Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het besef van de dood is essentieel om goed te leven

Home

Jean-Jacques Suurmond

Magere Hein is jullie beste collega, zeg ik tegen een zaal vol kerkelijk werkers. Niet dat ik iets tegen hen heb. Toen ik predikant van een wijkgemeente was vertaalde ik met mijn voeten tegen de warme radiator bijbelteksten, terwijl de kerkelijk werker kleumend op zijn fietsje bij de gemeenteleden langs ging. Ik zag dat het goed was.

Besef van de dood is essentieel om goed te kunnen leven. Etty Hillesum die zich in de Tweede Wereldoorlog inspande voor de gevangenen in doorgangskamp Westerbork, zegt het zo: ’Het klinkt bijna paradoxaal: door de dood buiten zijn leven te sluiten, heeft men nooit een volledig leven en door de dood binnen zijn leven op te nemen, verruimt en verrijkt men zijn leven.’

De dood herinnert ons eraan dat het leven niet vanzelfsprekend is. Voor zoiets persoonlijks als je eigen geboorte heeft geen mens ooit toestemming gegeven, laat staan daaraan bewust meegewerkt. Ineens was je er, zomaar.

Het besef dat we er evengoed niet hadden kunnen zijn, leidt tot een gevoel van verwondering: ik ben er, ik leef, hoe kan dat? Deze verwondering en dankbaarheid liggen aan de oorsprong van religie. Maar ook vrees en ontzag. Want als we het leven zomaar gekregen hebben, geheel buiten ons om, kan het ons ook zomaar weer afgenomen worden. Zoals Job uitriep toen hij hoorde dat zijn kinderen gestorven waren: ’De Eeuwige heeft gegeven, de Eeuwige heeft genomen, de naam van de Eeuwige zij geprezen.’

Velen echter vinden het feit dat ze er net zo goed niet hadden kunnen zijn, geen goed idee. Ze gaan daarom bewijzen dat de wereld zonder hen ondenkbaar is. Ze gaan betekenis aan hun leven geven, hun bestaan rechtvaardigen, om het met een term uit de Reformatie te zeggen. Ze doen alsof ze hun eigen schepper zijn. Goden met een anus, noemt de antropoloog Ernest Beck er hen.

Becker laat zien hoe ze een klein wereldje met een warme radiator binnen het vijandige heelal scheppen. Dat wereldje heet cultuur. Sociale en maatschappelijke rollen zoals vader of moeder, partner of mantelzorger, arts of winkelier geven betekenis aan het leven. De hele maatschappij vormt een zingevingsysteem. Mensen worden bevestigd in hun bestaan door een salaris, de waardering van een klant of een foto met je zelfgevangen karper in het plaatselijke krantje. De onophoudelijke stroom amusement die uit de tv en computer komt overstemt het suizen van de grimmige zeis in de verte.

Door de dood buiten te sluiten, geeft cultuur een gevoel van zin. Dat leidt tot een onvolledig leven, zegt Hillesum. Mensen zijn bijvoorbeeld niet voorbereid op tegenslag als een chronische ziekte of invaliditeit, of op de ouderdom. Ze voelen zich maatschappelijk uitgerangeerd, dat hele zingevingsysteem laat hen in de steek. Wie ben je nog? Wat heeft je leven nog voor zin?

Religie, daarentegen, helpt om de dood onder ogen te zien. Dat is een enorme verruiming en verrijking. Je beseft dat het leven een geschenk is. Het pure feit dat je zomaar bestaat, lichaam en bloed bent, is al het tastbare bewijs dat je door God gewenst bent. Wij hoeven niet aan te tonen dat we er mogen zijn. Dat we bestaan is op zichzelf al ’tof’, zegt God op zijn Hebreeuws in het scheppingsverhaal. Dat is de diepste zin van elk leven.

Wanneer wordt een pastor erbij geroepen? Vaak wanneer mensen de dood niet meer langer kunnen buitensluiten. De zeis van Magere Hein haalt scherp de illusie onderuit, de leugen dat we als onkwetsbare goden door het leven gaan. Want iemand gaat dood, toekomstplannen vallen in duigen, kinderen gaan een zorgelijke weg, je baan komt op de tocht te staan, je relatie wankelt.

Zolang pastores hun eigen eindigheid ontkennen, zullen ze de pijn van zulk leed keuvelend vermijden. Ze zullen een toedekkend gebed uitspreken waarin God beleefd doch dringend verzocht wordt om deze tumor te genezen of die dochter weer op het rechte pad te brengen. Zo worden mensen verder ingemetseld in de illusie dat het leven eindeloos beheersbaar zou zijn.

Pastoraat dat bevrijdt ondersteunt mensen daarentegen om de pijn te voelen. Die pijn is precies de wekroep uit de culturele waan dat we onsterfelijk zijn. Zulk pastoraat zal in gebed God danken dat uit dit leed maar weer eens zonneklaar blijkt dat het leven onvanzelfsprekend is, een wonderlijke gave, genade. ’De naam van de Eeuwige zij geprezen.’

Vlak voordat ze op transport werd gezet naar Auschwitz waar ze vermoord zou worden, schreef Etty Hillesum: „Ik ben wat men noemt ziek en bloedarm en bedlegerig en toch is iedere minuut zo vruchtbaar tot aan de rand Ik moet het je altijd weer toejubelen, mijn God: ik ben je zo dankbaar dat je me zo’n leven hebt willen geven.”

Een betere vertaling van de Bijbel is er niet.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel