Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Grondpersoneel knoeide met programma's/SOHO

Home

SYBE I. RISPENS

Vooral menselijk falen blijkt de ruimtesonde Soho in het donker te hebben gezet. Het grondpersoneel van het Goddard ruimtevluchtcentrum in Greenbelt (Maryland) heeft zonder overleg zitten knoeien met instellingen van programma's, zodat er tot twee keer toe een fout in de (nood-) besturingsprogramma's kon optreden.

Bovendien namen de vluchtleiders veel te vroeg de beslissing om een instrument dat de sonde in positie houdt, uit te zetten. Dat is overigens niet helemaal aan incompetentie te wijten: de computerprogramma's die de toestand van de Soho moeten weergeven zijn veel te gebruikersonvriendelijk. Plannen om daar iets aan te doen zijn uit zuinigheidsoverwegingen altijd maar uitgesteld.

Afgelopen donderdag presenteerden de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie Nasa en haar Europese tegenhanger Esa in Parijs de resultaten van het onderzoek naar de oorzaak van de storing waardoor de sonde op 25 juni bijna voorgoed 'verdween'. Een van de laatste dingen die de Solar and helioscopic observatory, kortweg Soho, naar de aarde stuurde, waren de beelden van twee kometen die in de zon plonsden. De ongelukkige ruimtereizigers lichtten fel op, om daarna te verdampen in de intense zonnestraling. Niemand kon nog vermoeden dat de ooggetuige van deze kosmische dood een paar dagen later zelf bijna voorgoed om het hoekje zou gaan.

De in 1995 gelanceerde Amerikaans-Europese satelliet leerde ons in een paar jaar tijd meer over de atmosfeer van de zon dan aardse waarnemingen in al die jaren daarvoor. Afgelopen april zat zijn missie er officieel op. De Soho had laten zien dat er onder de oppervlakte van de zon rivieren met kolkend plasma stromen. Het instrumentarium aan boord van de sonde had voor het eerst zonnebevingen gemeten, veroorzaakt door gigantische uitbarstingen van heet gas. Bovendien kon men dankzij de Soho nauwkeurig de route van uitgebraakte zonnematerie op weg naar de aarde volgen.

Met de Soho ging het uitstekend. De verspieder tussen aarde en zon - die op een afstand van 1,5 miljoen kilometer van de aarde en 148 miljoen kilometer van de zon staat; op dat punt 'trekken' de aarde en de zon precies even hard - had alles in zich om nog veel gegevens te verzamelen.

Maar in de vroege ochtend van 25 juni gaat het mis. De vluchtleiding in het Goddard ruimtevluchtcentrum is net begonnen met het uitvoeren van kleine koerscorrecties en het onderhoud van de drie gyroscopen aan boord van de Soho. De 'gyro's' houden het draaien van de ruimtesonde om zijn eigen as in de gaten en moeten er voor zorgen dat het gevaarte bij koerscorrecties en in noodgevallen niet gaat rondtollen. De meetwaarde van de instrumenten verschuift langzaam maar zeker door temperatuurschommelingen, vandaar vandaar dat de meters zo nu en dan even 'op nul' gezet moeten worden. De simpele ijking gaat fout.

Het begint allemaal om kwart over zeven. De computers van het controlecentrum geven plotseling alarm: de Soho heeft al zijn functies gestaakt en is overgeschakeld op een noodprogramma. In het vluchtleidingscentrum kijken de ingenieurs volkomen verbluft naar de beeldschermen. Niemand weet wat er aan de hand is, maar er zit iets helemaal fout met de stand van de satelliet.

De ingeschakelde noodprocedure moet ervoor zorgen dat de Soho zijn positie weer inneemt waarbij de zonnepanelen naar de zon wijzen. En inderdaad, de ruimtesonde begint met zijn automatische koerscorrecties. Een kwartier lang probeert de Soho de zon weer in te vangen. Dan volgt een tweede alarm. De noodprocedure heeft gefaald.

Bliksemsnel neemt men een beslissing die achteraf gezien volkomen verkeerd uitpakt: een van de gyro's wordt handmatig afgeschakeld, omdat het lijkt alsof hij een foute waarde geeft. Gespannen turen de ingenieurs naar de beeldschermen. Lange uren gaan voorbij, maar de toestand gaat met de minuut achteruit. Het instrumentarium lijkt op hol te zijn geslagen. Wat de zwetende ingenieurs niet kunnen weten is, dat door een verkeerde instelling in de software de beide andere gyroscopen al zijn uitgeschakeld, en dat de Soho het nu helemaal zonder moet doen.

Om kwart voor één is het dan definitief uit: alle communicatie met de satelliet is verbroken. De Soho tolt stuurloos rond. Zonder zonnepanelen die naar de zon wijzen, is de ruimtesonde meteen stroomloos. Veel batterijen heeft hij niet meegekregen omdat in zijn baan om de zon hij immers ononderbroken zonlicht zou opvangen. Zonder stroom zullen batterijen en brandstof binnen de kortste keren bevriezen. Een tollende Soho wordt zo een dode Soho.

Er wordt meteen een grote reddingsoperatie gestart. Per slot van rekening is het al eens eerder gelukt om een verloren gegane satelliet te reanimeren. De Europese röntgensatelliet Rosat werd in 1991 gered, maar die stond wel veel dichter bij de aarde. Eerst wordt de verloren ruimtesonde met radarschotels precies gelokaliseerd. Hij blijkt nog redelijk op zijn plaatst te staan. Dan gaat men onafgebroken één enkele opdracht in die richting sturen: 'zet je zenders aan!'.

Zes weken lang blijft het stil. Maar op 3 augustus komt er een zwak radiosignaal terug. Kennelijk zijn de zonnepanelen toevallig in een iets gunstiger positie ten opzichte van de zon komen te staan. Hoewel er geen informatie in de radiopulsen zit over de toestand van de Soho, tonen de pulsen wel aan dat de sonde nog in staat is op signalen van de aarde te reageren.

Afgelopen donderdag meldden de Nasa en Esa ook het laatste nieuws over de tot leven gewekte ruimtesonde zelf. Het gaat goed met de patiënt: de satelliet stuurt weer gegevens over positie, temperatuur en stroomvoorziening naar de aarde, maar metingen kunnen nog niet worden verricht. Hoe groot de schade aan de instrumenten is, moet nog bekeken worden. Niet alleen is alles bevroren geweest, de kans is ook groot dat bepaalde instrumenten veel te lang direct in het zonlicht hebben gekeken en daardoor voorgoed zijn verblind.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie