Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het blinde meisje en de radio

Home

SOFIE MESSEMAN

De bestsellende oorlogsroman van de Amerikaan Anthony Doerr leest als een (ietwat ouderwetse) ode aan techniek en vooruitgang

De vuistdikke roman 'Als je het licht niet kunt zien' is een ware pageturner. De massieve dosis informatie die de Amerikaanse schrijver Anthony Doerr (1973) voor zijn tweede roman heeft verzameld, valt telkens netjes op zijn plaats. Het verhaal speelt zich af in Frankrijk en Duitsland, tijdens en voor de Tweede Wereldoorlog. Doerrs Franse protagoniste is het blinde meisje Marie-Laure, zijn Duitse hoofdpersoon is Werner Pfenning. De twee zullen elkaar helemaal aan het eind ontmoeten, zij het slechts gedurende één dag.

Dat beide kinderen (in 1934 nog kind, in 1945 haast volwassen) een ouder hebben verloren, geeft het boek meteen een hoog Dickensgehalte, zij het dat het er allemaal een stuk minder grimmig aan toe gaat. Hoewel Marie-Laure geen moeder heeft, doet haar vader alles om haar als blinde zelfstandig te maken. Een van de meest aandoenlijke elementen in het boek zijn de vele maquettes van kleine huisjes die de vader, slotenmaker in het Nationaal Museum voor Natuurlijke Geschiedenis in Parijs, voor zijn dochter in elkaar knutselt. Zo bouwt hij hun hele Parijse buurt na. Door aan de huisjes te voelen, moet zijn dochter leren hoe de straten in elkaar zitten. Na veel oefenen, slaagt Marie-Laure erin alleen naar buiten te gaan en zich te oriënteren in een wereld die verder 'donker' voor haar blijft.

Werner Pfennig groeit samen met zijn zusje Jutta op in een weeshuis in Zollverein in de buurt van Essen. Het is geen doorsnee weeshuis, maar een warm nest, gerund door een uiterst moederlijke vrouw. Werner heeft een bijzonder talent voor techniek. Met een paar gevonden voorwerpen slaagt hij erin een heuse radio in elkaar te knutselen. Als zijn gave wordt opgemerkt door een nazi-commandant, wordt hij toegelaten tot een nationalistische school waar jongens bikkelhard en grimmig worden opgeleid tot een soort elite van het Derde Rijk. Ook daar wordt Werner overigens opgemerkt. Hij mag zijn kennis van radio's perfectioneren om via driehoeksmeetkunde vijandige radiozenders te traceren. De hoofdstukken over de nazi-school behoren tot de beste van het boek. Het zijn gedetailleerde verslagen van hoe een groep jongens leert om alles wat 'zwak' is te verachten. In een van de 'jachtpartijen' op een 'zwakkere' medescholier, waarbij de groep wordt aangemaand de trage loper in te halen en te vermorzelen, wordt Werners vriend Frederick dermate gemolesteerd dat hij er een blijvend hersenletsel aan overhoudt.

De rode draad in 'Als je het licht niet kunt zien' is de immense fascinatie voor wetenschap en techniek. Zo komen we via een boek van Hertz alles te weten over radiogolven en leren we via Werners opleiding een en ander over driehoeksmeetkunde. Marie-Laure is dan weer kind aan huis in het Museum van Natuurlijke Geschiedenis in Parijs. Het blinde meisje brengt er haar dagen door en luistert gefascineerd naar de verhalen van de collega's van haar vader. Die gaan over schelpen, weekdieren, aardlagen en verdwenen soorten. Ook verslindt ze boeken, waaronder Jules Vernes 'Twintigduizend mijlen onder zee' en Darwins 'Reis met de Beagle'. Door dat alles heen klinkt een soort vooruitgangsgedachte die sterk negentiende-eeuws aandoet, wat natuurlijk de fascinatie bevordert, maar tegelijk ook wat naïef overkomt. Wellicht is het Doerrs bedoeling geweest om de vooruitgang af te zetten tegen de gruwel van het nazisme, al komt dat niet altijd goed uit de verf.

Marie-Laure en Werner zullen elkaar uiteindelijk ontmoeten in het belegerde Bretagne, als Saint-Malo in brand staat na een bombardement van de geallieerden. En laat het nu toevallig via de radio zijn dat Werner het blinde meisje op het spoor zal komen. En laat Marie-Laure's grootvader, toen hij in Duitsland woonde, nou toevallig altijd geluisterd hebben naar Werners radio-uitzendingen over wetenschap. Dat is misschien een beetje te veel toeval om geloofwaardig te zijn, maar het helpt natuurlijk wel om het verhaal rond te krijgen.

Het vreemde aan dit boek is dat de schrijver niet goed kan kiezen tussen genres. Enerzijds heeft zijn roman een hoog technologisch gehalte, anderzijds heeft het iets van een sprookje voor volwassenen. Het sprookjesachtige zit in een bijkomende verhaallijn rond een mysterieuze edelsteen - 'De zee der vlammen' - die bewaard wordt in het Parijse museum en die bij de inval van de Duitsers in veiligheid wordt gebracht. De legende wil dat de steen de eigenaar ervan beschermt, maar dood en verderf zaait in zijn omgeving. Dat de Duitse edelsteenkundige Von Rumpel naarstig op zoek gaat naar de steen, is een verhaallijn die de schrijver misschien beter achterwege had kunnen laten. Het personage is dermate clichématig in zijn slechtheid dat het weinig toevoegt, behalve dan een paar queeste-achtige passages.

Anthony Doerr is meesterlijk in zijn beschrijving van de belegerde stad Saint-Malo. Hij laat de bommenwerpers vertrekken, toont hoe de bommen neerkomen en troont ons vervolgens mee de brandende stad in, waar mensen in kelders geblokkeerd zitten onder hele tonnen puin en waar de huizen dagenlang blijven branden. Daar staat tegenover dat Doerrs morele overwegingen relatief ongeloofwaardig blijven. Werners zusje Jutta lijkt niets met de nazi's op te hebben, terwijl Werner als een soort meeloper wordt afgeschilderd, maar dat gegeven blijft zo embryonaal dat het haast melig overkomt. Hetzelfde geldt voor vriend Frederick, die op de nazi-school weigert aan een paar gruwelijkheden mee te doen, maar verder als personage zo weinig wordt uitgediept dat zijn daden geloofwaardigheid missen.

Het hele kunnen van Doerr in deze roman zit met andere woorden in de grote oorlogstaferelen - bombardementen, vluchtelingenstromen - en in zijn gefascineerde beschrijving van wetenschap en techniek. Die beschrijvingen zijn overigens stilistisch niet altijd even geslaagd. Als lezer struikel je over manke vergelijkingen als 'geruchten die bontgekleurd als een shawl de ronde doen' of nietszeggende zinnen als 'Hij rookt zoveel dat hij zelf wel in as lijkt te veranderen'. Ook is het moeilijk voorstelbaar dat iemand 'kan horen hoe zijn eigen hartslag de haartjes in zijn oren doet trillen'. Dat de schrijver niet goed kan kiezen tussen genres, heeft gevolgen. Want de oorlogsangst wordt dan wel ijverig het verhaal ingepompt, je waant je ook altijd in een soort avonturenboek waarvan de goede afloop als het ware vooraf gegeven is.

Anthony Doerr : Als je het licht niet kunt zien (All the Light We Cannot See) Vert. Eefje Bosch. The House of Books; 543 blz. euro 19,95

FOTO ANP

Anthony Doerr



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie