Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Griekenland wil 279 miljard euro van Duitsland om nazimisdaden

Home

Kick Hommes

Duitse officieren die meededen in de grootste moordpartij van Duitsers in bezet Griekenland. Meer dan vijfhonderd mannen van veertien jaar en ouder werden in het Griekse dorp Kalavryta neergeschoten. © ap

Griekenland was in de onderhandelingen met Brussel al bezig het Duitse oorlogsverleden op te rakelen, maar nu is ook het eigen oorlogspad bekend. Een speciale commissie berekende dat Duitsland de Griekse bevolking nog 279 miljard euro verschuldigd is als compensatie voor alle (emotionele) schade die in de Tweede Wereldoorlog is geleden, meldde de Griekse onderminister van Financiën Dimitris Mardas maandag in het Griekse parlement.

De parlementaire commissie concludeerde dat Duitsland 10,3 miljard euro moet terugbetalen als gevolg van de zogenoemde bezettingslening, waarbij Griekenland verplicht geld moest lenen aan de Duitse bezetter. Met dit Zwangskredit, zo'n 476 miljoen Rijksmark, werd onder andere de veldtocht van generaal Rommel in Afrika bekostigd.

De overige 278,7 miljard is geleden (emotionele) schade. Het land eist geld voor familieleden van dorpsbewoners die werden uitgemoord, voor de Joodse gemeenschap van Thessaloniki die bijna geheel werd gedeporteerd en als genoegdoening voor de grote hongersnood in de oorlogsjaren. Tijdens de Nazi-bezetting van Griekenland stierven ongeveer 250.000 mensen.

Het is de eerste keer dat er vanuit Griekse kant een duidelijk getal is genoemd. Maar hoe men precies op het exacte bedrag is gekomen, is onbekend, hoewel Griekenland zegt over 'verbluffend bewijs' te beschikken. Eigenlijk is een dergelijk bedrag niet te berekenen, zei historicus Hein Klemann eerder in Trouw. "Het is een mix van schulden en schade. Zelfs een deel van schade aangericht in de Eerste Wereldoorlog is er in verwerkt."

Lees verder na de advertentie
Onderminister van Financiën Dimitris Mardas, hier linksvoor naast minister Yanis Varoufakis sprak maandag het Griekse parlement toe over de Duitse schuld aan Griekenland. © EPA

Nieuw elan
Het idee dat Griekenland smartengeld wil zien van Duitsland speelt al tientallen jaren. Onder de nieuwe premier Alexis Tsipras kreeg het plan echter nieuw elan. De nieuwe Griekse premier gebruikte het argument in de discussie met Europa. Hoe groter de druk van Brussel op het hervormingsbeleid van Griekenland, hoe harder Tsipras riep dat Duitsland nog een schuld te repareren had. En waarom kreeg Duitsland wel, en Griekenland geen compensatie ten tijde van economische crisis, zo bleef hij herhalen.

Een 'haircut' voor de Zuid-Europese landen was de enige oplossing om Griekenland geen economisch niemandsland te laten zijn, stelde hij in 2012 al in de Guardian, toen hij nog in de oppositie zat. Hij pleitte voor het uitroepen van een nieuwe schuldenconferentie, naar het voorbeeld van de conferentie in Londen in 1953 waar Duitsland meer dan 60 procent van haar schulden van de Tweede Wereldoorlog kreeg kwijtgescholden.

Bezettingslening
Maar in hoeverre heeft Tsipras een punt? Zeker in het geval van de bezettingslening is de claim van Griekenland helder, zei historicus Hein Klemann eerder. Deze schuld is relatief eenvoudig te schatten, omdat het Duitse betalingssysteem in de oorlog duidelijk is weergegeven.

De Duitsers gebruikten in hun financiële systeem een gemeenschappelijke, internationale bank. Elk bezet land bezat bij die bank een rekening. Voor elk product dat iemand naar Duitsland exporteerde, kreeg het geld op deze rekening. Bij Duitsland werd dan geld afgeschreven. Het gevolg was dat Duitsland bij veel landen in het rood kwam te staan. Ook bij Griekenland. Het was een schuld die na de oorlog nooit werd afgelost.

De conferentie in Londen in 1953 was een poging om een oplossing te vinden voor de exorbitante betalingsachterstand. Hermann Josef Abs, topman van de Deutsche Bank, zat er tegenover de overwinnaars van de oorlog. De Duitser had een voordeel: de geallieerden hadden er veel voor over om niet weer in een oorlog verzeild te raken.

Een medewerker van de Griekse spoorwegen loopt langs de locomotief die gebruikt werd om Griekse Joden naar Auschwitz te sturen. © ap
Een begraafplaats in Kalavryta, waar in 1943 meer dan vijfhonderd mannen werden neergeschoten door Duitse officieren. © ap

Niet weer moest de verliezer van de oorlog voor alle kosten opdraaien, zoals dat na de Eerste Wereldoorlog gebeurde onder het motto 'Le boche payera tout!' - de Mof betaalt alles!' Wat volgde was een grote depressie in Duitsland in de jaren dertig, een situatie die de weg plaveide voor de opkomst van de nazi's.

Abs vertrok uiteindelijk als winnaar uit Londen: Duitsland was een groot deel van de schuld kwijt. Bovendien werd afgesproken dat een definitief akkoord over terugbetaling van de Duitse lening alleen zou kunnen worden gesloten als Duitsland definitief verenigd zou zijn. Maar toen dat gebeurde, in 1990, werd bij het zogenoemde twee-plus-vier-verdrag het Zwangskredit niet meer genoemd.

Dat Tsipras die open zenuw weer opnieuw raakt, irriteerde de Duitse regering. Zij redeneerden dat de schuld al voor een deel was afbetaald. In de jaren zestig was er al een Wiedergutmachung, toen Griekenland 160 miljoen Duitse mark kreeg uitbetaald ging Griekenland akkoord met het twee-plus-vier-verdrag en was het in de jaren na 1945 ook al voor een deel schadeloos gesteld.

Gelijk
De kans dat Tsipras zijn gelijk gaat krijgen, lijkt minimaal. De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft de eis resoluut opzij geschoven. Bij monde van haar ministerie van Financiën liet ze in januari weten dat de prietpraat van Tsipras de aandacht afleidde van het echte probleem. Bovendien waren de afspraken over de herstelbetalingen verjaard.

Ook Jeroen Dijsselbloem, minister van Financiën en voorzitter van de Eurogroep, sprak in maart dat de 'Griekse praatjes' niet helpen. "Duitsland heeft veel gedaan, juist om Griekenland te helpen met goedkope leningen. Het is tijd weer in de 'constructieve stand' te komen.''

Daar komt ook nog bij dat als Duitsland gaat betalen, ook andere landen mogelijk aanspraak gaan maken op het oorlogsgeld. Zo heeft ook Nederland nog recht op zo'n 28 miljard Duitse mark. Maar of die kaart gespeeld gaat worden, is onduidelijk.

© EPA

Toch is er wellicht nog een beetje hoop voor de Grieken. Duitse politieke partijen vinden dat het land verantwoordelijkheid moet nemen voor nazimisdaden in Griekenland. Was het eerst de Linkspartij, nu klinken ook voorzichtige geluiden uit de hoek van de Groenen en zelfs van regeringspartij SPD, schreef Trouw. Ook wordt mogelijk het Toekomstfonds verhoogd, waarmee projecten worden gefinancierd 'die de verzoening en de historische verwerking tussen Griekenland en Duitsland dienen'.


Deel dit artikel