Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het geheim van CDA schuilt in aanpassing

Home

JAN-JAAP VAN DEN BERG

De auteur is historicus en politicoloog, als aio verbonden aan de vakgroep Geschiedenis van de Vrije universiteit Amsterdam. Hij bereidt een dissertatie voor over de ARP tussen 1956 en 1970.

De laatste jaren verschijnen er opvallend veel publikaties over deze partij, waarin met name historici en politicologen proberen, zowel het ontstaan als het karakter van het CDA te verklaren. In december werd bij de Katholieke universiteit Nijmegen aan dit onderwerp een congres gewijd en enkele weken geleden verscheen de bundel 'Geloven in macht'. Momenteel lijkt de discussie zich verplaatst te hebben naar de kolommen van Trouw, waarin vooral W. Breedveld en H.-M. ten Napel de degens kruisen.

Men discussieert over de vraag, welke relatie er in het CDA nu precies werd, wordt en zal worden gelegd tussen geloof en politiek handelen, maar komt tot verschillende antwoorden, mede omdat men de 'C' van het CDA afwisselend als 'continuteit' (H.-M. ten Napel, in Trouw van 10 en 17 februari) of 'conservatisme'(P. Hofman in Trouw van 17 februari) wil opvatten.

Ten Napel betoogt in zijn artikel van 10 februari, in aansluiting op zijn tijdens het congres gehouden referaat, dat ondanks periodieke aanpassingen ('herbronning'), de kern van het confessionele gedachtengoed toch in stand is gebleven. Die kern wordt volgens hem gevormd door “een sociaal-personalistische mensvisie”, waaruit een streven naar verzoening van tegenstellingen op allerlei niveaus zou voortvloeien. En als bij KVP, CHU en ARP is dit streven ook in het CDA herkenbaar.

In Nijmegen beweerde de historicus R. Zwart juist het tegendeel. Volgens hem is er sprake van discontinuteit, en lijkt het CDA van nu op de CHU van vroeger. Want terwijl deze partijen beiden een tamelijk los en indirect verband tussen geloof en politiek voorstonden, gingen de traditionele anti-revolutionaire en katholieke opvattingen ervan uit, dat een eenduidig verband tussen geloof en politiek gelegd kon worden. In de loop van de jaren vijftig begon dit traditionele denken door allerlei (maatschappelijke) oorzaken langzaam weg te slijten, om vervangen te worden door de lossere, meer diffuse verbinding tussen geloof en politiek zoals die al in de CHU bestond.

Al onderkent ook Ten Napel de invloed van maatschappelijke ontwikkelingen op het karakter van de christen-democratie, toch blijft zijn 'sociaal-personalistische' kern blijkbaar in stand. Het lijkt mij echter beter om, in navolging van Zwart, meer waarde aan de veranderingen binnen ARP en KVP te hechten, en denk dat juist pas door die veranderingen Ten Napels 'sociaal-personalistische mensvisie' prominenter naar voren kon komen.

Ik zou de bewering, als zou de 'sociaal-personalistische mensvisie' ook al voor die tijd dominant vertegenwoordigd zijn geweest in bijvoorbeeld de ARP, niet zomaar voor mijn rekening durven nemen. Volgens Ten Napel maken het streven naar een pluralistische samenleving en een federaal Europa van deze visie deel uit. Maar nog in de ARP van Schouten was de plurale samenleving misschien dan wel de facto, maar zeker niet in theorie aanvaard en ging de ARP zich pas door Bruins Slot en Berghuis meer Europees orienteren.

Op zoek naar de kern van het CDA-denken bestempelen anderen, o.a. P. Lucardie in de bundel 'Geloven in macht' en P. Hofman in Trouw van 17 februari het conservatisme tot meest wezenlijke element. Voor het CDA anno 1994 lijkt me dit zonder meer juist. Maar betekent dat dan ook, dat het conservatisme in het verleden altijd het kenmerkende element van de christen-democratie is geweest? Terwijl er in het verleden toch een duidelijke linkschristelijke onderstroom herkenbaar was, varierend van CDU, 'doorbraak-christenen' en christenradicalen tot EVP, al is deze traditie dan momenteel niet meer zo duidelijk herkenbaar en was misschien ook het evangelisch-radicalisme van de ARP in de jaren '60 en '70 meer image dan realiteit, zoals Van Enk onlangs in Trouw betoogde.

De christen-democratie bedrijft op basis van het geloof niet altijd op dezelfde manier politiek. Daarom is de overeenkomst tussen ARP, KVP, CHU en CDA misschien juist wel gelegen in de overtuiging, dat het christelijk geloof in veranderende omstandigheden ook tot andere politiek kan en moet leiden. Deze bereidheid tot aanpassing van politieke stellingname aan externe omstandigheden voorkwam dat de christen-democratie in zijn geheel kon verworden tot een starre beginselpartij als de SGP.

De wisselwerking tussen externe omstandigheden en de verschillende onderstromen heeft de christendemocratie door de tijd heen verschillende gezichten gegeven, hetzij conservatief, hetzij meer vooruitstrevend. Misschien is juist deze voortdurende aanpassing aan de omstandigheden wel het kenmerkende element in de christen-democratische ideologie.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie