijn om de Grondwet te beschermen. Een paar van onze beste bondgenoten in het gevecht tegen radicale islamitische terreur, zijn moslim. De grote, grote, grote, grote meerderheid van hen is uit op vrede, gelooft in pluralisme, vrijheid, democratie en individuele rechten."

Duidelijker kan het niet. Het laat zien dat er ook bij de Republikeinen veel tegenkrachten zijn.

Dat levert tegelijk een paradox op. Die tegenkrachten zouden voor Trump positief kunnen uitwerken. Voor de hardcore aanhangers van Trump vertegenwoordigen die tegenkrachten het 'establishment' - hoe luider dat zijn stem verheft tegen Trump, hoe groter de voedingsbodem voor Trumps retoriek. En misschien denken meer gematigde kiezers wel dat ze het gokje op Trump gaan wagen - tegenkrachten zat, immers.

Trumps verhaal is natuurlijk ontstellend leeg. Hoe ver hij ermee komt? Geen idee

Deel dit artikel

Je hoort Trump een radicaal voorstel doen. Dat is niet helemaal oké, maar Trump doet dat vanuit een goede intentie, zo kun je denken

The Donald heeft iets van een cowboy: eerst schieten, dan denken. Hij denkt niet voordat hij spreekt en zegt dus heel foute dingen

Het is een ongeschreven spelregel dat je in een debat inhoudelijk ingaat op inhoudelijke argumenten, maar bij Trump geldt: alles kan en alles mag

Het eindeloos herhalen van een consistent en eenvoudig verhaal is een machtig wapen in campagnes

Trumps verhaal is natuurlijk ontstellend leeg. Hoe ver hij ermee komt? Geen idee