Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Graag iets minder westerse arrogantie

Home

Leo Lucassen

Belangstellenden volgen op schermen de begrafenis van 'Charb', hoofdredacteur van Charlie Hebdo. © epa
Opinie

Als we willen begrijpen wat jihadisten beweegt kunnen we niet om de internationale context heen, aldus historicus Leo Lucassen.

Waren de aanslagen in Parijs een koekje van eigen deeg? Volgens Sander van Walsum (de Volkskrant, 17 januari) is dat onzin en hij pleit in plaats daarvan voor een groter zelfbewustzijn en wat meer Europese arrogantie.

Hoewel er niets mis is met het etaleren van universele waarden als gelijkheid, tolerantie en vrijheid van meningsuiting, gaat zijn pleidooi te gemakkelijk voorbij aan de koloniale wortels en mondiale dimensie van het hedendaagse jihadistische terrorisme. Dat komt namelijk voort uit de puinhopen van de Russische en later Amerikaanse en westerse (militaire) interventies in het Midden-Oosten, maar ook uit de onvoorwaardelijke steun aan Israël en de positie van de Palestijnen. De dieperliggende oorzaak van het ontstaan van Al-Qaida, IS en de radicalisering van een zeer klein deel van de in het Westen geboren kinderen van moslimmigranten moet dan ook niet primair worden gezocht in 'de islam'.

Religieuze idealen vormen wel een wenkend alternatief voor de toekomst. Zo worden veel jihadi's, met name degenen die in het Westen zijn opgegroeid, gedreven door een verlangen naar een betere wereld. Iets wat ze gemeen hebben met andere wereldverbeteraars die in het verleden naar terroristische middelen hebben gegrepen

Utopia
Die internationale én utopische dimensie blijkt onder meer uit het karakter van het huidige jihadistische terrorisme. Net als gewelddadige anarchisten voor de Eerste Wereldoorlog hopen zij dat door terreur te zaaien de realisering van hun utopische samenleving dichterbij komt. Dat daarbij slachtoffers vallen, wordt gebillijkt door het feit dat men aanslagen pleegt op ideologische of symbolische tegenstanders, en door het aloude argument dat 'waar gehakt wordt spaanders vallen'.

Lees verder na de advertentie
Religieuze idealen vormen wel een wenkend alternatief voor de toekomst

Deze 'propaganda van de daad' (Bakoenin) werd door een beperkt aantal anarchisten uitgelegd als een vrijbrief voor aanslagen op regeringsleiders, soldaten, politiemensen, rechters, bankiers en industriëlen. Tussen 1878 (mislukte aanslag op keizer Wilhelm I van Duitsland) en 1932 (het opblazen van het huis van de Amerikaanse rechter die het proces had geleid van de bekende anarchisten Sacco en Vanzetti), werden er wereldwijd honderden aanslagen gepleegd. Hun voorbeeld werd in de jaren zeventig en tachtig gevolgd door radicaal-linkse en -rechtse bewegingen als de Duitse Rote Armee Fraktion, de rechts-extreme Italiaanse P2-loge, en het Japanse Rode leger.

Waar de anarchisten uit waren op een wereldrevolutie, kiezen de huidige jihadi's hun doelen selectiever. Hoewel zij zeggen uit te zijn op een wereldwijde heilige oorlog tegen ongelovigen of afvalligen, beperken zij zich tot westelijke staten die de interventies in het Midden-Oosten actief of passief steunen.

Internationale context
Zo pleegt Al-Qaida geen aanslagen in Latijns-Amerika of Japan, maar wel in de VS, Europa en staten als Australië. Willen we goed begrijpen wat jihadisten beweegt, dan kunnen we dus niet om die internationale context heen. Het feit dat de VS en hun bondgenoten Irak zijn binnengevallen, Libië hebben gedestabiliseerd en Assad niet echt aanpakken, wat je daar verder ook van moge vinden, is een cruciaal element in de zelfrechtvaardiging van de huidige moslimterroristen.

Met andere woorden: er is een oorzakelijk verband tussen de weapons of mass destruction van Blair en Bush jr. en de weapons of mass disruption die vanaf 2001 door organisaties als Al-Qaida en IS worden ingezet. Waarbij we ons moeten realiseren dat verreweg de meeste slachtoffers van hen moslims zijn en de meeste bommen in het Midden-Oosten tot ontploffing komen. Misschien is wat minder arrogantie dus meer op zijn plaats.

Leo Lucassen: directeur onderzoek van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam en bijzonder hoogleraar aan de Universiteit Leiden

Willen we goed begrijpen wat jihadisten beweegt, dan kunnen we dus niet om die internationale context heen

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Religieuze idealen vormen wel een wenkend alternatief voor de toekomst

Willen we goed begrijpen wat jihadisten beweegt, dan kunnen we dus niet om die internationale context heen