Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het brandt en wij zijn met geneuzel bezig

Home

Elma Drayer en Lodewijk Dros

Er is een omslag aan de gang in reformatorisch-evangelisch Nederland. Onwrikbaar geachte principes ondergaan een subtiele facelift, met wellicht verstrekkende gevolgen. Of valt dat wel mee? Aflevering 7 (slot): prof. dr. ir. J. Blaauwendraad, hoogleraar Civiele Techniek in Delft en publicist. ,,Ze zeggen dat er rust nodig is. Dan zeg ik: op het kerkhof heb je ook rust.''

'Mijn vrouw zei: schrijf nou niet nóg een boek. Het wordt alleen erger.'' Droog: ,,Tot nu toe heeft ze gelijk gekregen''.

Vorig jaar verliet Blaauwendraad de gereformeerde gemeente waarvan hij negentien jaar lang diaken was geweest. ,,Het werd grimmig. Ik was al uitgesloten van het Heilig Avondmaal, je zag de volgende stap aankomen.'' De hoogleraar zucht. ,,Het is een besloten kring die weinig toelaat. Er heerst een angstcultuur.''

Johan Blaauwendraad (1940) groeide op in Scherpenzeel, hartje bible belt. Dertien jaar was hij, toen er in de Gereformeerde Gemeenten (GG) weer eens ruzie uitbrak over de ware leer. Zijn ouders gingen mee met de ultra-rechtzinnige dr. C. Steenblok. Diens nieuwe kerkgemeenschap noemde zich: Gereformeerde Gemeenten in Nederland. Kort samengevat vond doctor Steenblok dat 'het heil' uitsluitend aangeboden moest worden aan 'schuldverslagen zielen' -de wedergeborenen. Voor alle anderen had het tóch geen zin, voor hen had God het niet bedoeld. ,,Zo ben ik gebakerd'', zegt Blaauwendraad.

Na de lagere school mocht hij doorleren -een technische studie: dat leek veilig, want waardenvrij. ,,Nu weet je beter.'' In Delft ontmoette hij bij de reformatorische studentenvereniging andersoortige gelovigen, 'ruimer en belezener'. ,,Ik was zelf toen nog fel. Er was maar één ware kerk, zonder welke je niet zalig kon worden. Achteraf schaam ik me over hoe ik tekeerging. Ontzettend radicaal. Ik schroomde niet om anderen te beschuldigen van gruwelijke zielsmisleiding. Pas heel laat werd ik geestelijk volwassen.''

In Delft begonnen de vragen te knagen, zegt hij. ,,Ten diepste zijn daar de zaden gelegd. Je wordt toch tot een kritisch mens opgeleid.'' Midden jaren zeventig sloeg Blaauwendraad -inmiddels getrouwd met een vrouw uit dezelfde denominatie 'maar minder radicaal gebakerd'- aan het zwerven. ,,We waren het beu dat er op de kansel voortdurend werd afgegeven op die andere GG. Terwijl die scheuring toen al twintig jaar oud was.'' Het echtpaar keerde terug naar de 'moederkerk'. ,,Een verademing: het gemeenteleven was gezelliger, het taalgebruik minder antiek. Maar we hadden niet door dat we onder dezelfde prediking zaten, in dezelfde moeilijkheden terechtkwamen. De grote overeenkomsten hoorden we eerst niet.''

Blaauwendraad kreeg steeds meer moeite met zijn dominee in Gouda: ds. A. Moerkerken, tegenwoordig rector van de Theologische School van de GG. Diens prediking vertoonde steenblokkiaanse trekken. ,,Een uiterst geremde aanbieding van het heil, met nauwelijks nog enige betekenis van de kinderdoop. Ik herinner me hoe hij bij een doopbediening het beeld gebruikte van de kerk als boerderij. De wedergeborenen zitten binnen, in het gebouw. Een baby'tje dat wordt gedoopt, zei hij, wordt buiten tegen de muur aangelegd. Inderdaad, letterlijk in de kou.''

Blaauwendraad zucht wéér. ,,Mijn nood werd: dit spoort niet met wat ik in de Schrift lees, niet met de liturgische formulieren, niet met de Geloofsbelijdenis, met de Heidelbergse Catechismus. Het is ruis.'' Vooral Nederlandse ruis, dat ook nog. ,,Ik vond: we moeten gewoon terug naar Gods Woord.'' Hij besloot een boek te publiceren, gebaseerd op een discussiestuk dat hij had geschreven voor zijn kerkenraad. ,,Die notitie bleek al te circuleren door het hele land.''

