Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het doet pijn, die scheuren in zijn geliefde Groningen

Home

Karin Sitalsing

Reint Wobbes wijst naar beschadigingen in de kerk. Ook Wobbes' eigen huis draagt de sporen van de bevingen. © Kees van de Veen

Ze voelen zich slecht begrepen en lijden onder de aardbevingen die hen troffen. De bewoners van het Groningse dorp Huizinge vieren vandaag een nooit gewenst lustrum.

Waar was u op donderdag 16 augustus 2012, rond half elf 's avonds? Als u het zo kunt zeggen, bent u vermoedelijk een Groninger. Al tientallen jaren teisteren aardbevingen daar de mensen, de wierden, de eeuwenoude kerken. Soms zijn ze lichter, soms zwaarder, maar niet één was zo zwaar als die van Huizinge: 3.6 op de Schaal van Richter.

Lees verder na de advertentie

Reint Wobbes stond wat in de provisiekast te rommelen, op zoek naar een laat snackje. De hond was eerder al wat onrustig, maar Wobbes had er niet echt acht op geslagen. Toen ineens dat lawaai. Een knal, gerinkel. Die onderkoelde gedachte: dat was er weer eentje. ''Ik ben niet eens de straat op gegaan.''

mijn vader zei altijd: de huisarts mag dan gestudeerd hebben, hij heeft alleen maar verstand van steenpuisten

Reint Wobbes

De 76-jarige Wobbes vertelt het, wandelend door het 130 zielen tellende dorp waar hij al 43 jaar woont. Hij werkte in de bouw, ontwikkelde een passie voor geschiedenis, architectuur, oude gebouwen, voer als zeeman, maar keerde terug naar zijn oude liefde, de provincie waar hij geboren en getogen is: Groningen. Daar is hij nu streekhistoricus en betrokken bij de stichting Oude Groninger Kerken. ''Vroeger moest ik het altijd uitleggen. Maar sinds 2012 weet iedereen waar Huizinge ligt.''

Voor de wereld buiten Groningen lijkt het alsof de aardbevingen toen begonnen, maar voor de Groningers was het eerder een bevestiging, een soort erkenning: nu ziet de rest van Nederland het óók. Huizinge betekende een kantelpunt: na Huizinge kan er niets meer worden ontkend, genegeerd en weggehoond.

Want dát is misschien wel het grootste en meest onderschatte drama, zeggen psychologen, onderzoekers, pastores, hulpverleners: niet de scheuren in de muren, maar de scheuren in de mensen.

Een kort lontje, slapeloosheid, hartkloppingen. Moe, murw, somber, een verminderd geheugen, dito concentratie - dat zijn de klachten die Katherine Stroebe het meest hoort. Zij onderzoekt namens de Rijksuniversiteit Groningen de effecten van de aardbevingen op de gezondheid van de Groningers. Haar eerste vragenronde loog er niet om: Groningers die meerdere keren schade aan hun huis hebben gehad, hebben anderhalf keer zoveel klachten als anderen die géén of 'slechts' één keer schade hadden.

Rudy de Vries herkent dit. Hij is een van de drie psychologen die zich sinds april 2014 richten op aardbevingsgedupeerden. Hij ziet geregeld mensen met stressklachten. Ook zijn veel Groningers bang voor de toekomst: kunnen ze wel in hun huis blijven wonen? En zijn hun kinderen wel veilig?

Reint Wobbes kent mensen in zijn dorp die doodsbang zijn, zoals die vrouw die amper nog een oog dichtdoet uit angst dat er in haar slaap iets op haar hoofd valt. Hij kent ze ook die het weinig kan schelen, een soort struisvogeltactiek vermoedt hij. Of ze voelen zich geïntimideerd door autoriteiten en houden zich daardoor wat gedeisd. Nou, híj niet hoor, laat dat duidelijk zijn. ''Ik ben niet bang en al helemaal niet snel onder de indruk. Zo ben ik opgevoed, mijn vader zei altijd: de huisarts mag dan gestudeerd hebben, hij heeft alleen maar verstand van steenpuisten.''

