Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Heinz Barth 1920-2007

home

Esther Hageman

Heinz Barth hielp tweemaal een dorp uitmoorden. Maar in de DDR, waar niemand zijn wandaden kende, werd hij om z’n ijver gewaardeerd.

Had Heinz Barth nu wel of geen spijt? Nee, zeggen de paar overlevenden van de slachting in Oradour-sur-Glane.

Misschien is dat zo. Misschien ook niet. Heinz Barth was wel in tranen toen hij in mei 1983 dan eindelijk voor de Oost-Berlijnse rechter stond, voor de moord op 642 inwoners in juni 1944 van dat Franse dorp.

Heinz Barth deed als twintiger tweemaal mee aan de moord op een compleet dorp. De eerste keer in juni 1942, toen in het huidige Tsjechië het mijnwerkersdorp Lidice (Liditz) moest boeten voor de aanslag op de Praagse SD-baas Reinhard Heydrich. De 92 mannen boven de zestien werden gefusilleerd, de vrouwen en kinderen afgevoerd naar concentratiekampen, het dorp verwoest.

Barth was op dat moment politieman, 22 en lid van de NSDAP. De superieuren prezen hem: gezonde eerzucht, gevoel voor kameraadschap, voorbeeldig gedrag. „Hij heeft het wezen van het nationaal-socialistische wereldbeeld goed begrepen’’, noteert men. Hij mag naar de officiersopleiding. Begin 1943 wordt hij SS’er en gaat naar het Oostfront. Later wordt hij in Frankrijk ingezet. Hij is dan Untersturmführer.

In Frankrijk neemt Barth voor een tweede keer deel aan de moord op een dorp: op Oradour-sur-Glane, op zaterdag 10 juni 1944. Oradour, noordwestelijk van Limoges, was zo’n dorp waar nooit iets gebeurde – de oorlog, dat was iets van ver weg. Even na de middagmaaltijd kwamen de Duitsers, grendelden het dorp af, zeiden dat ze wapens kwamen zoeken die het verzet (’le maquis’) er zou hebben verborgen, sloten de mannen in groepjes op in schuren en garages – en openden het vuur. De 245 vrouwen en 207 kinderen van het dorp moesten de kerk in. Die werd in brand gestoken. Honderden huizen eveneens. Slechts vijf mannen en één vrouw overleefden.

Waar de slachting van Lidice (of, in Nederland, het leeghalen van het Veluwse Putten) één duidelijke oorzaak had – Duitse wraak na een aanslag van het verzet – daar is het minder eenvoudig te verklaren waarom Oradour ’nodig’ was. Er zijn inmiddels in vele boeken vele verschillende verklaringen voor gegeven. Misschien was de ontvoering van een Duitse officier, een paar dagen eerder, de druppel die de emmer deed overlopen. Een ander verhaal is dat het verzet een lading goud had buitgemaakt die in Oradour verstopt zou zijn. Of, dat in het dorp veel Elzassers woonden, gevlucht voor de gedwongen inlijving – terwijl er ook Elzassers bij de Duitse troepen waren.

Barth, lijkt het, is door dat laatste sentiment gedreven. Tijdens zijn proces in 1983 zei hij dat hij tegen zijn manschappen had gezegd: „Vandaag gaan jullie echt bloed zien. Laat nu maar eens merken, jongens, dat jullie echte Elzassers zijn.”

Na Oradour trok Barths leger verder naar Normandië, maar eerst volgde een woest drinkgelag. De generaal schreef daags erna in zijn rapport dat „de onderneming Oradour opmerkelijk stimulerend had gewerkt op het moreel van de manschappen.” In Normandië verloor Barth eind 1944 een been. Hij mocht naar huis, naar Gransee, even boven Berlijn. Maar toen het Russische leger naderde, vertrok hij naar Noord-Duitsland en nam alleen een oude identiteitskaart van de politie mee, zodat niets herinnerde aan zijn SS-verleden.

Tot 1981 ging dat goed. Heinz Barth was terug in wat inmiddels de DDR was, praatte nooit over de oorlog, maakte een bescheiden carrière als bedrijfsleider bij de DDR-supermarktketen Konsum. Daarnaast leidde hij een DDR-jeugdbrigade, was jeugdtrainer bij de atletiekbond en zat in de ouderraad van de school van zijn twee zoons. In de medaillecultuur die de DDR was, ontving hij menige onderscheiding. Hij ging op, zou hij later tegen de rechter zeggen, in de boeren- en arbeidersstaat. Maar op 14 juni 1981 wordt hij gearresteerd: de Barth die tijdens een Oradour-proces in Bordeaux in 1953 al bij verstek ter dood was veroordeeld, bleek dezelfde als de loyale DDR-burger uit Gransee. De DDR was er ongemakkelijk over dat Barth nu pas werd gepakt en gaf de Bondsrepubliek de schuld: die had documenten die zijn arrestatie mogelijk maakten twintig jaar laten liggen.

Barth kreeg levenslang; maar dat duurde slechts tot juli 1997. Drie jaar later was hij nog even in het nieuws, toen bleek dat hij vanwege zijn geamputeerde been een oorlogspensioen ontving: een paar honderd mark per maand. Tien jaar na zijn vrijlating ’om gezondheidsredenen’ overleed hij – aan kanker, naar de dorpspastoor zei. Met een herdenkingsdienst wacht de geestelijke tot september. Tot de gemoederen weer een beetje zijn bedaard.

Heinz Barth werd op 15 oktober 1920 in het Duitse Gransee geboren. Hij overleed er op 6 augustus 2007.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.