Dat eerste boekje -'Het is ingewikkeld geworden', 1997- was 'heel vriendelijk', zegt Blaauwendraad. 'Honderden' brieven kreeg hij van medestanders, maar de kerktop zweeg. In 2000 verscheen 'De leer tegen het licht'. ,,Daarin was ik scherper. En toen schoten ze in de stress. Tijdens de classisvergadering waarin ze mijn publicaties bespraken heeft zegge en schrijve één ouderling mij openlijk gesteund. Die zei: deze problemen leven ook onder onze jongeren. Een predikant kwam langs. In het eerste boek, zei hij, ging u terug naar de Nadere Reformatie, nu naar de Reformatie. Woordelijk zei hij: ,,That is a bridge too far''.

In mei 2001 verliet Blaauwendraad zijn kerkgemeenschap, met achterlating van een Open Brief. De kerkleiding was not amused: de dissident had niet de openbaarheid mogen zoeken, maar 'de kerkelijke weg' moeten bewandelen. ,,Dat heb ik welbewust geweigerd. Ik ken vele voorbeelden van mensen die dat hebben gedaan. Er komt een commissie, die keurt het stuk af. En het grondvlak hoort nooit iets. Mij wordt polarisatie verweten, en dat klopt. Maar op een gegeven moment moet je kiezen. Zij zeggen dat er rust nodig is. Dan zeg ik: op het kerkhof heb je ook rust.''

Hij vertegenwoordigt, zegt hij, een niet-onaanzienlijke stroming in de GG. ,,Ik denk dat ongeveer dertig procent van de leden mijn opvattingen deelt. Van de vijftig predikanten dragen zeker vijf me openlijk een goed hart toe.'' Ds. C. Harinck uit Terneuzen publiceerde vorig jaar een boek 'waarin hij niet onduidelijk is'. ,,Dat is een grote steun voor mij. Het heeft mij aangenaam verrast dat het proces niet stopt -ook al moest Blaauwendraad vertrekken.'' Het gerucht gaat dat de kerkleiding grote druk heeft uitgeoefend om het boek niet te publiceren. ,,Ds. Harinck is een oude baas van bijna zeventig, hij staat in zijn laatste gemeente. Die kan zich een ander geluid permitteren. Zijn boek is nu aan zijn vierde druk.'' Geheimzinnig: ,,En ik verwacht op termijn wel nieuwe publiciteit''.

Andere predikanten, zegt Blaauwendraad, zijn nachtdiscipelen, als Nicodemus: die zijn het wel met hem eens, maar ze zwijgen om den vreeze der Jooden wil. ,,Die wéten dat twee derde van het kerkverband anders denkt. En daar heb ik begrip voor. Ruchtbaarheid geven aan afwijkende opvattingen geeft last. Word je niet meer gevraagd voor adviseurschappen.'' Vergeet niet, zegt hij, dat GG-dominees 'heel afhankelijk' zijn. ,,Ze kennen er geen pensioenfonds. Afzetting betekent het verlies van je oudedagsvoorziening.''

Steenblokkianen lijken nu de landelijke kerkgemeenschap te domineren. ,,Vaak oudere predikanten die zeer gezaghebbend zijn. Een onbeheersbare groep. De kerkleiding is bang voor escalatie.'' De schelp is nu weer even dicht, zegt hij. ,,Maar op de langere termijn gaat er iets gebeuren. Je ziet dat er overal bressen zijn geslagen. De reformatorische wereld zit veel minder dicht dan vroeger. Radiogebruik is algemeen, kinderen gaan naar scholen waar ze met ruimere christenen in aanraking komen. Er is te veel in beweging om het nog te kunnen stoppen.''

Bekruipt Blaauwendraad -tegenwoordig lid van een gereformeerde-bondsgemeente- weleens het gevoel dat hij bezig is met een achterhoedegevecht? Hij is even stil. Dan: ,,Ik zal u eerlijk zeggen, ik geneer me voor dit onderwerp. De wereld staat in brand, en wat doen wij? Daarmee vergeleken zijn wij met geneuzel bezig.''

Deel dit artikel