Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het aantal schikkingen bij kleine vergrijpen stijgt - en dat is opvallend

Home

Kristel van Teeffelen

© ANP XTRA

Rechters vinden grote schikkingen schadelijk voor de rechtsstaat. Ondertussen stelt het OM meer transacties voor aan de winkeldief en de vandaal. 

Het Openbaar Ministerie trof vorig jaar vaker een schikking met verdachten van kleine zaken. 8800 keer werd een zaak bijvoorbeeld met een geldboete of werkstraf afgedaan, waardoor de verdachten niet voor de rechter hoefden te verschijnen. In 2016 was dat nog 7900 keer. Ondertussen blijft het totaal aantal zaken bij het OM wel dalen, blijkt uit de meest ­recente CBS-cijfers over het strafrecht. 

Lees verder na de advertentie

Die stijging van het aantal schikkingen – officieel heet het een transactie – is opvallend, omdat het middel eigenlijk vervangen zou worden door de zogenoemde strafbeschikking.

Het idee achter de ‘OM-straffen’ is dat de rechtbanken ontzien worden, omdat ze anders zouden overlopen met zaken over veel­voor­ko­men­de kleine criminaliteit

Sinds 2008 heeft het OM door een wetswijziging de mogelijkheid om zonder tussenkomst van de rechter een straf op te leggen bij veelvoorkomende misdrijven: winkeldiefstal, vandalisme of openlijke geweldpleging. Terwijl een transactie officieel geen straf is en een schuldbekentenis van een verdachte niet nodig is, volgt op een strafbeschikking wel een strafblad.

Volgens het OM is de toename aan schikkingen vorig jaar ‘incidenteel’. Kijk je naar de lange termijn, dan zijn het er juist een stuk minder. Toch is de schikking nog niet helemaal van tafel, omdat het OM het nog steeds ziet als een ‘nuttig en belangrijk instrument’ naast de strafbeschikking. Zeker bij relatief eenvoudige strafzaken. 

Megaschikkingen

Het idee achter de ‘OM-straffen’ is dat de rechtbanken ontzien worden, omdat ze anders zouden overlopen met zaken over veelvoorkomende kleine criminaliteit. Ook bij megaschikkingen, zoals onlangs met ING, geldt het argument van de efficiëntie.

© TR Studio

De bank, die de fouten erkende, sprak met het OM af 775 miljoen euro te betalen vanwege ernstige nalatigheden bij het voorkomen van witwassen. Door te schikken is waarschijnlijk een langslepende rechtszaak voorkomen. 

Toch stuiten schikkingen op de ­nodige kritiek. Zo lijkt het sterk op het afkopen van een gang naar de rechter. Vorige week nog noemde de Raad voor de Rechtspraak die megaschikkingen “schadelijk voor het vertrouwen in rechtsstaat”. Vooral het gebrek aan transparantie baart het bestuur van de rechtbanken zorgen. Schikkingen worden in beslotenheid getroffen, terwijl voor het goed functioneren van de rechtsstaat “mensen erop moeten kunnen vertrouwen dat wetsovertreders worden opgepakt door de politie, vervolgd door het OM en bestraft door de rechter”, stelt de Raad.  

Eerlijk en transparant

Ook bij kleinere transacties – die veel vaker voorkomen dan de megaschikkingen – kun je je afvragen of het goed is dat het OM de zaken buiten de rechter afdoet, zegt strafrechtadvocaat Niek Heidanus. Hij staat regelmatig cliënten bij die een schikking treffen met justitie. “Dat kan het belang van mijn cliënt dienen, bijvoorbeeld omdat daarmee een openbare rechtszaak en slechte publiciteit wordt voorkomen. Maar dan praat ik als advocaat. Als burger vraag ik me af of het wel zo goed is. Een belangrijk aspect van onze rechtsstaat is dat op een strafbaar feit een eerlijke en transparante rechtszaak volgt.”

Volgens cijfers uit 2014 wordt zo’n 20 procent van de verdachten die na een straf­be­schik­king beroep aantekenen, door de rechter alsnog vrijgesproken

Niek Heidanus

In de strafbeschikking ziet Heidanus op dit moment geen goed alternatief voor de schikking, ook al is er daar niet zozeer sprake van het afkopen van een rechtszaak. “Volgens cijfers uit 2014 wordt zo’n 20 procent van de verdachten die na een strafbeschikking beroep aantekenen, door de rechter alsnog vrijgesproken. Dat vind ik een te hoog foutpercentage. We struikelen allemaal over gerechtelijke dwalingen door rechters, maar ook dit zou je gerechtelijke dwalingen door het OM kunnen noemen.”

Dat een verdachte er bij de rechtbank vaak met een lagere straf vanaf komt dan bij het OM, bleek ook uit een onlangs gepubliceerde evaluatie van de Wet OM-afdoening. De minister moet daar nog in de Tweede ­Kamer op reageren.

Lees ook:

Schikkingen hollen het vertrouwen in onze rechtsstaat langzaam uit

“Dáár zouden journalisten eens over moeten schrijven, over al die schikkingen”, betoogde de Leidse hoogleraar strafrecht Jan Crijns vorig jaar oktober tegenover een groepje journalisten. 

Deel dit artikel

Het idee achter de ‘OM-straffen’ is dat de rechtbanken ontzien worden, omdat ze anders zouden overlopen met zaken over veel­voor­ko­men­de kleine criminaliteit

Volgens cijfers uit 2014 wordt zo’n 20 procent van de verdachten die na een straf­be­schik­king beroep aantekenen, door de rechter alsnog vrijgesproken

Niek Heidanus