Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hack je eigen leven

Home

KRISTEL VAN TEEFFELEN

De techniek dreigt een loopje met ons te nemen, het wordt tijd dat we als mens de touwtjes weer in handen nemen. Dat is de boodschap van onder meer kunstmanifestatie Hacking Habitat, vanaf vrijdag in Utrecht.

Het idee is zo simpel dat je je afvraagt waarom het nog niet op de markt is. Een fotolijst voor aan de muur met voor elk gezinslid een eigen vakje. Niet om daar uitgeprinte foto's in te stoppen, maar om er regelmatig een nieuwe digitale variant op te laden. Realtime, zoals we op sociale media ook doen. "Denk aan ouders bij wie de kinderen het huis uit zijn", zegt Caroline Hummels van de Technische Universiteit Eindhoven. "Ze kunnen zo op de hoogte blijven van de activiteiten van hun kinderen, waar die ook wonen."

De fotolijst is een van de ideeën van het Duitse project 'Nähe auf Distanz', met als doel om met techniek families te verbinden. Want bellen of whatsappen zijn een manier om contact met elkaar te houden, maar waarom zouden er niet meer opties bestaan? Hoe kun je bijvoorbeeld met typische gezinsmomenten als samen ontbijten terwijl je niet thuis bent, toch het gevoel hebben samen te zijn?

Aan vijf gezinnen werd gevraagd waar ze behoefte aan hebben. De dynamische fotolijst is daar een uitkomst van. Maar er zijn meer relatief simpele oplossingen. Zoals een soort interactief houten kastje aan de muur waarmee een gezin met kleine kinderen en een hardwerkende vader in contact kunnen blijven. De kinderen - te jong voor een smartphone, vinden de ouders - kunnen op een knop drukken om hun vader te vragen wat hij aan het doen is. De vader krijgt een bericht op zijn telefoon binnen en kan allerlei te variëren plaatjes aanklikken, die vervolgens thuis oplichten. Zoals een telefoon met 'bla bla' erbij - oftewel hij is druk aan het overleggen op zijn werk. Of een icoontje van een tennisracket, want hij sport vaak na zijn werk.

"Je noemt dit een simpele toepassing", zegt Caroline Hummels, die zich als hoogleraar aan de TU Eindhoven bezighoudt met ethische vraagstukken rond techniek. "Maar je zou ook de meest ingewikkelde technologie in dat kastje kunnen stoppen. Daar gaat het alleen niet om. De vraag waar dit vanuit gaat is: wat is betekenisvol voor een bepaald gezin? En hoe kun je techniek daarvoor inzetten?"

Het Duitse project was onderdeel van een conferentie in Eindhoven vorige week, waar het onder meer ging over mens-computer interactie. Nu om ons heen steeds meer voorwerpen, van koelkasten tot kleding, uitgerust worden met internet en de techniek zo tot op onze huid aanwezig is, vraagt dat om nieuwe omgangsvormen. Maar ook om de afweging: leuk, die nieuwe snufjes, maar zitten we er wel op de wachten?

Niet alleen wetenschappers en designers zijn daarmee bezig, ook uit de activistische hoek klinkt de oproep om niet blind achter de voortstuwende technische ontwikkeling aan te lopen. Zij het in iets grotere woorden: we zijn een spil in een systeem geworden waar we geen zicht meer op hebben, is bijvoorbeeld de boodschap van Hacking Habitat in Utrecht. Vanaf vrijdag verzamelen kunstenaars en activisten zich op die kunstmanifestatie waar het allemaal draait om als mens de touwtjes weer in handen te krijgen.

Lees verder na de advertentie

Gevangenis

Je eigen leven hacken, noemt initiatiefnemer Ine Gevers dat. Dan doelt ze met hacken niet enkel op het kraken van onze computer. Voorwerpen op een andere manier gebruiken dan waarvoor ze gemaakt zijn, ook dat hoort erbij. "Een simpel voorbeeld is een wasknijper gebruiken om te voorkomen dat je rok opwaait op de fiets", zegt Gevers. "Eigenlijk hacken we ons hele leven al. Maar de laatste tijd lijken we onder meer door de technische ontwikkelingen te zijn vergeten hoe dat moet."

