Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het drillen van de onzen

Home

Henny de Lange

Beeldend kunstenaar Daya Cahen maakte een film over een zomerkamp van de Poetin Jugend. Over indoctrinatie en de macht van de massa.

In de bossen tussen Moskou en Sint-Petersburg worden elk jaar zomerkampen gehouden voor leden van de Nasji, Vladimir Poetins politieke jeugdbeweging. Ruim 100.000 jonge Russen maken deel uit van deze organisatie die ook wel de nieuwe Komsomol (de vroegere communistische jeugdbeweging) wordt genoemd.

Voor de zomerkampen van Nasji geldt een selectieprocedure: alleen jongeren die uitblinken in intelligentie, doorzettingsvermogen of een sport worden toegelaten. Ontspannen vakantie vieren is er niet bij. Het gaat er behoorlijk Spartaans aan toe, ontdekte beeldend kunstenaar Daya Cahen. Zij verbleef acht dagen in het zomerkamp en maakte er een film over en een video-installatie, die nu voor het eerst te zien is op de Biënnale van Venetië. Wat haar vooral frappeerde is hoe de Poetin Jugend, zoals deze jongerenbeweging ook is getypeerd, zich zonder een woord van protest laat drillen en een schijnbaar onschuldig zomerkamp een machtig indoctrinatiewapen kan zijn.

Het kostte veel moeite om toestemming te krijgen om te mogen fotograferen en filmen in het hermetisch van de buitenwereld afgesloten kamp, vertelt Daya Cahen (1969, Amsterdam). De pers is daar altijd één dag welkom om te fotograferen en te praten met de meest gemotiveerde jongeren die vooraf zijn geselecteerd, maar spontaan rondlopen en filmen is er niet bij. Dat Cahen langer mocht blijven heeft ze waarschijnlijk te danken aan het feit dat ze de jongeren stelselmatig vroeg wat in hun ogen het ideale lid is van de Nasji en wat het ultieme doel is van deze organisatie. Daar kreeg ze standaard voorgekookte antwoorden op. „Kennelijk vonden ze dat ik de vragen stelde, die bevestigden wat zij graag wilden laten zien en horen over Nasji. Maar met die vragen wilde ik hen juist uitlokken om het tegengestelde te tonen van wat zij mij wilden laten zien. Door het tonen van hun propaganda in de pure vorm kon ik de hevigheid ervan laten zien.”

Cahen toont hoe de jongeren in de leeftijd van 17 tot 25 jaar elke dag een straf programma volgen, dat begint met hardlopen voor de jongens en gymnastiek voor de meisjes. Daarna volgen lezingen en lessen over uiteenlopende onderwerpen, met als rode draad hoe Rusland de wereldleider van de 21ste eeuw kan worden en welke rol de jongeren daarbij kunnen spelen. Tussen de trainingen door moeten de deelnemers het kampvuur brandend houden en hun eigen potje koken. Alcohol en drugs zijn taboe en niemand mag het kamp uit. En om dat laatste nog eens goed in te peperen, hangt er tussen de bomen een levensgroot portret van Poetin als de alom aanwezige leider die waarschuwend zijn vinger opsteekt. Cahen toont haar video in Venetië op vier schermen, zodat de toeschouwer van alle kanten wordt overspoeld door beelden en het gevoel krijgt ook zelf in het kamp te zijn en meegesleept te worden door de massa.

In het zomerkamp lijken alle neuzen dezelfde kant op te staan en twijfel, verzet of angst niet aan de orde te zijn. Tot Cahen soms minutenlang inzoomt. Dan zien we ineens hoe kinderlijk sommige deelnemers nog ogen. Dan vallen ineens die handen op die nerveus wriemelen met een grasspriet, een trillend ooglid, wegkijkende ogen. Cahen: „Het geheel heeft ook iets van een theater, waar een toneelstuk wordt opgevoerd. Het lijkt allemaal zo onschuldig, maar het heeft ook iets verontrustends dat het zo gemakkelijk is om een massa achter een bepaald idee te krijgen.”

