Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het creëren van nepnieuws hoort niet tot de journalistieke ambitie van Trouw

Home

Adri Vermaat

Adri Vermaat © Maartje Geels
Ombudsman

In acht kantjes tekst met doorwrochte toelichting stelde een lezer de vraag of Trouw journalistiek voldoende doet om desinformatie te voorkomen. 

Met ‘nepnieuws’ doelde hij niet op Russische of andere stichters van verwarring. Hij wees naar media waarvan hij vermoedt dat ze met de schijn van objectiviteit de lezer in een ‘gewenste richting’ sturen en meent met enkele voorbeelden dat dit ook voor deze krant zou kunnen gelden. 

Lees verder na de advertentie

Over de berichtgeving rond de ­benoeming van Brett Kavanaugh bij het Amerikaanse hooggerechtshof en andere maatschappelijke thema’s bij die kwestie, gooit deze lezer een volle emmer leeg. Voor hem hebben onevenwichtige berichtgeving en ongewenste publieke beïnvloeding zijn wantrouwen jegens ook de traditionele media in Nederland aangewakkerd. 

Dat het mediavertrouwen een krachtige reactie zal oproepen, is in zijn optiek een kwestie van tijd. ‘Een deel van het publiek laat zich beïnvloeden, een ander deel gaat nattigheid voelen en verliest zijn vertrouwen in de media. Dat laatste is in de VS gebeurd. [...]’. In dit verband noemt hij kranten en tijdschriften als The New York TimesThe Washington Post en The New Yorker, die hij een kwalijke rol toedicht in de kwestie-Kavanaugh. De journalisten van die media zouden om zijn benoeming te voorkomen ‘wanhopig’ hebben gezocht naar meer, voor hem belastend ­materiaal.

Suggestief

Toegespitst op Trouw: het artikel waarover de lezer zijn scepsis uit en dat hij op vijf punten ‘fileert’, stond 5 oktober in Trouw onder de kop: FBI-rapport over Kavanaugh bevat ‘niets nieuws’. Het betrof een door de redactie herschreven artikel waarvan persbureaus de bron vormden. Naar de overtuiging van de lezer waren toon en inhoud suggestief en selectief. Dit gaf hem en mogelijk andere lezers een ‘anti-Kavanaugh-perspectief’, terwijl het toch een ogenschijnlijk zuiver, feitelijk nieuwsbericht betrof. Was dit niet de opmaat naar nepnieuws?

Persbureaus schrijven niet specifiek
voor Trouw. De redactie maakt er
jour­na­lis­tiek zakelijk gebruik van.

Zoals al eens gememoreerd is ­uitsluitend de redactie verantwoordelijk voor de inhoud van de krant. Dat geldt ook voor geheel of gedeeltelijk van persbureaus overgenomen en door de redactie herschreven ­berichten. Persbureaus schrijven niet specifiek voor Trouw. De redactie maakt er journalistiek zakelijk gebruik van. Vanuit dat perspectief is het praktisch onmogelijk om ­artikelen van persbureaus te ­checken op feiten. Dat lezers soms moeite hebben met toon en inhoud van artikelen over vooral slepende, geruchtmakende onderwerpen of die berichtgeving zelfs afkeuren, is begrijpelijk. Lezers vormen voor zichzelf een mening over een kwestie en reageren zodra zij een eenzijdige journalistieke benadering ervaren.

Toon en inhoud

Bij de berichtgeving over Kavanaugh als geheel vond ik dat laatste niet het geval. Dat risico is er wel altijd. Ik memoreer aan veranderende journalistieke normen en werkwijzen. Ethisch mag er verschillend over worden geoordeeld, maar spitten in andermans leven is inmiddels exemplarisch voor een deel van de journalistiek. Aangemoedigd door #MeToo en incidenten in de politiek zijn die journalistieke werkwijzen alleen maar versterkt. In het Trump-tijdperk geldt dat voor Amerika in nog sterkere mate. Een beschadigd imago, terecht of onterecht, is altijd het resultaat.

Het risico van onbetrouwbare ­berichtgeving zal toenemen ­naarmate meer media eenzijdig ­berichten over een onderwerp. Maar ook dan is er geen aanleiding te ­veronderstellen dat media lezers ­bewust in een valse fuik laten lopen. Of toch? In een artikel van 4 september over extreem-rechts in Duitsland citeerde Trouw een SPD-politicus die zei dat de rechts-liberale AfD ‘zijn masker heeft laten vallen’. In het inhoudskader op de voorpagina werd die zin zonder aanhalingstekens met verwijzing naar het artikel herhaald. De lezer kon dat als misgreep zien, maar ook als oordeel. Iets wat de krant moet voorkomen, is dat lezers hieraan de conclusie verbinden dat ze nepnieuws verspreidt.

Ombudsman Adri Vermaat van Trouw bespreekt journalistieke dilemma’s en kijkt kritisch naar de werkwijze van de redactie. Zijn eerdere artikelen leest u hier. Reageren? Stuur een mail aan ombudsman@trouw.nl.

Deel dit artikel

Persbureaus schrijven niet specifiek
voor Trouw. De redactie maakt er
jour­na­lis­tiek zakelijk gebruik van.