Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

God wijkt maar religiositeit blijft

Home

Lodewijk Dros

In oktober lanceerde Trouw de internettest Relitest.nl. Tot nu toe hebben 25.000 mensen deze zelftest uitgevoerd. Verlies aan kerkelijkheid betekent geen verlies aan spiritualiteit en geestelijke verdieping, zo blijkt uit de resultaten.

Waar vind je rust in hectische dagen? Bijna twee op de vijf mensen die de Relitest invulden, zoeken het in sport, koken of bioscoopbezoek, ruim een op de vijf benut het ritme van de week met zijn vrije (zon-)dag, een iets kleiner percentage doet aan meditatie. Bidden is uit.

Dat is een van de uitkomsten van de Relitest.nl. Trouw lanceerde deze internettest in oktober. Inmiddels hebben meer dan 25.000 Nederlanders, nieuwsgierig welke levensbeschouwelijke stroming het best bij hen past, de zelftest gedaan.

Een van de vragen is: „Je hebt het druk, druk, druk. Hoe vind je rust?” Het populairste antwoord is: Ik ga sporten, koken of ik ga naar de bioscoop.

„Je kunt sporten wanneer het jóu uitkomt. Het is vrijblijvend, dat past bij onze samenleving”, zegt docent Rituele Studies Thomas Quartier, een van de wetenschappers van de Radboud Universiteit Nijmegen die de test met Trouw ontwikkelden. Hij is wel verbaasd over het hoge percentage – 21,5 – dat het ritme van de week met een vaste rustdag waardeert. Quartier vindt dat relevant bij de discussie over de betekenis van de zondag. „Deze uitslag kan nieuw licht werpen op de discussie over de winkelsluiting op zondag. Ondanks alle individualisering hebben mensen behoefte aan structuur, orde in de tijd.”

Paul van der Velde, hoogleraar Aziatische religies, vindt het opvallend dat een groot aantal mensen via meditatie rust zoekt. „Daar is niets verkeerds aan, hoewel boeddhistische monniken of hindoe-asceten zelden mediteren om ontspanning te vinden – die hebben doorgaans andere ambities. Maar er zal geen boeddhist of hindoe er een probleem van maken dat westerlingen zo ontspanning vinden. Hindoes en boeddhisten in Azië ontspannen zich door te sporten, of naar een café te gaan. Een van de populairste vrijetijdsbestedingen is karaoke.”

Dat het geloof in een persoonlijke God op zijn retour is, was al bekend. Tien jaar geleden toonde het grote ’Europese Waardeonderzoek’ aan dat de helft van de Nederlanders in een onpersoonlijke God – levenskracht, hogere macht – gelooft.

Die trend wordt bevestigd door de Relitest. Van de deelnemers meent 31 procent dat het goddelijke in allerlei vormen verschijnt. Volgens Elianne Keulemans, coördinator van het Soeterbeeck Programma, hebben we de strenge, straffende God ingeruild voor een vriendelijk alternatief – die meestal geen persoon meer is. Maar de religiositeit blijft. „In de resultaten van de Relitest zie je dat verlies aan kerkelijkheid geen verlies aan spiritualiteit en geestelijke verdieping betekent. Er lijkt zelfs een nieuwe openheid te ontstaan voor alternatieve levensbeschouwelijke en spirituele vormen.” En, signaleert Keulemans, het westerse boeddhisme mag zich in een groeiende belangstelling verheugen.

Dat geldt zeker voor een opvallende affiniteit van de relitesters: ze houden meer van mediteren dan dat ze in reïncarnatie geloven. En dat, zegt Paul van der Velde, „sluit sterk aan bij het westerse idee dat boeddhisme geen religie is. Het geloof in reïncarnatie ziet men hier als een dogma, waar men niets van moet hebben. De Boeddha zou in de opvattingen van westerlingen geen religie hebben gesticht, maar de mensen hebben aangezet tot eigen onderzoek. Ze vinden dan dat daar geen geloof bij past, maar eigen ervaring. En die eigen ervaring streven mensen na door te mediteren.”

Van der Velde betwijfelt sterk of dat strookt met de uitlatingen van de Boeddha zelf. De hoogleraar vermoedt dat westerlingen in hun sympathie voor het boeddhisme niet gehinderd worden door veel kennis ervan.

Handelingen die géén verband houden met een spirituele traditie doen het het best. Tweederde van de respondenten zegt dat het niets met God te maken heeft als ze geld geven aan een goed doel. Terwijl slechts veertien procent antwoordt niet in God of het goddelijke te geloven. Dat is veelzeggend, meent Thomas Quartier. „Traditioneel lagen opvattingen en rituelen in elke religie in elkaars verlengde – wat je deed maakte duidelijk welke religieuze opvattingen je had. Dat is tegenwoordig niet meer zonder meer het geval.”

Analyse van de Relitest-resultaten leert dat twee op de drie deelnemers zelf ’samen met vrienden en familie’ een herdenkingsbijeenkomst in elkaar zetten voor een overleden tante, voordat ze begraven of gecremeerd wordt. Godsdienstpsychologe Joanna Wojtkowiak ziet dat in haar onderzoek naar rituelen rond de dood vaker: „Nederlanders hebben op het moment een sterke voorkeur voor persoonlijke herdenkingen rondom de dood. Ze willen voor hun dierbare een uitvaart die zijn of haar identiteit zo sterk mogelijk uitdrukt.”

Daarbij is de rol voor de traditionele uitvaart volgens religieuze regels niet uitgespeeld – een op de drie relitesters kiest daarvoor. Waarbij de regels niet mogen knellen: de relitesters willen zelf bepalen of tante begraven of gecremeerd wordt, wat de godsdienstige norm daar ook over zegt.

In ethisch opzicht slaat de bij uitersten horende houding – fel en gepolariseerd – niet aan onder de respondenten. Zij kiezen weinig voor traditionele of zeer progressieve posities; bijna de helft denkt gematigd over abortus. Dat is in geval van nood een optie. 59 procent vindt het leven heilig, maar euthanasie in uiterste gevallen gerechtvaardigd.

Die gematigde positie is wel een kwestie van leeftijd. Hoe ouder de Nederlander, hoe minder traditioneel hij of zij denkt. Jongeren onder de 26 passen niet zo in het midden, ze kunnen zich juist vinden in progressieve of zeer traditionele keuzes.

Voor zover jongeren kerkelijk zijn, kunnen ze zich uitstekend verenigen met een tendens die de kerken kenmerkt: ze worden steeds orthodoxer in leer en ethiek.

Dat vindt Joanna Wojtkowiak – de jongste onderzoeker uit Nijmegen – niet zo vreemd. „Jongeren zoeken nog een levenshouding. Met een traditionele houding verkennen ze de grenzen van de maatschappij. De veelgehoorde klacht dat jongeren vandaag de dag individualistisch zijn en sterk op hun eigen belang gericht, gaat voor de jonge relitesters niet op.”

Lees verder na de advertentie
(Trouw)
(ANP)
Schaatspret in Kinderdijk. Veel mensen noemen sport als een belangrijke vorm van ontspanning. (ANP)

Deel dit artikel