Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Grijp niet te snel naar repressieve maatregelen

Home

James Kennedy

James Kennedy © Jörgen Caris
COLUMN

De opmars van salafisten in de Amsterdamse moskeeën, zoals vorig weekend in de media werd gemeld, doet opnieuw de vraag rijzen wanneer de vrijheid van religieuze organisaties zou moeten worden beknot teneinde de gekoesterde Nederlandse vrijheid overeind te kunnen houden. 

De Amsterdamse VVD-fractie zei: "Wat ons betreft spreekt de gemeente met andere grote steden, het ministerie en de AIVD om zoveel mogelijk inzicht in en grip op deze groep te krijgen". Ook kan daarbij verkend worden op welke gronden salafistische gebedshuizen gesloten zouden mogen worden. Een van die gronden zou het prediken van haat kunnen zijn.

Lees verder na de advertentie

Verschillende verwachtingen

In welke mate is deze discussie nieuw? Als historicus onderzoek ik momenteel de kerk-staat verhoudingen in Nederland. In 1949 ontstond een enorm politiek conflict over de plaats van de kerk in de Nederlandse samenleving, toen er werd voorgesteld om meer ruimte te geven aan rooms-katholieke processies. In de oude Nederlandse Republiek waren deze processies natuurlijk verboden, maar ook in het Koninkrijk werden processies aan banden gelegd en in hoofdzakelijk protestantse gebieden mochten ze geen doorgang vinden. 

Eind jaren veertig overwoog de ministerraad - waarin ook vooraanstaande katholieke politici zitting hadden - om de wet te versoepelen. Maar de protestantse kerken lieten duidelijk weten dat processies niet gelijk stonden aan demonstraties - die door de wet toegestaan werden - maar een hele andere bedoeling hadden.

De kerken die zich hadden verenigd in het orgaan Contact in Overheidszaken (CIO) protesteerden: "Zo wordt de straat, het terrein dat alle burgers gemeen is, tot een kerkgebouw gemaakt en aan de vrije staatsburger een visie opgedrongen in lijnrechte tegenspraak met de normen der geestelijke en staatsrechtelijke vrijheden, die niet alleen voor grote groepen van ons volk een onaantastbaar erfgoed zijn, maar zelfs aan de Nederlandse natie het aanzien gegeven hebben. Een vrijheid om op de straten van Nederland processies te houden, zou de vrijheid der anderen opheffen om op straat zichzelf te zijn."

Katholieke commentatoren vonden de brief van de protestantse kerken niet erg vriendelijk. Waarom zou het zo erg zijn om uit fatsoen je hoed af te nemen als de processie langskwam? En zelfs als mannelijke omstanders dat niet zouden doen, konden katholieken daar begrip voor opbrengen. Ze vroegen zich af waarom zij als katholieken niet dezelfde vrijheden konden krijgen als anderen. De discussie liet duidelijk zien dat de twee geloofsgemeenschappen verschillende verwachtingen hadden van de Nederlandse vrijheid en daarin tegenover elkaar stonden.

Uiteraard moeten we alert zijn, de openbare orde handhaven en de vrijheid van elke Nederlander om 'zichzelf te kunnen zijn' beschermen

Dezelfde uitdaging

Zijn we nu in ander vaarwater beland dan in 1949? Natuurlijk. In veel opzichten is de dreiging van het salafisme groter dan de dreiging van het katholicisme in 1949. Niemand dacht in die tijd aan terreur, terwijl moslimfundamentalisme tegenwoordig op veel plekken in de wereld leidt tot fysieke bedreigingen, ook al heeft de AIVD de laatste jaren geworsteld met de vraag of het salafisme als zodanig een reële dreiging vormt voor de veiligheid. Maar in andere opzichten was het katholiek 'gevaar' in 1949 groter. 

Katholieken vormden zo ongeveer 40 procent van de bevolking en werden door protestanten gezien als een gesloten bolwerk dat werd aangestuurd door Rome en waar on-Nederlandse waarden hoog in het vaandel stonden. Achteraf gezien is het eenvoudig om die zorgen belachelijk te maken, maar op dat moment was het niet duidelijk waar het geven van meer vrijheid toe zou kunnen leiden. De zorg over het gunnen van vrijheid aan vreemde godsdiensten is dus niet van gisteren en heeft zich ook niet alleen gericht op de islam.

De uitdaging blijft dan ook hetzelfde. De geschiedenis leert ons om niet te snel te grijpen naar repressieve maatregelen. Uiteraard moeten we alert zijn, de openbare orde handhaven en de vrijheid van elke Nederlander om 'zichzelf te kunnen zijn' beschermen. Maar het sluiten of verbieden van religieuze activiteiten kan leiden tot een langdurige cyclus van toenemend wederzijds wantrouwen, die zelf een probleem voor de samenleving vormt.

Deel dit artikel

Uiteraard moeten we alert zijn, de openbare orde handhaven en de vrijheid van elke Nederlander om 'zichzelf te kunnen zijn' beschermen