Geen goed woord heeft Wobbes over voor de manier waarop alles wordt afgehandeld, de 'zogenaamde deskundigen, de 'snotneuzen van 35' die menen hem - jarenlang ervaring in de bouw, verstand van architectuur en oude gebouwen - iets te kunnen vertellen over zettingsschade en fundamenten. ''Ze wilden de kerk in met een hoogwerker van een ton om de scheuren in kaart te brengen. Een tón! Een kerk uit 1250 met gráfkelders! O nee, dat gaat niet gebeuren. Uiteindelijk zijn ze op een ladder gaan staan met een camera op een lange stok. Mocht eigenlijk niet van de arbo. Maar ja. Ben je gek zeg.''

Regeltjes

Het is die houding, zeggen de hulpverleners en de onderzoekers, die het zoveel erger maakt dan zou hoeven. De regeltjes. Och, zegt De Vries, wat hij allemaal te horen krijgt in de spreekkamer. Over hoe de Nam en het Centrum Veilig Wonen met de bewoners omgaan. De kilte, de zakelijkheid. ''Daar lusten de honden geen brood van.'' Als er, zegt hij, iets meer begrip voor de mens was, zou het al een heel ander verhaal zijn.

Je huis, je haard, dat is de basis van je bestaan. En die basis is nu uit zijn verband

Ina Blink

Dat beaamt Ina Blink. Zij werkt bij Stut en Steun, het steunpunt dat werd opgericht toen de reguliere telefoon van de Groninger Bodem Beweging non-stop roodgloeiend stond en de GBB'er met telefoondienst het niet meer aankon. ''Eindelijk, iemand die naar me luistert'', hoort ze vaak.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

© Kees van de Veen

Stut en Steun geeft informatie en laat de opties zien, maar adviseert nadrukkelijk niet. Want, zegt Blink, dat is voor velen nu net de bron van de frustratie, dat ze de controle kwijt zijn over hun eigen leven. ''Gedupeerden zien vaak door de bomen het bos niet meer, ze komen hier met al hun papieren en wij helpen ze alles op een rijtje te zetten. Dat kan de basis zijn om de zaken vlot te trekken.''

Dat er behoefte aan is, bewijzen de cijfers. In anderhalf jaar ging Stut en Steun van vijf naar negen parttimers. De problemen worden steeds complexer, zegt Blink. ''Mensen hebben het gevoel dat ze niet gehoord worden, dat ze niet zichtbaar zijn. Je huis, je haard, dat is de basis van je bestaan. En die basis is nu uit zijn verband.''

Ontworteling is iets heel ingrijpends dat niet onderschat mag worden, zegt Jacobine Gelderloos. Zij promoveert bij de Protestants Theologische Universiteit op de rol van de kerk op het platteland van Groningen en Noord-Brabant en is ook betrokken bij het Platform Kerk en Aardbeving. En derhalve bij de herdenking, vanavond. Vanuit twee plekken lopen wandelaars naar de monumentale Plaats Melkema aan de rand van Huizinge met een koffer of rugzak, als Groninger vluchtelingen, om hun ontheemdheid te symboliseren. Het beeldbepalende horecapand werd twee jaar geleden vanwege bevingsschade gesloten.

Kwaad daglicht

Niet iedereen zit te wachten op de herdenking, vertelt Reint Wobbes, wandelend langs een boerderij die pas door de Nam is opgekocht en die van hem 'nooit weg mag'. Ze willen 'die trammelant' niet. Wat als ze ooit nog eens hun huis willen verkopen? De herdenking zet Huizinge in een kwaad daglicht, zeggen ze. Woest maakt het Wobbes. Hij blijft even staan, zoals wel vaker tijdens de wandeling, om zijn woorden kracht bij te zetten. Hij wijst naar een denkbeeldige gesprekspartner die hij streng toespreekt. ''Als ik dat hoor, zeg ik: nee, jíj doet dat. Jíj zet Huizinge in een kwaad daglicht! Je huis, dat is je tweede huid. Je húis! Waar je kinderen zijn geboren, je ouders overleden, al die herinneringen! Hoe bestáát het dat je daar zo onverschillig mee omspringt?''

