Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het faliekante geloof

Home

Stephan Sanders

Stephan Sanders © Jean-Pierre Jans

Stephan Sanders ging een beetje proefgeloven, vertelde hij in Trouw. ‘Ik neem het woord God in de mond, om te zien of ik het kan uitspreken zonder te giechelen.’ Op deze plek doet hij maandelijks verslag van zijn vorderingen.

Geloofsafval. Apostasie. Dat zijn grote, dramatische woorden voor wat ik in het klein om me heen heb gezien en zelf heb meegemaakt. Al zo’n vijftig jaar zet de ontkerkelijking flink door in Nederland. Eerst geloofden de mensen nog zo’n beetje, ze gingen in ieder geval naar de kerk, totdat ze niet meer gingen en nog weer minder geloofden. Daar werd meestal niet van het geloof gevallen, zoals een tak van een boom scheurt; daar werd van het geloof gegleden, zonder al te veel bombarie of abrupte breuk. Een zachte landing. God hoeft niet per se dood, God is irrelevant geworden.

Lees verder na de advertentie
Sommige dingen laat je achter je: de puberteit, acné, zichtbare verlegenheid, God, ik noem zo eens wat

Ik heb als volwassen man veel langer zonder dan met God geleefd, en die tijd heb ik nooit ervaren als barre jaren. Ik kan me geen geloofscrisis herinneren. Sommige dingen laat je achter je: de puberteit, acné, zichtbare verlegenheid, God, ik noem zo eens wat.

En de God die nog zo’n beetje in leven wordt gehouden, voor zon- en feestdagen is steeds vaker een privégod. Een persoonlijke overtuiging, waarvan anderen of jijzelf geen hinder mogen ondervinden. Die bevindt zich in het diepst van je gedachten, of misschien zelfs in je hart, maar het is niet de bedoeling dat Hij zomaar naar buiten treedt.

Het geloof is zoveel meer

Lang heb ik heel liberaal gevonden dat artikel 6 van de Grondwet - ‘vrijheid van godsdienst en levensovertuiging’ - overtollig was. Want in artikel 7 wordt ‘de vrijheid van meningsuiting’ gegarandeerd, en daarmee is de hele santenkraam van geloof, overtuiging, mening veilig gesteld. Klaar.

De laatste jaren begint het me te dagen dat ‘geloof’ veel meer is dan een mening

De laatste jaren begint het me te dagen dat ‘geloof’ veel meer is dan een mening - je kan het bijvoorbeeld niet staven - en zelfs verder reikt dan een overtuiging. Er zit in dat geloof een lichamelijke kwaliteit, waarmee ik bedoel dat het niet een puur cerebrale aangelegenheid is, maar iets dat soms je hele wezen doortrekt. Alsof je naast de twee gebruikelijke armen een derde arm ontwikkelt, een geloofsarm. En dan de voorstelling dat je die arm er op enig moment van afhakt.

Tekst loopt door onder afbeelding

© Martien ter Veen

Apostasie

Zo bruut en tastbaar heb ik het niet meegemaakt, maar zo bruut en tastbaar moet je het toch wel denken, wanneer je het drama wilt ervaren van Martin Scorsese’s film ‘Silence’, gebaseerd op de roman die de Japanse schrijver Shusaku Endo in 1966 publiceerde. Endo was rooms-katholiek, daar valt in zijn boeken niet overheen te lezen, en voor ons West-Europeanen klinkt dat vertrouwd en bijna gezellig, maar het is goed te bedenken dat Endo deel uitmaakte van een piepkleine minderheid in Japan - er wonen zo’n 400.000 katholieken op een bevolking van zo’n 127 miljoen. Het is een freakgeloof, volstrekt marginaal, er zijn in dat land veel meer homo’s dan katholieken.

Ik maak die vergelijking, omdat de meeste mensen er inmiddels van overtuigd zijn dat je je seksuele oriëntatie niet zomaar kan veranderen of opgeven. Je valt niet van je seksualiteit, zonder in ieder geval ook gedeeltelijk zelf te breken. Endo laat twee Portugese jezuïtische missionarissen in het gesloten, 17de-eeuwse boeddhistische Japan breken met hun geloof - onder de ergste dwang denkbaar. Wie God niet verloochent en zijn christelijk geloof niet letterlijk vertrapt, sterft zelf niet meteen, maar is wel direct verantwoordelijk voor de marteling van anderen. Mensenlevens die gespaard kunnen worden door die ene kleine, act van apostasie. Afstand nemen van de God die je toch al niet met het blote oog kunt zien, en die ook niets van zich laat horen wanneer de ergste folteringen zich voor je ogen afspelen. Als God al toeziet, doet hij dat zwijgend.

We zijn nu ver verwijderd van het eindeloze dubben van de moderne, spirituele zoeker: zeer gelovig, een beetje gelovig of toch in het geheel niet? Daar kan een mens lang over peinzen achter zijn kruidenthee. Maar dit faliekante geloof, zoals Scorsese en Endo het ons voorschotelen, dat daarna met eenzelfde rotvaart wordt verlaten - het is dat we de personages op het witte doek geloven, anders zouden we er ons niets bij kunnen voorstellen.

Volkomen gelovig

Ook nu ik sinds een jaar een kerkganger ben geworden, kost het mij moeite die letterlijke geloofsijver uit de 17de eeuw na te voelen. Die is zo groot, en zo absoluut. Mijn kerk is inmiddels een reflexieve kerk, die vertrouwd is met de bedenkingen tegen missionaire activiteiten, die oog heeft gekregen voor de arrogantie van het kolonialisme en de verschrikkingen van de verplichte kerstening.

Kan ik zo volkomen gelovig zijn als deze 17de-eeuwse priesters ooit waren? Is dat zelfs maar na­stre­vens­waar­dig?

Kan ik zo volkomen gelovig zijn als deze 17de-eeuwse priesters ooit waren? Is dat zelfs maar nastrevenswaardig?

Het genie van Endo maakt dat hij deze 17de- eeuwse priesters een moderne, bijna anachronistische twijfel meegeeft. Een van hen roept zelfs pragmatisch op om de beeltenis van Christus vertrappen, om zo levens te sparen. Hier spreekt Endo als schrijver zelf - en spreekt hij zichzelf ook weer tegen.

Endo beschreef het christelijke geloof als de erkenning van zwakte, verraad en nederlaag. Mooier wilde hij het niet maken.

Deel dit artikel

Sommige dingen laat je achter je: de puberteit, acné, zichtbare verlegenheid, God, ik noem zo eens wat

De laatste jaren begint het me te dagen dat ‘geloof’ veel meer is dan een mening

Kan ik zo volkomen gelovig zijn als deze 17de-eeuwse priesters ooit waren? Is dat zelfs maar na­stre­vens­waar­dig?