Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het beest in de Amsterdamse ouder is los

Home

Laura van Baars

© Eline Schipperen

Hoogopgeleide Amsterdamse ouders leggen zich er niet bij neer als ze hun kind niet kunnen geven wat ze misschien het allerbelangrijkst vinden: een goede middelbare school. Het nieuwe, omstreden lotingssysteem kan scholen wél gelijkwaardiger maken. Exit elitescholen.

Zelden kun je een stad zo diep in de ziel kijken als Amsterdam in het voorjaar. Het zijn de maanden dat ouders met hun achtstegroepers open dagen van middelbare scholen bezoeken, voorkeurslijstjes aanleggen, inschrijven, meeloten en uiteindelijk een plek krijgen aangeboden.

Zes- van de achtduizend Amsterdamse leerlingen mogen komend jaar beginnen op de school die hen het fijnst lijkt. Tweeduizend kinderen moesten genoegen nemen met een school lager op hun verlanglijstje. 375 kinderen vielen zelfs buiten hun top-3 van door hen uitgekozen scholen. Meestal zetten die zich na een dagje huilen wel over de teleurstelling heen. Maar ouders blijven woest. Want de keuze voor een school zegt alles over wat je belangrijk vindt in het leven van je kind. En hoewel sommige ouders doorgaans liever hun tong afbijten dan het toe te geven, blijkt nu dat zij die school in een armere buitenwijk, die vaak helemaal niet zo slecht is, toch niet geschikt vinden voor hun kroost.

Bijeffect
Hoewel Amsterdam, na jaren van lotingsleed, de pijn dit jaar juist had willen verzachten door een nieuw lotingssysteem in te voeren, is de woede groter dan ooit tevoren. Het systeem blijkt erg ingewikkeld. Bovendien zit er een bijeffect aan dat ouders niet kunnen verkroppen: in een klas kunnen twee kinderen naast elkaar zitten die allebei teleurgesteld zijn in de school die ze kregen toegewezen, terwijl ze, als zij zouden ruilen, allebei dolblij gemaakt worden met een plek op hun favoriete school.

Een kind dat geplaatst is op een school waar hij echt niet heen wilde (tiende plaats op zijn voorkeurslijstje), zou via een ruil toch nog kunnen belanden op nummer 1. En toch mag dat niet.

Zo is er elk jaar wel weer wat in Amsterdam dat het beest in de ouder losmaakt als het aankomt op de schoolkeuze van het kind. Hoe komt het dan toch dat de gevoelstemperatuur steeds tot recordhoogte stijgt in de hoofdstad? Er bestaat een zeer actieve Stichting Vrije Schoolkeuze van ouders, en voor het gemeentebestuur met 'onderwijspartij' D66 is die vrije schoolkeuze een belangrijk ideaal. Voor de nieuwe plaatsingsmethode, die verloopt via de computer op basis van lotingsnummers en voorkeurslijstjes, wonnen twee economen een Nobelprijs.

Lees verder na de advertentie
Meestal zetten die zich na een dagje huilen wel over de teleurstelling heen. Maar ouders blijven woest

© anp

In Boston had die methode namelijk de vrije schoolkeuze enorm verruimd. "Verschil is wel", merkt onderwijssocioloog Sjoerd Karsten fijntjes op, "dat er in Boston er voorheen vrijwel geen vrije schoolkeuze bestond. Iedereen werd er gewoon automatisch op een publieke school geplaatst. Het is typisch Nederlands dat we met onze vrijheid van onderwijs zelf een school mogen uitkiezen. Deze Amerikaanse methode voelt bij ons vooral als een beperking van die vrijheid."

Het probleem in Amsterdam zit hem volgens Karsten allereerst in de grote hoeveelheid elitescholen. Dat zijn bijvoorbeeld bekende gymnasia als Barlaeus, Vossius of Ignatius, hun jongere zusje Het 4e gymnasium, en de populaire havo/vwo-scholen als Geert Groote (vrije school) of het vernieuwende Hyperion. Karsten: "De ouders in Amsterdam zijn zich er erg van bewust dat het uitmaakt met wie je naar school gaat. Dat vinden zij net zo belangrijk als wat je leert. Het is vergelijkbaar met de Britse eliteschool Eton. Denk maar niet dat het onderwijs daar zoveel beter is, maar het zegt meteen heel veel als je erop hebt gezeten. Hoogopgeleide ouders verdiepen zich in die sociale patronen."

Onderworpen
Dat de ouders in Amsterdam zelf steeds hoger opgeleid zijn, leidt tot bredere frustratie. "Want deze ouders kunnen zich er niet bij neerleggen dat ze onderworpen worden aan een systeem waarop de markt geen grip heeft. Het helpt niet als je geld biedt; je draait gewoon in het lotingssysteem mee zoals alle anderen."

Advocate Esther Sprenkeling is zo'n moeder die het onrecht dat haar kind wordt aangedaan bij de kop pakt. Haar dochter kreeg een plek op het Gerrit van der Veen College, op de afdeling met extra vakken muziek en dans. Laat dochter daar nu helemaal niks mee hebben. Zij wilde liever naar de vrije school Geert Groote. Een vader van een meisje dat wel heel graag verder wil in muziek en dans, met een plek op de Geert Grooteschool, wendde zich tot Sprenkeling voor een ruil. Om die ruil mogelijk te maken, spande de advocate met 32 andere ouders een kort geding aan tegen de koepel van middelbare scholen Osvo. Inzet is om het nieuwe plaatsingssysteem dit jaar te beschouwen als een proef. Pas volgend jaar mag er echt niet meer geruild worden. Dan zijn de leerlingen en ouders beter voorbereid, zo is de redering.