De bevingen verdelen gezinnen, geliefden, de maatschappij. Er zijn echtparen waarvan de ene partner wél en de ander niet weg wil uit Groningen. Er zijn buren van wie de ene geen, de andere wél een vergoeding krijgt. Of een nieuw huis. Dat zet kwaad bloed. In Opwierde-Zuid, de wijk in Appingedam die in zijn geheel wordt versterkt - 400 woningen - is verdeeldheid omdat één type huis niet opnieuw wordt gebouwd. Ja, verzucht Katherine Stroebe, die versterking wordt nog wat. In eerste instantie brengt een gezamenlijk onheil verbroedering: Groningers stappen niet snel naar een hulpverlener, maar veel gedupeerden praten wél met buren en dorpsgenoten, Stroebe merkt het bij de mensen met wie het relatief goed gaat, die hebben veel sociale contacten, kunnen hun ei kwijt. ''Veel mensen zeggen dat de aardbevingen zorgen voor solidariteit. Maar als mensen niet goed worden bijgestaan bij de versterking, zou dat die positieve effecten tenietdoen. Dan wordt de gemeenschap uit elkaar getrokken.''

Ook Jacobine Gelderloos houdt haar hart vast: hebben mensen wel een idee wat ze te wachten staat? In december werd bekend dat de versterking ingrijpender was dan van tevoren gedacht. ''Een predikant uit Appingedam zei in eerste instantie dat niemand zich echt druk maakte. Maar een paar maanden later vroeg ze toch of ik niet even kon langskomen.'' Een predikant die na de vuurwerkramp in Enschede mensen bijstond, werkt nu in Groningen, vertelt Gelderloos. ''In Enschede wist iedereen meteen hoe erg het was. Hier valt het kwartje bij iedereen op een ander moment. Dat leidt tot conflicten: de ene ziet het drama, de ander bagatelliseert het. Die verdeeldheid werkt door in vriendschappen, in relaties. Dit is een ramp in slow motion.''

Het gaat om recht­vaar­dig­heid. Om veiligheid die in het geding is en om autoriteiten die dat helemaal niets kan schelen

Reint Wobbes

Het verbaast psycholoog De Vries, zegt hij, dat er geen hardere acties zijn geweest, dat de Groningers alles zo geweldloos over zich heen laten komen. De voedingsbodem voor radicalisering is er zeker, zegt hij. ''Misschien is het momentum wel voorbij. Ik vermoed dat de Groningers zich morrend in hun lot schikken.''

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding noemt Groningen eenmaal, in zijn publicatie Dreigingsbeeld, die vier keer per jaar verschijnt. Hij meldt een intensivering, professionalisering en verharding van de acties in 2014, mede ingegeven door de inmenging van milieuorganisatie GroenFront!

Katherine Stroebe erkent dat er indicatoren zijn die kúnnen, dus niet per se hoeven, leiden tot radicalisering: een sterk gevoel van onrechtvaardigheid, het gevoel in de steek gelaten te worden door de instanties. Maar, zegt zij, voor échte acties of aanslagen is nog een belangrijke factor nodig. ''Daarvoor moet er een groep zijn die geen bezwaar heeft tegen geweld, waartoe mensen zich aangetrokken voelen. Of dat hier het geval is kan ik niet inschatten.''

Plastic schoorstenen

De avond valt in Huizinge, het is fris voor de tijd van het jaar. Dikke, donkere wolken pakken zich samen, aanzwellend drama. Reint Wobbes wijst links en rechts naar schoorstenen op de daken van zijn dorp. De oorspronkelijke stenen exemplaren werden te onveilig. Wie die bij een grote knal boven op zich krijgt is nog niet jarig, en dus kwamen er plastic schoorstenen. ''Je ziet het meteen, het is net Lego'', moppert Wobbes. ''Ik hoef die troep er niet op hoor.''

Bang is hij niet, zegt hij, wel boos. ''Het gaat om rechtvaardigheid. Om veiligheid die in het geding is en om autoriteiten die dat helemaal niets kan schelen.''

En het doet pijn, die scheuren in zijn geliefde Groningen. ''De bebouwing, het landschap, het gaat me aan het hart. Aan de ene kant is het van reclame en zus en zo en kom naar Groningen. En tegelijkertijd buigen ze voor het geld en maken ze de hele provincie kapot.''

Deel dit artikel

mijn vader zei altijd: de huisarts mag dan gestudeerd hebben, hij heeft alleen maar verstand van steenpuisten

Reint Wobbes

Je huis, je haard, dat is de basis van je bestaan. En die basis is nu uit zijn verband

Ina Blink

Het gaat om recht­vaar­dig­heid. Om veiligheid die in het geding is en om autoriteiten die dat helemaal niets kan schelen

Reint Wobbes