Gevers wil het publiek wakkerschudden. De kunstwerken die onderdeel zijn van Hacking Habitat staan niet toevallig in de voormalige gevangenis Wolvenplein in Utrecht. Het moet duidelijk maken hoe we als mens opgesloten zitten in een wereld die steeds sterker wordt bepaald door algoritmes.

Die algoritmes zijn in veel gevallen ook nog eens zelflerend, stelt Gevers. Daardoor heb je er als mens geen zicht meer op, terwijl ze een grote invloed hebben op de manier waarop je de wereld ziet. Een simpel voorbeeld is de zoekmachine van Google. De kans bestaat dat twee personen die hetzelfde onderwerp opzoeken, andere resultaten bovenaan de pagina vinden. Het algoritme van Google houdt in het bepalen van de volgorde namelijk rekening met eerdere zoekopdrachten en leert zo dat de één die naar Turkije zoekt, waarschijnlijk politieke informatie wil zien, en de ander aanbiedingen van vakanties.

"We hebben al die technieken als mens zelf gebouwd", zegt Gevers. "Maar nu nemen ze een loopje met ons. Het wordt tijd dat we de regie weer in handen krijgen. We moeten onze vrijheid terug krijgen."

Alle technische snufjes de deur uit en de smartphone de prullenbak in dan maar? "Nee, dat bedoel ik niet", zegt de activiste. "Ik zou liever zeggen: leer programmeren, zodat je niet alleen beter begrijpt wat die techniek doet, maar je het ook kunt veranderen. Dat je je smartphone zo kunt inzetten dat het apparaat voor jou werkt en niet andersom."

Ook Caroline Hummels van de TU Eindhoven vindt dat de mens te veel uit het oog is verloren bij alle technische ontwikkeling. "Tot nu toe moest techniek de wereld vooral efficiënter maken of kosten besparen. Daar zie je nu een reactie op ontstaan. Wetenschappers en designers die zich afvragen: is dat wel de juiste weg? Technologie zou vooral onze vaardigheden als mens moeten ondersteunen in plaats van ze helemaal over te nemen."

Huis vol sensoren

Zo is het technisch gezien al lang mogelijk om ons hele huis vol te hangen met sensoren. Ze zijn klein en worden bovendien steeds goedkoper. In dat slimme huis kunnen we ervoor zorgen dat de voordeur een seintje geeft als hij open gaat, de thermometer automatisch naar beneden gaat als er een tijdlang geen beweging in huis is geweest en de waterkoker alvast aanspringt als de wekker gaat - om maar wat voorbeelden te noemen.

Maar zitten we werkelijk op een huis vol sensoren te wachten? Sommige mensen, wellicht, maar voor de minder enthousiaste snufjesliefhebbers probeert bijvoorbeeld het Helsinki Institute for Information Technology een middenweg te creëren. Vorige week presenteerde zij in Eindhoven T4Tags: kleine sensoren, die je zelf van alles kunt aanleren.

"Dat wilden we zo eenvoudig mogelijk maken", zegt Yves Florack van het project. "Daarom gebruiken we het 'als, dan' principe. Stel je verwarmt de sauna en je wil niet de hele tijd heen en weer hoeven lopen om te kijken of het al genoeg is opgewarmd. Dan leer je een sensor: als de juiste temperatuur is bereikt, moet het licht aangaan." Hij voegt toe: "We hebben onderzoek gedaan onder Finse gezinnen, vandaar het voorbeeld van een sauna."

Het idee achter het project: je kunt als huishouden zelf bepalen wat voor jou werkt en wat niet. Misschien is dat maar één sensor, misschien is dat een huis vol. Maar het is de gebruiker die bepaalt, niet de techniek die nou eenmaal alles mogelijk maakt en die we daarom maar voor zoete koek moeten slikken.

Hacking Habitat is van 26 februari tot 6 juni in de voormalige gevangenis Wolvenplein in Utrecht.

Deel dit artikel