Indoctrinatie en propaganda zijn thema’s die vaker opduiken in het werk van Cahen, die in 2006 afstudeerde aan de afdeling fotografie van de Rietveld Academie in Amsterdam. Dat heeft ongetwijfeld ook te maken met haar joodse achtergrond en de verhalen van haar ouders die de oorlog hebben meegemaakt. „Ze hebben me geleerd dat de wereld in één dag kan veranderen en dat je dan plotseling aan de verkeerde kant kunt belanden en de tijdgeest zich tegen je kan keren. Je moet je er altijd van bewust zijn hoe groot de macht van de massa kan zijn. Alleen de naam Nasji, het Russische woord voor ’de onzen’, is in dit opzicht al veelzeggend.”

Staatssecretaris Timmermans van buitenlandse zaken zei daarover bij de opening van de expositie in Venetië: „Het woord Nasji impliceert dat er ook anderen zijn die niet jouw mening delen, een bedreiging vormen of iets van je af willen pakken.” Het zien van de ander als een bedreiging is een belangrijk element in onze samenleving en Cahen legt dat bloot in deze film, aldus de staatssecretaris.

Ook in de film die Cahen maakte als afstudeerproject draait het om propaganda. De kunstenaar dook daarvoor in het leven van Jevgeni Joegasjvili, de kleinzoon en het evenbeeld van Stalin. Ze zocht hem op in Georgië en werd er gastvrij ontvangen. Maar ze raakte in grote verlegenheid toen bleek dat de kleinzoon zijn grootvader – Cahen: „Eén van de grootste monsters uit de geschiedenis” – nog steeds verheerlijkt. „Hij proostte op Stalin en riep dat alle joden verraders waren. Ik durfde niet meer te vertellen dat ik joods ben, omdat ik bang was dat ik weggestuurd zou worden en mijn film niet zou kunnen maken. Daardoor voelde ik me ook een soort van verrader.” In haar film vervlocht ze beelden uit oude propagandafilms van Stalin met eigen filmbeelden van de kleinzoon, foto’s uit diens familiealbum en beelden van het Georgische journaal, dat aandacht besteedde aan haar verblijf bij Joegasjvili. „Waardoor ik ook zelf onderdeel werd van de propaganda van de kleinzoon van Stalin. De verwarring die dat bij mij teweegbracht, heb ik ook verwerkt in de film.” Voordat de film werd vertoond op diverse festivals, waaronder het Idfa, stuurde ze hem op naar Georgië. Ze kreeg van de zoon van Joegasjvili, die voor haar had getolkt, een kort mailtje terug dat zijn vader de film mooi vond en haar het allerbeste wenste. „Ik vermoed dat hij zijn vader niet de complete film heeft laten zien.”

Maar bedrijft ze zelf ook niet in zekere zin propaganda met haar films? Cahen: „Het klopt in die zin dat ik ook de beeldtaal van propaganda gebruik. In de video-installatie over Nasji heb ik elementen uit de propagandafilms van Leni Riefenstahl verwerkt (Riefenstal maakte de films in opdracht van Hitlers minister van propaganda Joseph Goebbels om de nazi-ideologie uit te dragen, red.). Maar ik doe dat om de mechanismen bloot te leggen van hoe de propagandamachinerie werkt. Het zijn namelijk altijd dezelfde principes die worden toegepast om mensen te manipuleren, zoals bijvoorbeeld het inspelen op patriottistische gevoelens. Maar ook sport is een belangrijk element. Die mechanismen wil ik blootleggen, zodat mensen zich daar in ieder geval van bewust zijn. Maar ik vind niet dat ik propaganda bedrijf. Ik maak dingen zichtbaar.”

Lees verder na de advertentie
In het zomerkamp van de Poetin Jugend lijken alle neuzen dezelfde kant op te staan, tot Daya Cahen inzoomt. (Trouw)
Tussen de bomen hangt een gigantisch portret van de grote leider Poetin. (Trouw)



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie