Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het balletje rolt via Nederland

Home

Van onze verslaggevers

Fifa-voorzitter Gianni Infantino. © afp

De Nederlandsche Bank onderzoekt mogelijke witwaspraktijken in het voetbal. Er lopen inderdaad  wonderlijke geldstromen via brievenbusfirma's in Nederland. Miljoenen belanden zo bij partijen die verdachte zijn in het Fifa-corruptieschandaal.

'Dit zijn absoluut nepcontracten', zegt Frank van den Wall Bake. De gerenommeerde sportmarketeer, die geregeld betrokken is bij het opstellen en afsluiten van sport- en sponsorcontracten, draait er niet omheen. De contracten die Trouw en Het Financieele Dagblad hem voorleggen vormen de basis om geld over te maken vanuit een Nederlandse brievenbusfirma naar enkele sportmarketingbedrijven in Latijns-Amerika, die zouden bemiddelen in uitzendrechten voor voetbalwedstrijden. Maar als basis zijn ze dubieus, volgens Van den Wall Bake.

Enkele velletjes
Het valt Van den Wall Bake op dat de contracten zo dun zijn, hooguit enkele velletjes: 'Als je dat relateert aan de bedragen waar het om gaat, enkele miljoenen, dan verwacht je al snel contracten van twintig tot dertig pagina's.' Ook valt hem op dat de bewoordingen vaag zijn: 'In dit soort contracten is exclusiviteit een van de belangrijkste clausules. Je wilt zeker weten dat jij de enige bent die de rechten heeft. Maar in deze contracten ontbreken dergelijke clausules.'

De contracten zijn voor wedstrijden van de Copa Libertadores, het Zuid-Amerikaanse equivalent van de Champions League. De competitie wordt georganiseerd door de Zuid-Amerikaanse voetbalbond (Conmebol). Die geeft verschillende tv-stations in de regio tegen betaling toestemming om die wedstrijden uit te zenden.

Corruptie-aanklacht
Vorig voorjaar, in mei om precies te zijn, bleek dat het daarbij niet altijd netjes toe is gegaan. Althans, dat denkt de Amerikaanse justitie. In een 164 pagina's tellende corruptie-aanklacht tegen bestuurders van wereldvoetbalbond Fifa zegt justitie aanwijzingen te hebben dat er gelden van sportmarketingbedrijven zijn gebruikt om steekpenningen te betalen aan officials van Conmebol, officials die ook bestuurder waren van de Fifa.

Lees verder na de advertentie
Frank van den Wall Bake. © anp

Onder hen is de Uruguayaan Eugenio Figueredo, in de top van Conmebol tot 2014 en vicevoorzitter van de Fifa. Hij wordt in Zwitserland gearresteerd en in december 2015 uitgeleverd aan Uruguay. Volgens de aanklacht heeft Figueredo steekpenningen ontvangen van onder anderen  José Margulies, een Braziliaanse sportmarketeer. Hij is volgens de aanklacht de man achter twee firma's, Somerton en Valente, die als doorgeefluik van de smeergelden hebben gediend.

En dat is precies waarom de contracten die Van den Wall Bake bekijkt zo interessant zijn: het zijn documenten die de geldstroom moeten verantwoorden tussen Valente en de Nederlandse brievenbusfirma Torneos & Traffic Sports Marketing bv (T&TSM), waar de uitzendrechten in zijn ondergebracht. De deskundige ziet er nog meer ongerijmdheden in. Zo betaalt T&TSM jaarlijks 800.000 dollar aan Spoart, een ander bedrijf van Margulies, voor het vermarkten van de uitzendrechten. Van den Wall Bake: "Dat bedrag is ridicuul. Ik zou het nog voor de helft doen. Wat zeg ik, voor een kwart."

Daarnaast staat in een contract tussen T&TSM en Valente dat Valente wordt ingehuurd voor adviezen over de uitzendingen en over de verplaatsing van de teams naar de stadions. "Ja, hoe breng je een team naar een stadion? Per bus lijkt me, met een agent ervoor en erachter. Ook de combinatie met uitzendrechten is krankzinnig. Het gaat om twee heel verschillende competenties." Waarna hij verzucht: "Dit zijn absoluut nepcontracten."

Dat bedrag is ridicuul. Ik zou het nog voor de helft doen. Wat zeg ik, voor een kwart

Frank van den Wall Bake

Gelekte documenten
Opvallend is bovendien dat de bedrijven Van den Wall Bake helemaal niet bekend voorkomen. Niet alleen Somerton en Valente, maar ook nog twee andere die in de contracten worden genoemd: Spoart en Arco Business. 'Als je praat over de verkoop of bemiddeling van uitzendrechten voor een belangrijk toernooi als de Copa Libertadores, dan praat je over grote internationale sportmarketingbureaus zoals IMG of Lagardère. Dat zijn grote spelers, niet dit soort bedrijfjes.'

Van den Wall Bake staat niet alleen in die constatering, blijkt uit de reconstructie die Trouw en het FD konden maken op basis van gelekte documenten van Mossack Fonseca (MF). Dat juridisch adviesbureau uit Panama richt voor klanten allerlei bedrijven op, voornamelijk in belastingparadijzen. In Nederland werkte het jarenlang samen met Frank Sonsma van Mossack Fonseca Netherlands, een trustkantoor dat in Nederland brievenbusfirma's mag beheren. Sonsma neemt in het najaar van 2013 het beheer van T&TSM over van een ander Nederlands trustkantoor, TMF. En hij stuit daarbij op ongerijmdheden.

Om te beginnen is Sonsma al niet duidelijk, waarom T&TSM een ander trustkantoor nodig heeft. Op een vraag aan het hoofdkantoor in Panama krijgt Sonsma als antwoord dat de verstandhouding tussen het sportmarketingbedrijf en het trustkantoor niet meer optimaal is. Volgens T&TSM schiet de dienstverlening tekort en is TMF te duur. Voor nadere vragen kan Sonsma een advocaat van TMF bellen.

Van TMF-jurist Frits Verhaert krijgt Sonsma echter op 25 oktober 2013 de ware reden van de breuk te horen: ondanks diverse verzoeken verstrekte T&TSM niet alle documenten die het trustkantoor op grond van de Nederlandse wet- en regelgeving had moeten hebben. TMF heeft daarom de banden met T&TSM verbroken, niet andersom. Gevraagd door Trouw en het FD om een reactie zegt TMF nooit in te gaan op specifieke klantrelaties. Onduidelijk is daardoor ook of TMF aan de toezichthouder, De Nederlandsche Bank, heeft gemeld dat T&TSM in gebreke bleef.

Ondanks diverse verzoeken verstrekte T&TSM niet alle documenten die het trustkantoor op grond van de Nederlandse wet- en regelgeving had moeten hebben

Kritische vragen
Sonsma waarschuwt het hoofdkantoor in Panama dat ze prudent met het verzoek van T&TSM moeten omgaan: "We kunnen geen situatie scheppen waarin we een cliënt accepteren die eerder niet aan de compliance-eisen (regelgeving, red.) heeft voldaan en waarvan alle vereiste documenten er nog niet zijn. Het kan niet zo zijn dat als De Nederlandsche Bank op bezoek komt om onze dossiers te controleren voor onze licentie, niet alles op orde is."

Sonsma bestudeert alle contracten, die nog door TMF zijn afgesloten, en stuit op ongerijmdheden. Door T&TSM stroomt jaarlijks ruim 16 miljoen dollar (gedurende tien jaar), maar helemaal verklaarbaar is die geldstroom in zijn ogen niet. T&TSM krijgt de uitzendrechten van een gelijknamig bedrijf op de Kaaimaneilanden en verkoopt de licentie op de Braziliaanse rechten door aan tv-station TV Globo. Gedurende de jaren lopen de kosten voor Globo op, volgens MF door 'macro-economische veranderingen in de regio'. In mei 2015 zal de Amerikaanse justitie beschrijven hoe de waarden van contracten voor uitzendrechten steeds tussentijds moesten worden verhoogd om de almaar groter wordende honger van Fifa-medewerkers naar geld te kunnen stillen.

De bedragen die Globo hiervoor overmaakt op een ING-rekening van T&TSM vormen de enige bron van inkomsten voor deze vennootschap. Het zou logisch zijn als T&TSM de van Globo ontvangen royalty's uitbetaalt aan het bedrijf op de Kaaimaneilanden, dat de oorspronkelijke eigenaar van de rechten is. Maar dat gebeurt niet.

Jaarrekening
Vanaf 2011 gaat T&TSM wel jaarlijks betalingen doen aan een Panamees bedrijf met de naam Valente Corp. en aan Arco Business, een vennootschap op de Britse Maagdeneilanden. Vanaf 2013 volgen ook jaarlijkse betalingen aan een sportmarketingbedrijf in Brazilië, Spoart. Sonsma kent deze bedrijven niet, en nergens blijkt dat de eigenaren van die bedrijven iets te maken hebben met de handel in uitzendrechten of met televisie. Sonsma is verbaasd. Kan het hoofdkantoor in Panama uitleggen hoe dat zit?
Sonsma stelt ook vragen over Arco. Betalingen daaraan zijn in 2013 opgelopen tot 12,5 miljoen dollar per jaar.

Maar wat is het doel van Arco? Als eigenaar staat een man vermeld die accountant is. Sonsma schrijft dat hij ervan uitgaat dat die accountant opereert als een soort treasurer (bewaarder), die rekeningen ontvangt en betaalt van partijen die betrokken zijn bij de organisatie van voetbalwedstrijden. Om dat zeker te weten wil hij de jaarrekening van Arco inzien. Kan MF die sturen? Dat blijkt een probleem. Arco is gevestigd op de Britse Maagdeneilanden en daar hoeven bedrijven geen jaarrekening te publiceren.

Arco is gevestigd op de Britse Maag­den­ei­lan­den en daar hoeven bedrijven geen jaarrekening te publiceren

Zo gaat het een paar weken op en neer. Sonsma stelt almaar kritischer vragen. Op sommige krijgt hij antwoord, op andere niet. Begin februari 2014 gaat Sonsma uiteindelijk toch overstag, als uit referentiebrieven van tv-stations in Colombia en Brazilië blijkt dat zij daadwerkelijk gebruikmaken van de diensten van Valente en Spoart. Daarmee is de papierwinkel wat Sonsma betreft in orde. Er zijn echte wedstrijden waarvoor T&TSM de uitzendrechten heeft verkocht en die wedstrijden worden echt uitgezonden. Spoart en Valente hebben daarmee te maken.

Sonsma wordt benoemd tot bestuurder en zodoende kan T&TSM de betalingen aan Valente en Spoart hervatten. Maar de betalingen aan Arco wil hij niet meer doen, omdat hij dat bedrijf niet kan linken aan sportevenementen. Daarom maakt hij de 12,5 miljoen dollar voor Arco over aan Valente.

Geldrop
Maar amper een halfjaar nadat Sonsma bestuurder is geworden van T&TSM verandert de situatie alweer. Maarten van Genuchten, vertaler uit het Brabantse Geldrop, wordt op 1 oktober 2014 bestuurder. Sonsma blijft wel de administratie doen. Van Genuchtens vrouw, de Italiaans-Argentijnse hotelreceptioniste Marina Kantarovsky, is dan al eigenaar van het moederbedrijf van T&TSM, gevestigd op Cyprus.

Waarom hebben Van Genuchten en Kantarovsky zich laten inschrijven? Was Kantarovsky wel de echte eigenaar of trad zij op voor iemand anders? Het duo wil ondanks herhaalde verzoeken niet reageren. Uit het register van de Kamer van Koophandel blijkt dat Van Genuchten niet meer bij het bedrijf betrokken is: sinds 30 oktober 2015 zit T&TSM zonder bestuurder.

En zo valt er voor De Nederlandsche Bank nog veel te onderzoeken als die een antwoord wil krijgen op de vraag wie op welk moment had moeten waarschuwen dat contracten en geldstromen mogelijk dubieus waren. Zeker is dat na de Amerikaanse aanklacht veel betrokkenen hun handen van T&TSM hebben afgetrokken. Sonsma beaamt dit: "Toen duidelijk werd dat T&TSM transacties heeft verricht met partijen die als verdachte worden genoemd in het Fifa-schandaal, hebben wij onze relatie in overleg met de uiteindelijke rechthebbende verder ingeperkt. Inmiddels is de relatie geheel beëindigd." Tot wanneer ING betalingen bleef regelen voor deze bedrijven is onduidelijk. De bank wil niet ingaan op vragen van Trouw en het FD.

Deel dit artikel

Dat bedrag is ridicuul. Ik zou het nog voor de helft doen. Wat zeg ik, voor een kwart

Frank van den Wall Bake

Ondanks diverse verzoeken verstrekte T&TSM niet alle documenten die het trustkantoor op grond van de Nederlandse wet- en regelgeving had moeten hebben

Arco is gevestigd op de Britse Maag­den­ei­lan­den en daar hoeven bedrijven geen jaarrekening te publiceren