Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Graaf van Gelre hief na verkrijging recht slechts belasting

Home

HARO HIELKEMA

Van een onzer verslaggevers STAVERDEN - Het heeft zevenhonderd jaar geduurd, maar vandaag zal Staverden laten zien dat het stadsrechten heeft en dat anderen daar van af moeten blijven. De 'kleinste stad ter wereld', 52 inwoners groot, verdedigt haar privilege feestelijk en met overtuiging. Desnoods met een list.

In Bronkhorst, een stadje aan de IJssel dat 158 zielen telt, wordt de jubileumviering knarsentandend gadegeslagen. Bronkhorst afficheert zich al sinds mensenheugenis als het kleinste stadje van Nederland en trekt daarmee drommen belangstellenden. Staverden niet. Staverden is nooit meer geweest dan een kasteel, waar de buitenwacht niet werd toegelaten en een stel boerderijen. Maar nu heeft Staverden ontdekt dat het ook 'stad' is en nóg veel kleiner dan het andere Gelderse plaatsje.

De burgemeester van Bronkhorst (en de rest van de gemeente Steenderen) gelooft er allemaal niks van. Ze moeten het in Staverden maar eens bewijzen.

'Zijn' Bronkhorst is stad sinds 1482, heeft ook een stadsmuur met een gracht eromheen, mocht in het verleden z'n eigen munt slaan en z'n eigen rechtspraak uitoefenen. Dat moest Staverden nog maar eens laten zien.

Jan Koster doet dat ook. De secretaris van het jubileumcomité dat vandaag de vlag uithangt, toont een kopie van de akte die op 25 maart 1298 is opgemaakt. Daarin krijgt Reinald I, graaf van Gelre, van de Habsburgse keizer Rudolf I toestemming om op zijn hofstede Staverden een stad te stichten en de daarbij behorende rechten te doen gelden.

Op het hedendaagse kasteel Staverden gaat hij met het vingertje langs de middeleeuwse tekst. Het is een vrijwel feilloos handschrift, onvoorstelbaar regelmatig - alsof het door een computer in plaats van door een monnik of klerk is geschreven - en voor de leek overtuigend. Koster stopt bij de woorden Staverden, oppidum (stad) en 1298 en stelt grijnzend vast: “Dit is het bewijs.”

Nooit heeft een Staverdenaar omgekeken naar het voorrecht dat graaf Reinald vandaag precies zeven eeuwen geleden kreeg om een stad te stichten. In het struikgewas van de Veluwe is er ook niet veel meer tot stand gebracht dan een kasteel met een tuin en wat bouwsels en een stel loslopende boerderijen.

De graaf van Gelre heeft nog wel belasting geheven onder de bewoners van zijn land, maar dat was ook vrijwel het enige recht waar hij gebruik van heeft gemaakt. De bevolking heeft de schatplicht uiteindelijk afgekocht. Een andere dienst die ze de eigenaar moesten bewijzen, was de levering van witte pauwenveren aan de graven en hertogen van Gelre: die droegen de heren dan als versiering op hun helm. De fokkerij van witte pauwen is omstreeks 1800 afgeschaft, het adellijke dier leeft nog voort in het wapen van Staverden.

Van een stad, zoals de burgemeester van Bronkhorst die voor ogen heeft, is nooit sprake geweest. Zelfs niet van een dorp. Staverden is een buurtschap. Het huidige kasteel is het vierde op die plaats, in 1905 opgetrokken op de fundamenten van een achttiende-eeuws kasteel.

De adel is al lang vertrokken. In het midden van de jaren vijftig werd het gebouw verhuurd aan een verzekeringsmaatschappij, daarna herbergde het een vakantiecentrum en stond nog een tijdje leeg - met de hekken op slot. In 1996 beleent Het Geldersch Landschap het kasteel aan het ACM College, een opleidingsinstituut dat managers in informatietechnologie traint. Dit is een van de zeven vestigingen in Nederland en België, zegt directeur Jan Koster. “Maar wel de leukste. Deze entourage geeft een extra dimensie aan ons bedrijf. Het geeft een goed gevoel om dit historisch erfgoed te mogen beheren.”

De komst van de software-opleiders naar de Veluwe heeft de aanzet gegeven tot studie van de archieven. Historische verenigingen werden geactiveerd en uiteindelijk kwam de gemeentearchivaris van Nunspeet met de akte uit 1298 op de proppen. Niet uit 1291, zoals enkele onderzoekers beweren - in dat jaar gaf de Habsburgse keizer aan Reinald van Gelre toestemming, in 1298 werd het stadsrecht daadwerkelijk verleend. “Gelukkig maar”, verzucht Koster. “Anders waren we te laat geweest voor een feestje.”

Doel van de festiviteiten is niet alleen de inhaalmanoeuvre van Bronkhorst te markeren, maar ook om de aandacht te vestigen op de kasteeltuin van Staverden. Het is een melange van architectonische stijlen: wat Engels, wat Frans, wat doolhofresten, een eilandje waar de aan liefdesverdriet gestorven Vrouwe Leonora van Barchem zou zijn begraven, een geheime gang, een ijskelder en een klaterende beek. Het landschap is prachtig. Eigenaar Het Geldersch Landschap spreekt zelfs van de 'mooiste parel in het flonkerende snoer' van natuurterreinen in Gelderland: met wilde orchidee, beenbreek, zonnedauw en de ijsvogel.

In het kader van het jubileum is een stichting opgericht die het herstel van het park ter hand moet gaan nemen. Er is zeven ton nodig voor de restauratie van de tuinen, die in de laatste decennia veel van hun uitstraling verloren hebben. Er zijn sponsors gevonden, maar de publieksactie 'Adopteer een buxus voor Buxy' moet nog veel meer geld in het laadje brengen. Buxy is een legendarische figuur die ooit tuinman is geweest van Staverden: hij zal terugkeren, zodra het park weer in volle glorie staat.

Pieter van Vollenhoven tekent vandaag voor de opening van het jubileumjaar, waarin onder meer exposities, ridderspelen, een stadsomroepersconcours en een Castle Fair worden georganiseerd. Ook de burgemeester van Bronkhorst is welkom, al zal hij volgens Jan Koster zijn slogan na dit feest moeten veranderen.

“Hij heeft als compromis voorgesteld: wij de kleinste stad ter wereld, zij van Nederland. Maar dat kan natuurlijk niet. Hij kan er beter van maken: 'Bronkhorst, de kleinste van de Achterhoek'.” Ze verwachten nog wel een streek uit Bronkhorst. “Maar wij hebben onze tegenlist al klaar”, grijnst Koster.

Deel dit artikel