Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Hadj kent rangen en standen

home

Remco Andersen

Moslims uit de hele wereld reizen dezer dagen naar Mekka voor de jaarlijkse hadj. Van oudsher was Damascus een verzamelplaats. De organisatie is nu in handen van touroperators, die zeer diverse pakketten in de aanbieding hebben.

Pelgrims krijgen in de Saad Ibn al-Waqaas moskee in Damascus instructies over de hadj en de reis naar Mekka. (FOTO REMCO ANDERSEN)

’Nog één woord en ik barst in tranen uit”, zegt Isam Nitfajil. Geëmotioneerd kijkt de 64-jarige winkeleigenaar toe terwijl Sheikh Ahmad Fahed al-Tinaawi, imam en tevens een van de grootste religieuze touroperators van Syrië, uitlegt hoe zijn toehoorders de belangrijkste reis van hun leven zullen ervaren.

De bebaarde sjeik, gekleed in onberispelijk wit gewaad en tulband en geflankeerd door twintig assistenten, wisselt historische anekdotes over de hadj naar Mekka af met praktische informatie, zoals de benodigde vaccins en de regels voor taxfree shoppen op het vliegveld van Jeddah.

In de Saad Ibn al-Waqaas moskee in Damascus luisteren zo’n vijfhonderd toekomstige hadji’s in stilte toe.

Dit jaar is december de maand van de hadj. De pelgrimstocht is de vijfde en laatste ’zuil van de islam’, na de geloofsbelijdenis (shahadah), het rituele gebed (salaat), het geven aan de armen (zakaat) en vasten (sawm). Iedere moslim die daartoe fysiek en financieel in staat is, moet tenminste eenmaal in zijn leven de tocht naar Mekka maken. Elk jaar trekken gelovigen vanuit de hele wereld naar de heiligste stad van de islam, de geboorteplaats van Mohammed, op zoek naar de nabijheid van Allah.

Vroeger verzamelden pelgrims vanuit het noordelijk deel van de moslimwereld, zich in de Tekiyye Suleymaniyye moskee, een enorm complex vol tuinen, eetzalen en gebedsruimten ten zuiden van oud Damascus. Van daaruit vertrok na het middaggebed een enorme karavaan van pelgrims, soldaten, handelaren, kamelen en muilezels voor een reis van soms wel 45 dagen, door het woeste Arabische landschap, vaak in verzengende hitte, getergd door vermoeidheid, dorst en roofzuchtige bedoeïenen.

De Tekiyye Suleymaniyye moskee is nu een toeristische attractie in het centrum van de stad, tegenover het Four Seasons hotel. Voor Syrische pelgrims begint de bedevaart anno 2008 aan de toonbank van hun touroperator. Ze bestellen all-inclusive pakketten, vliegen naar Saoedi-Arabië, en slapen in vijfsterrenhotels. Wie het kan betalen, vindt verlossing op een paar uur vliegen van Damascus.

Maar eerst moet de bedevaartganger een aantal financiële en bureaucratische hindernissen overwinnen. Boven aan de lijst staat het visum. Het Saoedische ministerie van hadj bepaalt het aantal beschikbare visa, op basis van het aantal moslims in een land. Dit jaar krijgen 25.000 Syriërs de kans om een middag hun leven te overdenken op de berg Arafat, waar Mohammed zijn laatste preek hield, om deel te nemen aan de rituele steniging van de duivel en het heiligste der heiligen te bezoeken in de al-Haram moskee in Mekka: de Ka’ba, het kubusachtige gebouwtje waarheen elke moslim zijn gebed richt. Het Syrische ministerie van binnenlandse zaken zet alle aanvragers op volgorde van oud naar jong, en begint bovenaan met het uitdelen van visa. Wie nooit eerder aan de hadj heeft deelgenomen, krijgt voorrang. Toch bestaat al-Tinaawi’s clientèle niet uitsluitend uit bejaarden, want elke pelgrim kan maximaal twee volwassen begeleiders meenemen. Vrouwen mógen zelfs niet mee zonder ten minste één muhrim (beschermer): haar echtgenoot of een naast mannelijk familielid.

Als het visum binnen is, kan de pelgrim zijn speciale hadj-paspoort ophalen bij zijn touroperator en de rest van de planning aan hem overlaten. Er zijn in Syrië zo’n dertig gecertificeerde hadj-verkopers, alleen via hen kun je deelnemen aan de bedevaart. De Syrische overheid voerde dat systeem begin jaren negentig in om een einde te maken aan de onoverzichtelijke en onhygiënische gewoonte van Syrische pelgrims om met bussen naar Saoedi-Arabië te reizen, onderweg wildkamperend langs wegen en in tunnels.

De touroperators bieden uitsluitend vliegreizen. Maar de verschillende soorten accommodatie en voedsel bieden grote ruimte voor prijsverschillen. Goedkoop is het niet: prijzen variëren van 100.000 Syrische ponden (zo’n 1.650 euro, meer dan een gemiddeld Syrisch jaarsalaris) voor onderdak zonder voedsel, tot 590.000 pond (bijna 10.000 euro) voor een twaalfdaagse reis inclusief vluchten binnen Saoedi-Arabië en een verblijf in het Hilton Makkah Towers – op zevenhonderd meter afstand van de Ka’ba.