Maar wie zegt dat de loting volgend jaar wel in pais en vree zal verlopen? Volgens Sprenkeling zijn er daarvoor nu sowieso te weinig havo/vwo- plekken in Amsterdam. Die zijn de afgelopen jaren wel bijgebouwd, maar niet genoeg. Ook Menno van de Koppel van de Onderwijsconsumenten-organisatie (Oco) zegt dat het nooit rustig zal worden in Amsterdam als het aanbod niet beter aansluit bij de vraag. Aanbod hangt volgens hem niet alleen af van het aantal beschikbare plekken in de stad, maar vooral van plekken op scholen waar leerlingen ook echt graag heen willen.

Het probleem in Amsterdam zit hem volgens Karsten allereerst in de grote hoeveelheid elitescholen

Een leraar geeft uitleg aan de klas op een digitaal schoolbord. © anp

"In de perceptie van Amsterdammers zijn er A-, B- en C- scholen in Amsterdam. De A-scholen zijn veel categorale gymnasia. B-scholen zijn goede scholen, maar met wat minder aanzien. C-scholen zijn scholen die een slechte beoordeling hebben van de inspectie, of er nog steeds nadeel van ondervinden dat ze die ooit hadden. Ouders delen scholen bovendien in op basis van het soort kinderen dat op een school zit. Amsterdamse ouders willen hun kind dus best van een A- naar een B-school laten gaan, maar niet naar een C-school."

De druk op de 'A- en B-scholen' is zo groot, denkt Van de Koppel, omdat die vrijwel allemaal in het centrum van Amsterdam liggen, of in Zuid. Kinderen komen massaal uit alle Amsterdamse wijken naar het centrum en zuid, maar omgekeerd gaat er vrijwel niemand naar buiten. "Ik denk dat je de goede scholen in Amsterdam veel meer zou moeten spreiden. En wat is een goede school? Door je sterker te profileren, trek je misschien een bepaalde doelgroep aan. Wat voor de een aantrekkelijk is, is dat voor de ander niet."

Leidsche Rijn
Een stad als Utrecht, waar dit jaar ook tweehonderd leerlingen werden uitgeloot, kent hetzelfde probleem: vanuit de hele regio willen kinderen in het centrum naar de stad. "Ouders sturen hun kind doorgaans niet graag naar de nieuwe buitenwijk Leidsche Rijn voor een school", zegt woordvoerder Bram Donkers van de scholenkoepel Povo. Maar het verschil met Amsterdam is wel dat er dit jaar maar drie scholen waren die moesten loten. En wie niet terecht kon op het Stedelijk Gymnasium, kon dit jaar wel naar het Christelijk Gym. "Er is bij ons meestal altijd wel een goed alternatief."

Het Amsterdamse lotingsleed wordt vaak beschouwd als een eliteprobleem. De scholen waarop de afgelopen vijf jaar gemiddeld vijfhonderd kinderen per jaar werden uitgeloot, lagen allemaal in het centrum of Zuid. En het ging meestal ook om havo- en vwo-plekken.

Maar lotingsleed heeft zich door het nieuwe plaatsingssysteem ook uitgebreid naar wijken als Nieuw-West, die niet elitair zijn. Een 'C-school' als het Hervormd Lyceum West, dat zich net ontworsteld heeft aan een slecht inspectierapport en met een vrijwel volledig zwarte populatie, kampt nu ook met buurtkinderen die erg teleurgesteld zijn dat ze niet op het Hervormd Lyceum West (HLW) terecht konden.

Verandering
Het HLW timmerde het laatste jaar flink aan de weg. Zeker veertig kinderen werden er uitgeloot. Hieruit blijkt dat zelfs kinderen die naar een 'C-school' willen, risico lopen om daar niet terecht te kunnen. Tegen hun zin komen deze kinderen dan soms op een A-school als een Barlaeus Gymnasium.

Het lotingsleed heeft zich door het nieuwe plaat­sings­sys­teem ook uitgebreid naar wijken als Nieuw-West, die niet elitair zijn

Wat gloort, is dat het elitaire karakter van scholen door de nieuwe plaatsingsmethode langzaam verandert. Zo'n Barlaeus mag niet meer selecteren op Cito-score, maar moet willekeurige, door de computer geplaatste kinderen met een vwo-advies gewoon opnemen.

Dat zou betekenen dat de computer slaagt waar talloze bestuurders faalden: integratie van bevolkingsgroepen op, zelfs de meest elitaire, scholen. "Kinderen die het Barlaeus op hun lijstje zetten, zullen altijd wel een beetje ambitieus zijn", denkt Van de Koppel. "Maar ik verwacht dat in het nieuwe systeem wel meer kinderen het aandurven dan daarvoor. Hoe de cultuur op scholen daardoor zal veranderen, is heel interessant."

Als de elitaire cultuur verdwijnt, zou dat de scheiding van A, B en C-scholen verzachten. En dat geeft de hoofdstad een beetje zicht op echte vrije schoolkeuze.

Als de elitaire cultuur verdwijnt, zou dat de scheiding van A, B en C-scholen verzachten


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Meestal zetten die zich na een dagje huilen wel over de teleurstelling heen. Maar ouders blijven woest

Het probleem in Amsterdam zit hem volgens Karsten allereerst in de grote hoeveelheid elitescholen

Het lotingsleed heeft zich door het nieuwe plaat­sings­sys­teem ook uitgebreid naar wijken als Nieuw-West, die niet elitair zijn

Als de elitaire cultuur verdwijnt, zou dat de scheiding van A, B en C-scholen verzachten