Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Herontdekken wat het inhoudt kerk te zijn

Home

Wilfred van de Poll

Theoloog Stefan Paas gaat onderzoek doen naar vernieuwing binnen de kerken. „Het is belangrijk dat kerken niet vastroesten.”

Theoloog Stefan Paas (1969) bekleedt sinds deze week als bijzonder hoogleraar kerkplanting en -vernieuwing de nieuw gecreëerde J.H. Bavinckleerstoel aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Wat wordt uw opdracht als hoogleraar?

„Ik zal onderzoek doen naar vernieuwing binnen de kerken in Nederland, met een nadruk op de vorming van nieuwe gemeenschappen. Hoewel de oriëntatie interkerkelijk is, richt ik mij vooral op de protestantse gezindte.”

Wat verstaat u onder ’kerkvernieuwing’?

„Onder ’vernieuwen’ versta ik: je identiteit, je eigenheid, opnieuw vinden in een nieuwe tijd. Wie ben ik eigenlijk, hier en nu? Het is belangrijk dat kerken niet vastroesten. De kerken in Nederland zijn in een generatie tijd in een totaal andere cultuur terecht gekomen. Ze hebben hun machtspositie verloren.”

Hoe moeten kerken met die nieuwe positie omgaan?

„Veel kerken trekken zich terug op hun eigen eiland. Maar dat is uiteindelijk niet de oplossing. Dat de kerk in de marge terecht is gekomen, zie ik als een uitdaging, een aanleiding om te herontdekken wat het eigenlijk inhoudt om kerk te zijn. Want zo is de kerk ook ooit begonnen: in de marge, met een gekruisigde Messias.

Een van de grootste fouten die je als kerk kunt maken, is van bovenaf een nieuwe grote theorie bedenken, en die dan willen ’implementeren’. Zo werkt het niet. Het gaat niet alleen vanachter de vergadertafel, je moet de handen uit de mouwen steken. Juist in de praktijk doe je nieuwe kennis op. Trial and error Een belangrijk deel van het onderzoek rond de leerstoel zal dan ook bestaan uit: uitproberen. Er komen ’laboratoriumplekken’, waar mensen verbonden aan de faculteit onderzoek doen naar hoe dat in de praktijk gaat, kerkvernieuwing.”

Kerkvernieuwing – het klinkt toch een beetje als een zinkend schip een nieuw laagje verf geven.

„Nee, dat denk ik niet Om in het beeld te blijven: aan dat zinkend schip hangen veel reddingssloepen, waar je nog wel mee kunt varen. Natuurlijk, over het algemeen verliezen kerken in Nederland veel leden. Dat moet je in alle nuchterheid constateren. dat zal ook niet veranderen.

Maar als je wat nauwkeuriger kijkt, dan zie je dat er binnen die kerken nieuwe initiatieven ontstaan die wel levensvatbaar zijn en die er wel in slagen mensen van buitenaf te trekken.”

Want daar gaat het om, mensen weer in de kerk te krijgen?

„Niet alleen dat. Vernieuwing is meer dan alleen nieuwe mensen aantrekken. Het is ook belangrijk de generatie die nu opgroeit in de kerken aan te spreken. Dat lukt vaak het best in nieuwe gemeenschappen, waar ze meer ruimte krijgen, ook om zelf te groeien in leiderschap.

Trouwens, je ontdekt pas de lol van kerk-zijn als je zelf iets nieuws opstart. Dat is althans mijn ervaring. Als je weer echt naar de basis gaat, met niet veel meer dan geloof en blote handen. En dat mensen dan – opnieuw – geraakt worden door het geloof, dat is een geweldige ervaring. Door zulke ervaringen ben ik weer enthousiast geworden voor de kerk – niet voor alles wat onder die naam zoal verkocht wordt, maar voor de kern ervan.”

Hoe ziet de ideale kerk van de 21ste eeuw eruit?

„Ik geloof niet dat er maar één ideale kerk is, vooral niet nu. De maatschappij is versplinterd, persoonlijke levensstijlen zijn enorm uit elkaar gedreven. Om al die verschillende soorten mensen aan te spreken, zijn ook verschillende soorten kerken nodig.”

Voor welke soorten mensen is er op dit moment nog geen kerk?

„Er zijn veel groepen die slecht worden bereikt. Bijvoorbeeld hoog opgeleide Randstedelingen tussen de 20 en 40 jaar, die wel de ’nieuwe spirituelen’ of ’de hedonisten’ worden genoemd. Die vallen buiten de boot. Ik denk niet dat je dat zomaar even kunt veranderen. Tegelijk zijn er ook maar heel weinig kerken die aansluiten op hun beleving. Een aantal van hen is best bezig met religie, alleen ze vinden geen antwoorden in de bestaande kerken.”

Hoe zou je als kerk beter bij die groep kunnen aansluiten?

„Ik heb gemerkt dat je ze de ruimte moet laten om te twijfelen. Dat ervaren ze als heel positief. Tegelijk moet je duidelijk durven zijn, het moet wel ergens over gaan. Dat verwachten ze ook van je. Je moet de twijfel dus niet gaan cultiveren, zo van: ’wat heerlijk om te twijfelen’. Je moet de mensen iets meegeven, maar hen tegelijkertijd niet plat slaan onder dogma’s. Die spanning moet je opzoeken en zien uit te houden.”

Deel dit artikel