„Ik organiseer reizen voor vips”, zegt touroperator Mohammed Antar, die zojuist twintig kamers in het Hilton Makkah Towers heeft geboekt. „Ingenieurs, zakenmensen, en artsen.” Onder zijn vijftig klanten zijn veel Syrische expats die vliegen vanuit Europa en de VS. De gemiddelde Syriër zou ruim vier jaar moeten werken om Mohammeds goedkoopste pakket te kunnen betalen.

De meeste Syriërs kiezen voor een middenklasse-aanbieder, zoals sjeik Al-Tinaawi, die geen goed woord over heeft voor zijn luxe-concurrenten. „Weet je dat ze zelfs hangmatten hebben geïnstalleerd bij hun tent op Arafat?” vraagt hij zijn toehoorders verbaasd. Door al die luxe vergeet je waarom het gaat, zegt hij. Niet voor niets dragen alle pelgrims dezelfde witte gewaden. „Bij de hadj zijn slaven en koningen gelijk.”

Zowel de sjeik als zijn publiek gaan er prat op voor de ’echte hadj’ te staan. Zijn klanten hebben voor de sjeik gekozen vanwege zijn reputatie, de prijs en de kwaliteit. „Hij biedt goede service zonder te overdrijven”, zegt een vijftiger met een formidabele buik. „Een beetje ontbering hoort er natuurlijk bij.”

Niet dat Tinaawi’s klanten in de open lucht slapen, of handelswaar moeten beschermen tegen nachtelijke overvallen, zoals vroeger. Voor zo’n 150.000 pond (ongeveer 2.400 euro) biedt hij meer dan alleen transport, accommodatie en maaltijden. Handdoeken, koffers met het logo van zijn bedrijf, speciale bedevaartshoofddoeken voor de vrouwen en zelfs een blauw zakje voor de zeven kiezelstenen die de hadji naar de duivel mag gooien zijn inbegrepen bij de prijs. Volgens een strak schema, met een vaste tijd voor een middagdutje, word je langs alle hoogtepunten van de hadj gevoerd.

Vanuit zijn bescheiden moskee in het westen van Damascus verkoopt sjeik Said Shoerabaa een goedkoop pakket: dertig dagen voor 100.000 pond. Geen eten, alleen onderdak en vervoer. Winst maakt hij nauwelijks, zegt Shoerabaa, en als hij wat overheeft, bewaart hij het voor mensen die niet genoeg kunnen betalen. „Veel van mijn klanten verkopen vee of een stuk land om de hadj te kunnen doen”, vertelt hij terwijl de kapper tegenover zijn moskee zijn baard bijknipt. „Het zijn boeren, arbeiders, de onderklasse.”

Shoerabaa’s klanten slapen met zes tot acht mensen op een kamer in een appartement, op ruime afstand van Mekka. Maar het is schoon, zegt Shoerabaa, en behalve voedsel voorziet zijn organisatie in alle basisbehoeften. „Ik houd de drempel laag, zodat de hadj niet iets wordt voor alleen rijke mensen.”

Maar ook bij hem hoef je niet alleen maar even je spaarpot om te keren. Ghasaan al-Qadour, een van Shoerabaa’s 170 klanten, verkocht zelfs zijn taxi: „Vergeving van zonden is niet in geld uit te drukken. Na de hadj ga ik weer sparen. Als Allah het wil, heb ik snel genoeg voor een nieuwe auto.” Als dagloner hoopt hij op tienduizend lire per maand, zo’n 170 euro – de helft minder dan met zijn taxi. Hij heeft een gezin met drie kinderen.

Ondanks de aardse beslommeringen van de moderne hadj, gaat het de deelnemers er uiteindelijk om een betere moslim te worden. „Sinds ik weet dat ik de hadj ga doen, probeer ik alle regels van de islam zo goed mogelijk te volgen”, zegt Chaher Atassi, een 32-jarige winkelier die zijn moeder vergezelt naar Mekka. „Ik mis geen gebed meer, ik lees de Koran en ik ben eerlijk tegen iedereen.” Hij probeert altijd een goed mens te zijn maar hij doet nu wel beter zijn best.

De beloning is ernaar. Wie zuiver is van geest en lichaam, en de hadj uitvoert volgens de voorschriften, worden al zijn zonden vergeven. „Als een pasgeboren baby”, beschrijft moefti Nizar Muhammad al-Khatib, de imam van de beroemde Beni Oemajjamoskee, het spirituele strafblad van een terugkerende hadji. „Alle goede religieuze daden van een gelovige in Mekka tellen dubbel. Slechte trouwens ook.” Al-Khatib doet dit jaar voor de vijftigste keer de hadj.

Voor moslims zonder Saoedische verblijfsvergunning en een goede handel, zoals de oude imam, blijft het waarschijnlijk bij één hadj. Deze week vertrekken de gelukkigen en op 6 december komen 2,5 miljoen moslims uit alle landen samen in Mekka, in de grootste jaarlijkse bedevaart ter wereld. Na afloop keren ze herboren terug, vrij van zonden en met een nieuwe titel: hadji.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.